ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາເບັງການີ (Bengali/Bangla) ແມ່ນການເດີນທາງຂ້າມພົມແດນທາງພາສາສາດທີ່ໜ້າສົນໃຈ ແລະ ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ຍ້ອນວ່າທັງສອງພາສານີ້ມີຈຸດກຳເນີດ ແລະ ວິວັດທະນາການມາຈາກຕະກູນພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Kra-Dai) ເຊິ່ງເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ ແລະ ອາໄສສຽງວັນນະຍຸດໃນການກຳນົດຄວາມໝາຍ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາເບັງການີແມ່ນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ອາຣະຍັນ (Indo-Aryan) ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາທີ່ມີການປະສົມຄຳ ແລະ ຜັນຄຳສັບ (Inflected Language) ພ້ອມທັງມີລະບົບໄວຍາກອນທີ່ຊັບຊ້ອນ. ການແປລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຕໍ່ຄຳສັບ, ແຕ່ແມ່ນການຈັດລະບຽບຄວາມຄິດ ແລະ ໂຄງສ້າງການສື່ສານໃໝ່ທັງໝົດເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຮັບສານປາຍທາງສາມາດເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄົບຖ້ວນທີ່ສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Sentence Structure)
Sິ່ງທ້າທາຍອັນດັບທຳອິດ ແລະ ມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດທີ່ນັກແປຕ້ອງປະເຊີນແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານການຈັດລຽງຄຳສັບໃນປະໂຫຍກ (Word Order). ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ຫາກບໍ່ໄດ້ຮັບການຈັດການຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຈະສົ່ງຜົນໃຫ້ບົດແປອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ມີຄວາມໝາຍທີ່ຜິດພ້ຽນໄປ:
- ໂຄງສ້າງ SVO ທຽບໃສ່ SOV: ພາສາລາວໃຊ້ລະບົບ ປະທານ-ກຳມະ-ກຳ (Subject-Verb-Object) ຄ້າຍຄືກັບພາສາອັງກິດ ເຊັ່ນ: "ຂ້ອຍ (S) ຮຽນ (V) ພາສາເບັງການີ (O)". ແຕ່ພາສາເບັງການີໃຊ້ລະບົບ ປະທານ-ກຳ-ກຳມະ (Subject-Object-Verb) ເຊິ່ງປະໂຫຍກດຽວກັນນີ້ໃນພາສາເບັງການີຈະຮຽງລຳດັບເປັນ "ຂ້ອຍ (S) ພາສາເບັງການີ (O) ຮຽນ (V)" (Ami Bangla shikhi). ນັກແປຕ້ອງຝຶກຝົນການຍ້າຍຄຳກຳມະໄປໄວ້ທ້າຍປະໂຫຍກສະເໝີເມື່ອແປເປັນພາສາເບັງການີ ແລະ ຕ້ອງມີສະຕິໃນການຈັດລຽງອົງປະກອບອື່ນໆ ເຊັ່ນ ຄຳຂະຫຍາຍ ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນປາຍທາງ.
- ການໃຊ້ຄຳບຸພະບົດ ແລະ ຄຳປັດໄຈ (Prepositions vs Postpositions): ໃນພາສາລາວ, ເຮົາໃຊ້ຄຳບຸພະບົດນຳໜ້າຄຳນາມ ເຊັ່ນ "ຢູ່ [ໃນ] ບ້ານ", "ເທິງ [ໂຕະ]". ແຕ່ໃນພາສາເບັງການີ ຈະໃຊ້ຄຳຕໍ່ທ້າຍ ຫຼື ຄຳປັດໄຈ (Postpositions) ທີ່ເອີ້ນວ່າ "Bibhakti" ເຊິ່ງຈະຕິດຢູ່ທາງຫຼັງຂອງຄຳນາມ ເຊັ່ນ "ບ້ານ-ໃນ" (barite) ຫຼື "ໂຕະ-ເທິງ" (tebiler upor). ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການປ່ຽນຮູບຄຳນາມເພື່ອຮອງຮັບຄຳປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍສະເພາະການຕື່ມການກະລັນ ຫຼື ຕົວເຊື່ອມທ້າຍຄຳສັບ.
ລະບົບໄວຍາກອນ ແລະ ການຜັນຄຳສັບ (Grammatical Features)
ພາສາເບັງການີມີຄວາມຊັບຊ້ອນທາງດ້ານໄວຍາກອນຫຼາຍກວ່າພາສາລາວໃນຫຼາຍມິຕິ ເນື່ອງຈາກການກຳນົດໜ້າທີ່ຂອງຄຳສັບໃນປະໂຫຍກອາໄສການປ່ຽນຮູບຄຳສັບເປັນຫຼັກ:
- การຜັນຄຳກຳມະ (Verb Conjugation): ໃນພາສາລາວ, ຄຳກຳມະ ເຊັ່ນ "ກິນ" ຫຼື "ໄປ" ຈະຮັກສາຮູບເດີມສະເໝີ ບໍ່ວ່າປະທານຈະເປັນ ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ, ລາວ ຫຼື ພວກເຂົາ ແລະ ບໍ່ວ່າຈະເປັນອະດີດ ຫຼື ອະນາຄົດ. ແຕ່ໃນພາສາເບັງການີ, ຄຳກຳມະຈະຕ້ອງຜັນປ່ຽນໄປຕາມປະທານ (ບຸກຄົນທີ 1, 2, 3), ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ກາລະ (Tense) ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຄຳກຳມະໜຶ່ງຄຳສາມາດມີຮູບຮ່າງໄດ້ຫຼາຍສິບແບບ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຕາຕະລາງການຜັນຄຳກຳມະເບັງການີເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດທາງໄວຍາກອນ.
- ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມ (Levels of Politeness): ພາສາເບັງການີແບ່ງລະດັບການໃຊ້ພາສາອອກເປັນ 3 ລະດັບຢ່າງຈະແຈ້ງ ໂດຍສະເພາະການໃຊ້ສັບພະນາມບຸກຄົນທີສອງ (ເຈົ້າ) ຄື: Apni (ທາງການ/ສຸພາບສູງ), Tumi (ທົ່ວໄປ/ເປັນກັນເອງ) ແລະ Tui (ສະໜິດສະໜົມຫຼາຍ/ໃຊ້ກັບເດັກນ້ອຍ ຫຼື ຜູ້ທີ່ມີອາຍຸຕ່ຳກວ່າ). ການເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມເຫຼົ່ານີ້ຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ການຜັນຄຳກຳມະທີ່ຕາມມາ. ນັກແປຕ້ອງອ່ານບໍລິບົດຂອງພາສາລາວຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອເລືອກລະດັບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມກັບສະຖານະພາບທາງສັງຄົມຂອງຜູ້ເວົ້າ ແລະ ຜູ້ຟັງ.
- ເພດ ແລະ ຈຳນວນ (Gender and Number): ເຖິງວ່າພາສາເບັງການີສະໄໝໃໝ່ຈະຫຼຸດຜ່ອນການຜັນເພດຂອງຄຳນາມລົງຫຼາຍເມື່ອທຽບກັບພາສາສັນສະກິດ, ແຕ່ມັນຍັງມີລະບົບການບອກຈຳນວນເອກະພົດ ແລະ ພະຫູພົດ ພ້ອມທັງລະບົບລັກສະນະນາມ (Classifiers) ທີ່ຕ້ອງໃຊ້ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ເຊັ່ນ "ta" ຫຼື "jon" ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບຄຳລັກສະນະນາມໃນພາສາລາວ (ເຊັ່ນ: ຄົນ, ອັນ, ໂຕ) ແຕ່ມີວິທີການປະກອບເຂົ້າໃນປະໂຫຍກທີ່ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ຈະຕິດຢູ່ກັບຕົວເລກ ຫຼື ຄຳນາມໂດຍກົງ.
ຄວາມທ້າທາຍດ້ານຄຳສັບ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ
ພາສາລາວ ແລະ ພາສາເບັງການີ ຕ່າງກໍມີປະຫວັດສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳທີ່ເປັນເອກະລັກຂອງຕົນເອງ ເຊິ່ງສະທ້ອນອອກມາໃນຮູບແບບຂອງຄຳສັບ ແລະ ສຳນວນ:
ຄວາມເຊື່ອທາງສາສະໜາ ແລະ ວິຖີຊີວິດມີບົດບາດສຳຄັນຫຼາຍ. ພາສາລາວໄດ້ຮັບອິດທິພົນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍຈາກພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ພາສາບາລີ-ສັນສະກິດ ທີ່ຫຼັ່ງໄຫຼເຂົ້າມາຜ່ານພິທີກຳ ແລະ ວັນນະຄະດີ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາເບັງການີ, ເຖິງວ່າຈະມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກພາສາສັນສະກິດເຊັ່ນກັນ, ແຕ່ກໍໄດ້ຮັບອິດທິພົນເພີ່ມເຕີມຈາກພາສາເປີເຊຍ, ພາສາອາຣັບ ແລະ ພາສາອັງກິດ ຍ້ອນປະຫວັດສາດການຄ້າ, การເຜີຍແຜ່ສາສະໜາ ແລະ ການປົກຄອງໃນຍຸກອານານິຄົມ. ຄວາມແຕກຕ່າງນີ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຊ່ອງຫວ່າງທາງຄຳສັບ ໂດຍສະເພາະຄຳສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບປະເພນີ, ອາຫານການກິນ ແລະ ຄວາມເຊື່ອ ເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "ບວດ", "ສູ່ຂວັນ", "ປາແດກ" ຫຼື "ບຸນທາດຫຼວງ" ໃນພາສາລາວ ບໍ່ມີຄຳແປທີ່ກົງກັນໃນພາສາເບັງການີ. ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການອະທິບາຍຄວາມໝາຍ (Descriptive Translation) ຫຼື ການທັບສັບຮ່ວມກັບການຂະຫຍາຍຄວາມເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວເບັງການີເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ໂດຍບໍ່ເຮັດໃຫ້ເສຍອັດຖະລົດຂອງຕົ້ນສະບັບ.
ເຕັກນິກການແປ ແລະ ຄຳແນະນຳເພື່ອຄວາມສຳເລັດ
ການເປັນນັກແປພາສາລາວເປັນພາສາເບັງການີທີ່ມີຄຸນນະພາບ ຕ້ອງອາໄສການປະຕິບັດ ແລະ ການນຳໃຊ້ກົນລະຍຸດການແປທີ່ເປັນລະບົບ:
- ການວິເຄາະ ແລະ ຕີຄວາມໝາຍຕົ້ນສະບັບ: ຢ່າເລີ່ມແປທັນທີທີ່ເຫັນປະໂຫຍກ. ໃຫ້ນັກແປອ່ານ ແລະ ຕີຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວທັງໝົດເພື່ອຫາ "ແນວຄິດຫຼັກ" (Core Concept) ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຜູ້ຂຽນ. ວິເຄາະວ່ານ້ຳສຽງເປັນທາງການ ຫຼື ບໍ່ເປັນທາງການ.
- ການປັບໂຄງສ້າງປະໂຫຍກຢ່າງເປັນລະບົບ: ຫຼັງຈາກເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍແລ້ວ, ໃຫ້ເລີ່ມຮ່າງປະໂຫຍກໃໝ່ໂດຍການກຳນົດປະທານ ແລະ ກຳ ເພື່ອວາງໄວ້ທາງໜ້າ, ແລ້ວນຳເອົາຄຳກຳມະທີ່ຜັນຮູບຢ່າງຖືກຕ້ອງໄປໄວ້ທ້າຍປະໂຫຍກຕາມຫຼັກໄວຍາກອນເບັງການີ (SOV).
- ຫຼີກລ່ຽງການແປແບບກົງຕົວ (Literal Translation): ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ວັດທະນະທຳ, ການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປພາສາເບັງການີອ່ານບໍ່ຮູ້ເລື່ອງ ແລະ ຜິດຫຼັກໄວຍາກອນຢ່າງຮຸນແຮງ. ໃຫ້ເນັ້ນໃສ່ການແປແບບສື່ຄວາມໝາຍ (Communicative Translation) ທີ່ຄຳນຶງເຖິງຄວາມເປັນທຳມະຊາດຂອງພາສາປາຍທາງ.
- ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools) ແລະ ຄລັງຄຳສັບ: ໃນຍຸກປັດຈຸບັນ, ນັກແປຄວນໃຊ້ເຄື່ອງມືເຕັກໂນໂລຊີເຂົ້າມາຊ່ວຍ ເຊັ່ນ SDL Trados ຫຼື Memsource ເພື່ອສ້າງຄລັງຄຳສັບ (Glossary) ຂອງຕົນເອງ ເຊິ່ງຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປຄຳສັບສະເພາະມີຄວາມເປັນເອກະພາບກັນຕະຫຼອດທັງເອກະສານ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນເວລາໃນການເຮັດວຽກ.
ບົດບາດຂອງນັກແປໃນການເຊື່ອມໂຍງວັດທະນະທຳ
ນັກແປປຽບເໝືອນທູດທາງວັດທະນະທຳທີ່ເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງປະເທດລາວ ແລະ ພາກພື້ນເບັງກອນ (ບັງກະລาເທດ ແລະ ລັດເບັງກອນຕາເວັນຕົກຂອງອິນເດຍ). ການແປທີ່ດີບໍ່ພຽງແຕ່ຖ່າຍທອດຂໍ້ຄວາມເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງຕ້ອງຖ່າຍທອດຈິດວິນຍານ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມອີກດ້ວຍ. ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບຄວາມອ່ອນໄຫວທາງສາສະໜາ (ໂດຍສະເພາະຊາວເບັງການີສ່ວນໃຫຍ່ເປັນຊາວມຸດສະລິມ ແລະ ຮິນດູ) ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ນັກແປຄວນລະມັດລະວັງ ເພື່ອຫຼີກລ່ຽງການໃຊ້ຄຳສັບທີ່ອາດຈະກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ຫຼື ບໍ່ເໝາະສົມທາງສາສະໜາ.
ສະຫຼຸບ
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາເບັງການີແມ່ນວຽກງານທີ່ຕ້ອງອາໄສທັກສະ, ຄວາມອົດທົນ ແລະ ຄວາມຊຳນານລະດັບສູງ. ນັກແປບໍ່ພຽງແຕ່ຕ້ອງເກັ່ງທັງສອງພາສາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ SVO ຂອງລາວ ແລະ SOV ຂອງເບັງການີ, ລະບົບການຜັນຄຳກຳມະ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ການນຳໃຊ້ເຕັກນິກການແປທີ່ຖືກຕ້ອງ, ການຝຶກຝົນຢ່າງສະໝໍ່າສະເໝີ ແລະ ການກວດທານຢ່າງລະອຽດຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜົນງານການແປມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ລື່ນໄຫຼ ແລະ ສາມາດສື່ສານກັບຜູ້ອ່ານປາຍທາງໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.