မျက်မှောက်ခေတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ကဏ္ဍများ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ တိုင်းရင်းသား ဘာသာစကားများအကြား တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ဆိုရန် လိုအပ်ချက်မှာ ပိုမိုမြင့်မားလာပါသည်။ ယင်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ ဘာသာစကားမိသားစု၏ ဆလပ်ဗစ် (Slavic) အနွယ်ဝင်ဖြစ်သော ဆလိုဗက်ဘာသာစကား (Slovak) အကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ပင် ထူးခြားဆန်းသစ်ပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားလှသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ဆလိုဗက်ဘာသာသို့ တိကျမှန်ကန်ပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက် သိထားသင့်သည့် အဓိက သဒ္ဒါကွာခြားချက်များ၊ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များနှင့် အသုံးဝင်မည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားချက်များ
ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် ပထမဦးစွာ ၎င်းတို့၏ အခြေခံ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ ခြားနားချက်ကို နားလည်ထားရန် အရေးကြီးပါသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် အရင်းအမြစ်အားဖြင့် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး စကားလုံးများ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဝိဘတ်နှင့် ပစ္စည်းများက ကူညီဖော်ပြပေးသည့် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဆလိုဗက်ဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object: SVO) စနစ်ကို အခြေခံသော်လည်း နာမ်ဝိဘတ်စနစ် (Declension) ကြောင့် စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံမှာ အလွန်ပင် ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ် ရှိပါသည်။
- စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်း (Word Order): မြန်မာဘာသာတွင် ကြိယာကို စာကြောင်း၏ နောက်ဆုံးတွင် အမြဲထားလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဆလိုဗက်ဘာသာတွင် ကြိယာကို ကတ္တား၏နောက်တွင် ချက်ချင်းထားလေ့ရှိသည်။ သို့ဖြစ်ရာ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရခက်ခဲသော အဓိပ္ပာယ်မဲ့စာကြောင်းများ ဖြစ်သွားနိုင်သဖြင့် စာကြောင်းပုံစံကို လုံးဝ ပြောင်းလဲတည်ဆောက်ရမည် ဖြစ်သည်။
- နာမ်ဝိဘတ်နှင့် ဝိဘတ်သွယ်ခြင်း (Noun Declension & Cases): ဆလိုဗက်ဘာသာစကားတွင် နာမ်များ၊ နာမ်စားများနှင့် နာမဝိသေသနများသည် စာကြောင်းအတွင်း ၎င်းတို့ ကျရာနေရာအလိုက် ဝိဘတ် ၆ မျိုး (Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Locative, Instrumental) ဖြင့် ပုံစံပြောင်းလဲသွားကြသည်။ မြန်မာဘာသာတွင်မူ နာမ်နောက်၌ ဝိဘတ်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ - က၊ ကို၊ သို့၊ မှ၊ တွင်) ကို ကပ်၍ ရေးရုံမျှသာ ရှိသဖြင့် ဆလိုဗက်ဘာသာ၏ ရှုပ်ထွေးလှသော ဝိဘတ်သွယ်စနစ်ကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
- ကျား၊ မ ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender): ဆလိုဗက်ဘာသာတွင် နာမ်တိုင်း၌ ပုလ္လိင် (Masculine)၊ ဣတ္तिथिလိင် (Feminine) နှင့် နပုလ္လိင် (Neuter) ဟူ၍ ကျား၊ မ သတ်မှတ်ချက် သုံးမျိုးရှိပြီး ယင်းတို့နှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲသည့် နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာများပါ လိုက်လံပြောင်းလဲရသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ဤကဲ့သို့ သဒ္ဒါနည်းအရ ကျား၊ မ ခွဲခြားမှုမရှိခြင်းကြောင့် ဤသည်မှာ မြန်မာဘာသာပြန်သူများအတွက် အခက်ခဲဆုံးသော အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂။ အဓိက ဘာသာပြန်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ဖြေရှင်းနည်းများ
မြန်မာဘာသာမှ ဆလိုဗက်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အောက်ပါစိန်ခေါ်မှုများကို အထူးဂရုစိုက် ဖြေရှင်းရပါမည်။
(က) ကြိယာ၏ လုပ်ဆောင်ချက်ပြီးမြောက်မှုပုံစံ (Verb Aspect)
ဆလိုဗက်ဘာသာတွင် ကြိယာများကို မပြီးမြောက်သေးသော လုပ်ဆောင်ချက် (Imperfective) နှင့် ပြီးမြောက်သွားသော လုပ်ဆောင်ချက် (Perfective) ဟူ၍ နှစ်မျိုးကွဲပြားစွာ အသုံးပြုသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ကြိယာနောက်၌ ကပ်သုံးသော ပစ္စည်းများ (ဥပမာ - နေသည်၊ ပြီးပြီ၊ ခဲ့သည်) ကို အသုံးပြု၍ အချိန်ကာလကို ဖော်ပြသော်လည်း၊ ဆလိုဗက်ဘာသာတွင် ကြိယာကိုယ်နှိုက်၏ ပုံစံကို ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းစာသား၏ တိကျသော အချိန်ကာလနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်အခြေအနေကို ဆလိုဗက်ဘာသာ၏ သင့်တော်သော ကြိယာပုံစံသို့ ရွေးချယ်ပြန်ဆိုရန် လိုအပ်ပါသည်။
(ခ) သင်္ချာပစ္စည်းများနှင့် နာမ်အမျိုးအစား ပြညွှန်းပုဒ်များ (Classifiers)
မြန်မာဘာသာတွင် "ခွေးတစ်ကောင်"၊ "စာအုပ်တစ်အုပ်" သို့မဟုတ် "လူတစ်ယောက်" စသည်ဖြင့် နာမ်နောက်တွင် သင်္ချာပစ္စည်း သို့မဟုတ် အမျိုးအစားပြညွှန်းပုဒ်များကို မဖြစ်မနေ အသုံးပြုရသည်။ ဆလိုဗက်ဘာသာတွင်မူ ဤကဲ့သို့သော အမျိုးအစားပြပစ္စည်းများ မရှိဘဲ "jedna kniha" (စာအုပ်တစ်အုပ်)၊ "jeden pes" (ခွေးတစ်ကောင်) စသည်ဖြင့် ကိန်းဂဏန်းနှင့် နာမ်ကို တိုက်ရိုက်တွဲဖက်၍သာ အသုံးပြုသည်။ ထို့ကြောင့် ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာသင်္ချာပစ္စည်းများကို ဆလိုဗက်ဘာသာ၌ ထည့်သွင်းမပြန်ဆိုဘဲ ချန်လှပ်ထားခဲ့ရမည်။
(ဂ) လူမှုဆက်ဆံရေး ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများ (Honorifics)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရနှင့် ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ ပြောဆိုသူ၊ နာခံသူနှင့် ရည်ညွှန်းခံရသူတို့အတွက် နာမ်စားများနှင့် ကြိယာအသုံးအနှုန်းများစွာ ကွဲပြားခြားနားသည်။ ဆလိုဗက်ဘာသာတွင်လည်း ရင်းနှီးသောအသုံးအနှုန်း (tykanie - 'မင်း' ဟု သုံးနှုန်းခြင်း) နှင့် လေးစားသမှုပြသော အသုံးအနှုန်း (vykanie - 'လူကြီးမင်း/ဆရာ' စသည်ဖြင့် အများကိန်းပုံစံဖြင့် သုံးနှုန်းခြင်း) ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ မြန်မာဘာသာ၏ နက်ရှိုင်းလှသော လေးစားသမှုပြစနစ်ကို ဆလိုဗက်ဘာသာ၏ တရားဝင် သို့မဟုတ် အလွတ်သဘော ပြောဆိုပုံစနစ်နှင့် ကိုက်ညီအောင် စာ맥အလိုက် အံဝင်ခွင်ကျ ရွေးချယ်ပေးရပါမည်။
၃။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အသုံးဝင်မည့် အကြံပြုချက်များ
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်း၏ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်ပါသည်။
- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ (Avoid Literal Translation): ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် မိသားစုကွဲပြားပြီး သဒ္ဒါပုံစံ လုံးဝမတူညီသောကြောင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Word-by-Word Translation) သည် ဖတ်မရသော စာသားများကိုသာ ထွက်ပေါ်စေလိမ့်မည်။ မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်းသဘောတရားကို ဦးစွာနားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးနောက် ဆလိုဗက်ဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံဖြင့် အသစ်ပြန်လည် ရေးသားရမည်။
- ဆလိုဗက် ဒေသခံများ နားလည်လွယ်မည့် အသုံးအနှုန်းကို ဦးစားပေးပါ (Localization): အထူးသဖြင့် စကားပုံများ၊ တင်စားချက်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများကို ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းအတိုင်း ဘာသာပြန်ခြင်းထက် ဆလိုဗက်ယဉ်ကျေးမှုတွင် အလားတူ သဘောသက်ရောက်သော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုခြင်းက ပိုမိုထိရောက် သဘာဝကျစေသည်။
- ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ (Proofreading & Quality Assurance): ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် ဆလိုဗက်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသော ကျွမ်းကျင်သူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား စာသားများ သဘာဝကျမှုရှိမရှိ၊ သဒ္ဒါမှန်ကန်မှု ရှိမရှိကို အမြဲတမ်း ပြန်လည်စစ်ဆေးခိုင်းသင့်ပါသည်။
နိဂုံးချုပ် သုံးသပ်ချက်
မြန်မာဘာသာမှ ဆလိုဗက်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော အလုပ်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသိပညာများကို ပေါင်းစပ်အသုံးချရသည့် အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါကွာခြားချက်များကို သိရှိနားလည်ပြီး စနစ်တကျ ပြန်ဆိုခြင်းအားဖြင့် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အများဖတ်ရှုနားလည်နိုင်မည့် ဘာသာပြန်စာသားကောင်းများကို ရရှိနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။