Phetolelo lipakeng tsa lipuo tse peli tse tsoang malapeng a fapaneng ka ho feletseng e fana ka phephetso e kholo le e thabisang ho bafetoleli ba litsebi. Sesotho, e leng puo ea Se-Bantu e buuoang haholo Lesotho le Afrika Boroa, le Sewelese (Cymraeg), puo ea Se-Celtic e buuoang Wales, ke lipuo tse nang le meaho e fapaneng haholo ea thuto-puo, mekhoa ea setso le melao ea polelo. Sengoliloeng sena se hlahloba ka botlalo mekhoa, liphephetso le malebela a bohlokoa ao bafetoleli ba lokelang ho a ela hloko ha ba fetolela lingoliloeng ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sewelese, ho netefatsa hore molaetsa o fetisetsoa ka botlalo le ka nepo e phahameng.
Phapang ea Sebopeho sa Lipolelo (Syntax): SVO khahlanong le VSO
Ntlha ea pele le ea bohlokoa ka ho fetisisa eo mofetoleli a lokelang ho e utloisisa ke phapang ea tatellano ea mantsoe ka har'a polelo. Sesotho se latela sebopeho se tloaelehileng sa SVO (Subject-Verb-Object). Ka mohlala, polelo e reng "Moshanyana o bala buka" e na le Lihlooho (Moshanyana), Leetsi (o bala), le Sedelela (buka). Sebopeho sena se nolofalletsa babali ba Sesotho ho latela ketsahalo ho tloha ho moetsi ho ea ho ntho e etsoang.
Ka lehlakoreng le leng, Sewelese se latela sebopeho sa VSO (Verb-Subject-Object). Polelo e tšoanang ka Sewelese e ka ngoloa ka tsela e latelang: "Mae'r bachgen yn darllen llyfr" (e leng se bolelang ka ho toba: "O bala moshanyana buka"). Sena se bolela hore leetsi le tla pele ho ketsahalo kapa moetsi oa ketsahalo. Bafetoleli ba tlameha ho ba hlokolosi haholo hore ba se ke ba fetolela lentsoe ka lentsoe, ka ha sena se ka baka lipolelo tse se nang moelelo kapa tse utloahalang li le makere ka Sewelese. Ke habohlokoa ho thapisa kelello ho nahana ka leetsi pele ho ntho e 'ngoe le e 'ngoe ha ho ngoloa polelo ka puo ea Sewelese.
Sistimi ea Lihlopha tsa Mabitso (Noun Classes) khahlanong le Bong ba Grama (Grammatical Gender)
Sesotho se tsebahala ka sistimi ea sona e rarahaneng ea lihlopha tsa mabitso (noun classes), moo mabitso a aroloang ka lihlopha tse fapaneng ho latela likhahi (prefixes) tsa bona (joalo ka mo-, ba-, le-, ma-, joalo-joalo). Lihlopha tsena li laola lilemo, tumellano ea leetsi, le maemeli ka har'a polelo eohle. Ha ho na bong ba tlhaho (monna kapa mosali) bo laolang thuto-puo ea Sesotho ka ho toba joalo ka lipuo tsa Europe, ntle le ha ho buuoa ka batho ka ho khetheha.
Sewelese sona se sebelisa sistimi ea bong ba grama (grammatical gender), moo lebitso le leng le le leng le leng le tšehali (feminine) kapa le le tona (masculine). Phapang ena ea bong e ama tsela eo litlhalosi (adjectives) le lingoliloeng (articles) li sebelisoang ka eona. Bakeng sa mofetoleli oa Sesotho, ho bohlokoa ho etsa lipatlisiso tse bileng malala-a-laotsoe ho netefatsa hore bong ba lebitso le khethiloeng ka Sewelese bo tsamaisana hantle le melao ea thuto-puo ea puo eo, hobane phoso e le 'ngoe e ka fetola moelelo kapa ea etsa hore polelo e se ke ea hlola e utloahala e hloekile ho babali ba tlhaho.
Litlhaku tse Fetohang ho Sewelese (Consonant Mutations)
Engoe ea lintho tse ikhethang ka Sewelese ke ntho e bitsoang treigladau kapa "consonant mutations". Litlhaku tse qalang tsa mabitso li ka fetoha ho latela lentsoe le tlang pele ho tsona, ebang ke leselinyana (article), leselinyana le supang, kapa letsoalloa le itseng. Ho na le mefuta e meraro ea liphetoho tsena: Soft (Meddal), Nasal (Trwynol), le Aspirate (Llaes). Ka mohlala, lentsoe "cymraeg" (Sewelese) le ka fetoha "gymraeg" kapa "nghymraeg" ho latela maemo a thuto-puo.
Kaha Sesotho ha se na mokhoa o tšoanang le ona ka ho toba, bafetoleli ba lokela ho ba le tsebo e tebileng ea melao ena ea Sewelese. Ho hloleha ho sebelisa liphetoho tsena ka nepo ho bontša mokhoa o fokolang oa phetolelo mme ho ka sitisa babali ba Sewelese ho utloisisa mongolo hantle. Mohatsela oa ho fetolela mona o hloka hore mofetoleli a hlahlobe hantle hore na lebitso le latela eng le hore na molao oa phetoho o sebetsa joang maemong ao a ikhethang.
Phetolelo ea Likhopolo tsa Setso le Maele a Lipuo ka Bobeli
Lipuo ka bobeli li tletse ka maele le lipolelo tse tšosang tse nang le meelelo e tebileng ea setso. Sesotho se na le maele a mangata a amanang le likhomo, temo, le bophelo ba mahaeng. Mohlala ke maele a reng "Leshano ha le ruise khomo" kapa "Ntja ea ho phetsa e lefa ka letlalo". Lipolelo tsena li bontša bophelo le litekanyetso tsa Basotho.
Ka lehlakoreng le leng, Sewelese se na le maele a tsoang historing ea Wales, bophelo ba haufi le leoatle, le lipakeng tsa lithaba tse tletseng naha eo. Mofetoleli ea hloahloa ha a lokela ho fetolela maele ana ka ho toba ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sewelese. Ho e-na le hoo, ba lokela ho batla polelo e tšoanang ka moelelo le setso ho Sewelese. Ho fumana polelo e buang ka boikokobetso kapa bohlale ka Sewelese e ka ba tharollo e betere ho feta ho leka ho hlalosa likhomo ho batho ba Wales ba sa utloisiseng bohlokoa ba setso sa likhomo bophelong ba Basotho. Ena ke karolo ea "transcreation" kapa phetolelo ea semoea eo bafetoleli ba lokelang ho e rorisa.
Lisebelisoa le Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli ba Litsebi
Ho fana ka phetolelo e hloekileng le e nepahetseng, bafetoleli ba khothalletsoa ho latela mekhoa ena e latelang e lekileng ea ba ea tsebahala ka bohlokoa ba eona:
- Ithute le ho utloisisa moelelo oa mongolo (Context): Kamehla qala ka ho bala sengoliloeng sotlhe sa Sesotho pele o qala ho fetolela. Utloisisa molaetsa, molumo (tone), le sepheo sa mongoli e le hore u khone ho boloka maikutlo a tšoanang ho Sewelese.
- Sebelisa dikishinari tse tšepahalang: Sebelisa dikishinari tse tšepahalang tsa marang-rang tsa Sewelese le lingoliloeng tsa thuto-puo. U se ke ua tšepa lisebelisoa tsa phetolelo ea mochine joalo ka Google Translate ka ho feletseng, hobane li sitoa ho sebetsana le VSO le consonant mutations ka nepo.
- Kopana le libui tsa tlhaho: Ha o sa netefatse polelo e itseng ea Sewelese, kopa thuso ho sebui sa tlhaho sa puo eo kapa setsebi se seng sa phetolelo ho qoba liphoso tse ka sitisang kapa tsa thibela puisano e nepahetseng.
- Hlahloba le ho lokisa mongolo (Proofreading): Bala phetolelo ea hau ea Sewelese u le mong ho netefatsa hore e phalla hantle mme ha e utloahale joalo ka mongolo o tsoileng phetolelong ea mochine.
Bohlokoa ba ho Utloisisa Maemo a Lipolotiki le Histori ea Lipuo Tsena
Ntle le thuto-puo, ho na le histori e matla e tsamaisanang le lipuo tsena tse peli. Sesotho ke puo e ileng ea sireletsoa ke Morena Moshoeshoe I mme ea e-ba letšoao la bonngoe ba Basotho. Ka lehlakoreng le leng, Sewelese se bile tlas'a khatello e kholo ea puo ea Senyesemane ka lilemo tse makholo, empa kajeno se ntse se tsosoa le ho sireletsoa ka matla ke mmuso le sechaba sa Wales. Kutloisiso ena ea histori e plays karolo e kholo hobane e thusa mofetoleli ho ba le kutloelo-bohloko le tšepo ha a fetolela litokomane tsa semmuso, thothokiso, kapa lingoliloeng tsa nalane, a tseba bohlokoa ba ho boloka seriti sa lipuo tsena tlas'a maemo ohle.
Qetello le Liphello tsa Phetolelo
Phetolelo ea Sesotho ho ea ho Sewelese ke borokho bo kopanyang litso tse peli tse ruileng haholo. Ka ho latela mekhoa e nepahetseng, ho ela hloko thuto-puo, le ho utloisisa liphapang tsa sebopeho sa lipolelo le liphetoho tsa litlhaku, bafetoleli ba ka khona ho fana ka mefuta ea phetolelo e phahameng haholo e tla ananeloa ke babali ba Wales mme e boloke semoea sa mongolo oa pele oa Sesotho.