ការបកប្រែភាសាមិនមែនគ្រាន់តែជាការផ្លាស់ប្តូរពាក្យមួយទៅពាក្យមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការស្ពានចម្លងវប្បធម៌ គំនិត និងបរិបទរវាងប្រជាជាតិខុសៗគ្នា។ នៅក្នុងយុគសម័យសកលភាវូបនីយកម្មនេះ តម្រូវការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាបូស្នី (Bosnian) កំពុងតែមានការកើនឡើង ទោះបីជាភាសាទាំងពីរនេះមានប្រភពដើម និងលក្ខណៈរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាស្រឡះក៏ដោយ។ ភាសាខ្មែរស្ថិតក្នុងអំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) ចំណែកឯភាសាបូស្នីវិញ គឺជាសមាជិកនៃក្រុមភាសាស្លាវីខាងត្បូង (South Slavic) នៃអំបូរភាសាឥណ្ឌូ-អឺរ៉ុប (Indo-European)។ អត្ថបទនេះនឹងបង្ហាញយ៉ាងលម្អិតអំពីដំណើរការ ភាពខុសប្លែកគ្នានៃវេយ្យាករណ៍ បញ្ហាប្រឈម និងគន្លឹះល្អៗក្នុងការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅជាភាសាបូស្នី ដើម្បីធានាបាននូវគុណភាពខ្ពស់ និងភាពត្រឹមត្រូវបំផុតសម្រាប់អ្នកអាន និងម៉ាស៊ីនស្វែងរក (SEO)។
ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងវាក្យសព្ទ
មុននឹងចាប់ផ្តើមដំណើរការបកប្រែ អ្នកបកប្រែអាជីពត្រូវតែយល់ដឹងឱ្យបានច្បាស់លាស់អំពីលក្ខណៈពិសេសនៃរចនាសម្ព័ន្ធរបស់ភាសានីមួយៗ។ ភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាបូស្នី រួមមាន៖
- រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងការរៀបលំដាប់ពាក្យ៖ ភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគជាមូលដ្ឋានគឺ ប្រធាន + កិរិយាស័ព្ទ + កម្មបទ (Subject-Verb-Object - SVO)។ ឧទាហរណ៍៖ "ខ្ញុំញ៉ាំបាយ"។ ទោះបីជាភាសាបូស្នីក៏ប្រើប្រាស់រចនាសម្ព័ន្ធ SVO ជាទូទៅដែរ ប៉ុន្តែដោយសារវាជាភាសាដែលមានការប្រែប្រួលទម្រង់ពាក្យស្មុគស្មាញ (Inflected Language) ការរៀបចំលំដាប់ពាក្យនៅក្នុងប្រយោគបូស្នីមានភាពបត់បែនខ្លាំងជាងភាសាខ្មែរ។ នៅក្នុងភាសាបូស្នី យើងអាចផ្លាស់ប្តូរទីតាំងប្រធាន កិរិយាស័ព្ទ ឬកម្មបទដោយសេរី ទៅតាមអ្វីដែលយើងចង់សង្កត់ធ្ងន់ ដោយសារតែវិភត្តិ ឬទម្រង់ពាក្យនីមួយៗបានបង្ហាញពីតួនាទីរបស់វានៅក្នុងប្រយោគរួចស្រេចទៅហើយ។ នេះជាចំណុចពិសេសដែលអ្នកបកប្រែខ្មែរត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំង ដើម្បីកុំឱ្យប្រយោគបកប្រែទៅជាភាសាបូស្នីមានលក្ខណៈរឹងត្អឹង ឬខុសពីទម្លាប់ប្រើប្រាស់របស់ជនជាតិដើម។
- ការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យតាមកាតព្វកិច្ច (Declension & Conjugation)៖ ភាសាខ្មែរជាភាសាដែលមិនមានការប្រែប្រួលរូបសាស្ត្រពាក្យ (Non-inflectional) ពោលគឺពាក្យនាម កិរិយាស័ព្ទ ឬគុណនាម រក្សាទម្រង់ដដែលជានិច្ច មិនថានៅក្នុងស្ថានភាពណាក៏ដោយ។ យើងគ្រាន់តែបន្ថែមពាក្យផ្សេងទៀតដើម្បីបញ្ជាក់ពីភេទ ចំនួន ឬទំនាក់ទំនង។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាបូស្នីមានប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ស្មុគស្មាញបំផុត ដែលតម្រូវឱ្យនាម គុណនាម និងសព្វនាម ត្រូវផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទៅតាម «វិភត្តិ» (Cases) ចំនួន ៧ ភេទ (Gender) ចំនួន ៣ (ប្រុស ស្រី និងកណ្តាល) និងចំនួន (ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈ)។ រាល់ពេលដែលតួនាទីពាក្យផ្លាស់ប្តូរ ឧទាហរណ៍ពីប្រធានទៅជាកម្មបទផ្ទាល់ ឬកម្មបទប្រយោល ទម្រង់ខាងចុងនៃពាក្យនោះនឹងត្រូវផ្លាស់ប្តូរភ្លាមៗ ដែលតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែត្រូវមានចំណេះដឹងវេយ្យាករណ៍បូស្នីយ៉ាងច្បាស់លាស់។
- កាល និងទិដ្ឋភាព (Tense and Aspect)៖ ភាសាខ្មែរមិនមានការបំបែកកិរិយាស័ព្ទទៅតាមកាលនោះទេ ដោយប្រើប្រាស់តែពាក្យគន្លឹះដូចជា «បាន» «កំពុង» ឬ «នឹង» ដើម្បីបញ្ជាក់ពីពេលវេលា ឬជួនកាលគ្រាន់តែបញ្ជាក់ពេលវេលានៅក្នុងបរិបទប្រយោគ (ដូចជាពាក្យ «ម្សិលមិញ» ឬ «ថ្ងៃស្អែក»)។ សម្រាប់ភាសាបូស្នី កិរិយាស័ព្ទត្រូវតែបំបែកទៅតាមប្រធាន ពេលវេលា និងសំខាន់បំផុតគឺទិដ្ឋភាពកិរិយាស័ព្ទ (Aspect) រវាងសកម្មភាពដែលបានបញ្ចប់ទាំងស្រុង (Perfective Aspect) និងសកម្មភាពដែលមិនទាន់បញ្ចប់ ឬកំពុងបន្ត (Imperfective Aspect)។ ភាពខុសគ្នានេះធ្វើឱ្យការបកប្រែសកម្មភាពពីភាសាខ្មែរទៅជាភាសាបូស្នីទាមទារការវិភាគយ៉ាងល្អិតល្អន់អំពីធម្មជាតិនៃសកម្មភាពនោះ។
បញ្ហាប្រឈម និងរបៀបដោះស្រាយក្នុងការបកប្រែជាក់ស្តែង
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាបូស្នីតម្រូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើចំណុចគន្លឹះមួយចំនួន ដើម្បីជៀសវាងកំហុសឆ្គងដែលអាចកើតមានឡើងជាយថាហេតុ៖
១. ការបកប្រែពាក្យគួរសម និងឋានានុក្រមសង្គម
ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធពាក្យសម្តី និងកម្រិតគួរសមដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីឋានានុក្រមសង្គម វ័យ និងទំនាក់ទំនងរវាងអ្នកនិយាយ (ដូចជាការប្រើប្រាស់ពាក្យសម្រាប់ព្រះសង្ឃ មន្ត្រី ឬមនុស្សទូទៅ)។ ភាសាបូស្នីមិនមានកម្រិតឋានានុក្រមស្មុគស្មាញបែបនេះទេ ប៉ុន្តែវាមានការបែងចែករវាងទម្រង់ក្រៅផ្លូវការ (Ti) និងទម្រង់ផ្លូវការ/គួរសម (Vi)។ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ពាក្យក្នុងភាសាបូស្នីដែលសមស្របនឹងបរិបទដើមនៃភាសាខ្មែរ ដើម្បីកុំឱ្យបាត់បង់សម្លេង អាកប្បកិរិយា និងអារម្មណ៍របស់អត្ថបទដើម។
២. អវត្តមាននៃអត្ថបទចង្អុលបង្ហាញ (Articles) និងការកំណត់នាម
ភាសាខ្មែរគ្មានពាក្យចង្អុលបង្ហាញដូចជា "a", "an", "the" នៅក្នុងភាសាអង់គ្លេស ឬប្រព័ន្ធស្រដៀងគ្នានៅក្នុងភាសាបូស្នីឡើយ។ នៅក្នុងភាសាបូស្នី គុណនាមមានទម្រង់ច្បាស់លាស់ (Definite) និងមិនច្បាស់លាស់ (Indefinite) ដែលដើរតួនាទីស្រដៀងគ្នានឹងអត្ថបទចង្អុលបង្ហាញទាំងនេះ។ អ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគបរិបទឱ្យបានម៉ត់ចត់ដើម្បីកំណត់ថាតើនាមនៅក្នុងអត្ថបទខ្មែរជាសេចក្តីបញ្ជាក់ទូទៅ ឬជាការចង្អុលបង្ហាញជាក់លាក់ ដើម្បីជ្រើសរើសទម្រង់គុណនាមបូស្នីឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត។
៣. ការបកប្រែវប្បធម៌ និងពាក្យស្លោក
ភាសាខ្មែរសម្បូរទៅដោយពាក្យប្រៀបធៀប ឧបមា និងពាក្យស្លោកដែលទាក់ទងនឹងសាសនាព្រះពុទ្ធ កសិកម្ម និងជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃ។ ប្រសិនបើបកប្រែចំៗ (Literal translation) ទៅជាភាសាបូស្នី នោះអ្នកអានបូស្នីនឹងមិនអាចយល់បានឡើយ។ ដំណោះស្រាយគឺត្រូវស្វែងរកពាក្យសមមូលដែលមានន័យដូចគ្នា ឬប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រពន្យល់ន័យ (Paraphrasing) ដើម្បីសម្រួលដល់ការយល់ដឹងរបស់អ្នកអាន។
គន្លឹះមាសសម្រាប់អ្នកបកប្រែខ្មែរ-បូស្នីអាជីព
ដើម្បីទទួលបានអត្ថបទបកប្រែដែលមានលក្ខណៈធម្មជាតិ ត្រឹមត្រូវ និងទាក់ទាញ អ្នកគួរតែអនុវត្តតាមគន្លឹះសំខាន់ៗខាងក្រោម៖
- យល់ដឹងពីវប្បធម៌ទាំងសងខាង៖ ភាសាបូស្នីត្រូវបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដោយវប្បធម៌ស្លាវី អូតូម៉ង់ និងអឺរ៉ុប ចំណែកឯខ្មែររងឥទ្ធិពលពីឥណ្ឌា និងពុទ្ធសាសនា។ ការយល់ដឹងពីសាវតារវប្បធម៌នឹងជួយឱ្យការជ្រើសរើសពាក្យមានភាពរលូន និងសមស្របនឹងចិត្តសាស្ត្រអ្នកអាន។
- កុំបកប្រែពាក្យមួយម៉ាត់ៗ៖ ត្រូវផ្តោតលើ «ន័យនៃប្រយោគទាំងមូល»។ សូមអានប្រយោគខ្មែរឱ្យយល់ច្បាស់ រួចកសាងប្រយោគបូស្នីឡើងវិញដោយប្រើប្រាស់វេយ្យាករណ៍ និងវាក្យសព្ទដែលប្រជាជនបូស្នីប្រើប្រាស់ជាទូទៅក្នុងជីវភាពរស់នៅ។
- ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាជាជំនួយ៖ ឧបករណ៍បកប្រែដោយម៉ាស៊ីន (Machine Translation) និងកម្មវិធី CAT Tools (Computer-Assisted Translation) អាចជួយពន្លឿនការងារ ប៉ុន្តែវាមិនអាចជំនួសការវិភាគរបស់មនុស្សបានឡើយ ជាពិសេសសម្រាប់ភាសាដែលមានរចនាសម្ព័ន្ធខុសគ្នាខ្លាំងដូចជាខ្មែរ និងបូស្នី។ ត្រូវប្រើវាសម្រាប់តែការស្រាវជ្រាវពាក្យបច្ចេកទេស និងការរក្សាស្ថិរភាពវាក្យសព្ទប៉ុណ្ណោះ។
- ការធ្វើការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកជំនាញដើម (Native Review)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបានគឺត្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែដែលជាជនជាតិបូស្នីដើម ឬអ្នកជំនាញភាសាបូស្នីជួយពិនិត្យឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាភាសាដែលបានបកប្រែរួចមានភាពរលូន គ្មានកំហុសវេយ្យាករណ៍ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុត។
សារៈសំខាន់នៃការបកប្រែប្រកបដោយគុណភាព និងការសម្របសម្រួលវប្បធម៌
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅជាភាសាបូស្នី គឺជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលទាមទារលើសពីចំណេះដឹងវាក្យសព្ទ។ វាទាមទារនូវការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវប្បធម៌ ចិត្តសាស្ត្រសង្គម និងប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ខុសគ្នានៃភាសាទាំងពីរ។ តាមរយៈការអនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំ និងគន្លឹះដែលបានរៀបរាប់ខាងលើ អ្នកបកប្រែនឹងអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែដែលមានតម្លៃ ត្រឹមត្រូវ និងដើរតួជាស្ពានចម្លងទំនាក់ទំនងដ៏រឹងមាំរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត។ ការវិនិយោគលើការបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ មិនត្រឹមតែជួយការពារកេរ្តិ៍ឈ្មោះនៃម៉ាកយីហោ ឬឯកសារផ្លូវការរបស់អ្នកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយពង្រីកសក្តានុពលនៃការទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយផងដែរ។