နိဒါန်းနှင့် ဘာသာစကားနောက်ခံ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တာဂျစ်ဘာသာစကားတို့သည် မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးနှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာကြသည့် ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ တာဂျစ်ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစု၏ အီရန်ဘာသာစကားခွဲ (Iranian branch) တွင် ပါဝင်သည်။ တာဂျစ်ဘာသာစကားသည် ပါရှန်းဘာသာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားမိသားစု မတူညီကြသော်လည်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည်မှာ ၎င်းဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ်၌ တူညီမှုအချို့ရှိနေခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ တာဂျစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရမည့် သဒ္ဒါစနစ်ဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ထိရောက်သော ဘာသာပြန်နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါစနစ်ဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အခြေခံအကျဆုံးအချက်မှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Syntax) ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တာဂျစ်ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ သို့သော်လည်း ဝါကျအတွင်းရှိ အခြားသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများတွင်မူ သိသာထင်ရှားစွာ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။
- နာမဝိသေသနနှင့် နာမ်အစီအစဉ် (Adjective-Noun Order): မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမဝိသေသနသည် နာမ်၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိလေ့ရှိသည် (ဥပမာ - "လှပသော ပန်းပွင့်")။ သို့သော် တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်သည် နာမဝိသေသန၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းတို့ကို အီဇာဖေး (Ezafe) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် တွဲဆက်သံ "-i" (တာဂျစ်ဘာသာဖြင့် "-и") ဖြင့် တွဲဆက်ပေးရသည် (ဥပမာ - "guli zebo"၊ gul သည် ပန်း၊ zebo သည် လှပသော ဖြစ်ပြီး i ဖြင့် ဆက်ထားသည်)။ ဤစနစ်သည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် သတိပြုရမည့် အဓိကအချက်ဖြစ်သည်။
- ဝိဘတ်များနှင့် နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ (Prepositions and Postpositions): မြန်မာဘာသာစကားသည် ကပ်လိုက်စကားလုံးများ သို့မဟုတ် နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များ (Postpositions) ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ - "အိမ်ထဲမှာ"၊ "ကျောင်းသို့" စသည်ဖြင့် နာမ်၏ နောက်တွင် ထည့်ရသည်။ တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်မူ ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) ကို အဓိကအသုံးပြုသည် (ဥပမာ - "dar khona" ဆိုလျှင် အိမ်ထဲ၌၊ dar သည် ထဲ၌/မှာ ဖြစ်ပြီး ရှေ့တွင် ရှိသည်)။
- ကြိယာဝိဘတ်နှင့် ကာလပြစနစ် (Verb Conjugation and Tenses): မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာ၏ နောက်၌ အချိန်ကာလကို ပြသသည့် နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ (ဥပမာ - ခဲ့သည်၊ နေသည်၊ လိမ့်မည်) ကို ကပ်၍ သုံးစွဲရုံသာရှိပြီး ကြိယာကိုယ်တိုင် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။ သို့သော် တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) နှင့် အနည်း၊ အများကိန်းပေါ် မူတည်၍ ကြိယာများသည် ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲသွားကြသည် (Conjugation)။
သဒ္ဒါစနစ်ဆိုင်ရာ အသေးစိတ် ခြားနားချက်များ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တာဂျစ်ဘာသာစကားတို့၏ သဒ္ဒါစနစ်ကို အသေးစိတ်လေ့လာလျှင် အောက်ပါအချက်များကို တွေ့ရှိရသည် -
- အနည်းကိန်းနှင့် အများကိန်းစနစ် (Number System): မြန်မာဘာသာစကားတွင် "များ" ဟူသော စကားလုံးကို နာမ်နောက်တွင် ကပ်၍ အများကိန်းကို ဖော်ပြသည်။ သို့သော် တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်မူ သက်ရှိနှင့် သက်မဲ့အလိုက် အများကိန်းနောက်ဆက်တွဲများ ကွဲပြားသည်။ သက်ရှိလူပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် "-on" (တာဂျစ်ဖြင့် "-он") ကို အသုံးပြုပြီး သက်မဲ့အရာဝတ္ထုများအတွက် "-ho" (တာဂျစ်ဖြင့် "-ҳо") ကို ပိုမိုသုံးစွဲကြသည်။
- အငြင်းဝါကျ တည်ဆောက်ပုံ (Negation): မြန်မာဘာသာစကားတွင် အငြင်းစကားလုံးကို "မ..." နှင့် "...ဘူး/ပါ" ပုံစံဖြင့် ကြိယာ၏ ရှေ့နှင့်နောက်တွင် ခွဲခြားထားသည်။ တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာ၏ရှေ့တွင် "na-" (တာဂျစ်ဖြင့် "на-") ဟူသော ရှေ့ဆက်ကို တိုက်ရိုက်ကပ်နှိပ်၍ ရေးသားရသဖြင့် ပိုမိုရိုးရှင်းသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။
- ခံရကြိယာစနစ် (Passive Voice): မြန်မာဘာသာစကား၌ "ခံရသည်" ကို ကြိယာနောက်တွင် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသော်လည်း၊ တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်မူ "shudan" (ဖြစ်သည်) ဟူသော အကူကြိယာကို အတိတ်ကာလ ကြိယာပုံစံနှင့် တွဲဖက်ကာ ခံရကြိယာဝါကျကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းသည်။
စာရေးစနစ်နှင့် အက္ခရာကွဲပြားမှု
မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗြာဟ္မီမူရင်း ဗျည်းအက္ခရာများနှင့် သရများ ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်မြန်မာအက္ခရာစနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ဘယ်မှညာသို့ ရေးသားသည်။ တာဂျစ်ဘာသာစကားသည် ယခင်က အာရဗီအက္ခရာနှင့် လက်တင်အက္ခရာများကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ဆိုဗီယက်ခေတ်၏ အမွေအနှစ်ဖြစ်သော ဆီရီလစ် (Cyrillic) အက္ခရာစနစ်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံထားသည့် တာဂျစ်ဆီရီလစ်အက္ခရာ (Tajik Cyrillic Alphabet) ကို အသုံးပြု၍ ရေးသားကြသည်။ အက္ခရာစနစ် လုံးဝကွဲပြားသဖြင့် အမည်နာမများ၊ မြို့ရွာဒေသများနှင့် အထူးဝေါဟာရများကို အသံထွက်ဖလှယ်ခြင်း (Transliteration) ပြုလုပ်ရာတွင် အသံထွက်တိကျမှန်ကန်စေရန် အထူးဂရုပြုရမည် ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ညှိနှိုင်းခြင်း
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်လဲလှယ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနှင့် တာဂျစ်လူမျိုးတို့အကြား ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံသမိုင်း ကွဲပြားခြားနားမှု အများအပြား ရှိသည်။
- ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ဝေါဟာရများ: မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အဓိကကိုးကွယ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သောကြောင့် ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်သော စကားလုံးများ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် လောကုတ္တရာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ များပြားသည်။ တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ပါရှန်းနှင့် အာရဗီအခြေခံသည့် အစ္စလာမ်ဘာသာရေး ဝေါဟာရများစွာ ပါဝင်သည်။ သို့ဖြစ်ရာ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ ကံ၊ နိဗ္ဗာန် စသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို တာဂျစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရဘဲ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းချက် သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုအရ အနီးစပ်ဆုံး အသုံးအနှုန်းများကို ရှာဖွေအသုံးပြုရမည်။
- ယဉ်ကျေးမှုအရ အလေးထားမှုနှင့် အသုံးအနှုန်းများ: မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရနှင့် ရင်းနှီးမှုအဆင့်အတန်းအလိုက် ဦး၊ ဒေါ်၊ ကို၊ မ၊ မောင် စသည့် ရှေ့ဆက်နာမ်စားများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ (ဥပမာ - ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင်) ကို သုံးစွဲကြသည်။ တာဂျစ်ဘာသာစကားတွင်လည်း လူမှုရေးဆက်ဆံမှု၌ ရိုသေလေးစားမှုပြ နာမ်စားများကို အသုံးပြုသည်။ ဒုတိယလူ နာမ်စားတွင် ရင်းနှီးသူများအတွက် "tu" ကို သုံးပြီး၊ အကြီးအကဲ သို့မဟုတ် မရင်းနှီးသူများအတွက် အများကိန်းနာမ်စား "Shumo" (ရှုမိုး) ကို ရိုသေမှုပြ အသုံးအနှုန်းအဖြစ် သုံးစွဲကြသည်။
အရည်အသွေးမြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ တာဂျစ်ဘာသာသို့ အမှားအယွင်းမရှိ တိကျပြတ်သားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် အောက်ပါနည်းဗျူဟာများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- %ပိပြင်သော ရှေ့နောက်အကြောင်းအရာ (Context) ကို အလေးထားခြင်း: မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား သို့မဟုတ် ကံကို ဝါကျထဲတွင် မြှုပ်နှံထားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာမပြန်မီ မူရင်းဝါကျ၏ အဓိပ္ပာယ်အစစ်အမှန်ကို သေချာစွာ နားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီး တာဂျစ်ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် လိုအပ်သော ကတ္တားနှင့် ကြိယာပုံစံများကို အပြည့်အစုံ ထည့်သွင်းပေးရမည်။
- ဝေါဟာရမှတ်တမ်း (Glossary) ပြုစုခြင်း: အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး၊ နည်းပညာ သို့မဟုတ် စာပေနယ်ပယ်ဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်ဆိုမှုများတွင် တူညီသော ဝေါဟာရသတ်မှတ်ချက်များ ရှိနေစေရန် အသုံးများသော စကားလုံးများကို မှတ်တမ်းတင်စုဆောင်းထားသင့်သည်။
- နိုင်ငံတကာဘာသာစကားများ၏ ပေါင်းကူးကို အသုံးချခြင်း: မြန်မာ-တာဂျစ် တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များ ရှားပါးမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အင်္ဂလိပ် သို့မဟုတ် ရုရှားဘာသာစကားများကို ကြားခံပေါင်းကူးဘာသာစကား (Bridge Language) အဖြစ် အသုံးပြုပြီး အဓိပ္ပာယ်အနက်ကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးနိုင်သည်။
- ဒေသခံ တာဂျစ်ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်သူနှင့် စစ်ဆေးခြင်း: ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် မူရင်းဘာသာစကား၏ ဆိုလိုရင်းနှင့် တာဂျစ်ဘာသာစကား၏ သဘာဝကျမှုတို့ကို ညှိနှိုင်းရန် တာဂျစ်မိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မှု (Proofreading) ပြုလုပ်စေခြင်းက အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
နိဂုံးချုပ်သုံးသပ်ချက်
မြန်မာဘာသာစကားမှ တာဂျစ်ဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကွာဟချက်များကြောင့် စိန်ခေါ်မှုများပြားသော အနုပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သို့သော် သဒ္ဒါစနစ်များ၏ ကွဲပြားခြားနားမှုကို စနစ်တကျနားလည်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုများကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ပါက အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်။