די וועלט פֿון איבערזעצונג ברענגט צונויף קולטורן וואָס זענען געאָגראַפֿיש און היסטאָריש ווײַט איינע פֿון דער אַנדערער. איינער פֿון די מערסט פֿאַצינירנדיקע און קאָמפּליצירטע קאָמבינאַציעס איז די איבערזעצונג פֿון ייִדיש — די היסטאָרישע שפּראַך פֿון די אַשכנזישע ייִדן אין אייראָפּע — אויף סינהאַלע, די הויפּט-שפּראַך פֿון סרי-לאַנקאַ. כאָטש ביידע שפּראַכן געהערן צו דער אינדאָ-אייראָפּעיִשער משפּחה, זענען זייערע גראַמאַטיקאַלישע סטרוקטורן, שריפֿטן און קולטורעלע קאָנטעקסטן ראַדיקאַל אַנדערש. דער דאָזיקער אַרטיקל גיט אָפּ אַ טיפֿן בליק אויף די הויפּט אַרויספֿאָדערנונגען, פֿינעסן און פּראַקטישע עצות פֿאַר פֿאַכמענער וואָס נעמען זיך אונטער דעם דאָזיקן לינגוויסטישן בריק.
דער סינטאַקטישער קלאַש: פֿון V2 אויף SOV סטרוקטור
די ערשטע און הויפּט גראַמאַטיקאַלישע מניעה פֿאַר אַן איבערזעצער פֿון ייִדיש אויף סינהאַלע ליגט אין דעם וואָרט-סדר פֿון די זאַצן. ייִדיש, ווי אַ גערמאַנישע שפּראַך, ניצט די V2-סינטאַקס (ווערב-צווייטע פּאָזיציע). דאָס הייסט אַז דאָס קאָניוגירטע ווערב מוז תּמיד שטיין אין דער צווייטער פּאָזיציע פֿון אַ הויפּט-זאַץ, ניט געקוקט אויף וואָס פֿאַר אַן געקליבענעם עלעמענט קומט פֿאַר דעם. למשל, "הײַנט וועל איך לערנען סינהאַלע".
אין קעגנזאַץ צו דעם, איז סינהאַלע אַ שטרענגע SOV-שפּראַך (סוביעקט-אָביעקט-ווערב). דאָס ווערב קומט כּמעט תּמיד אין אַלערליי פֿאַלן צום סוף פֿונעם זאַץ. ווען מען איבערזעצט דירעקט אָן רעפֿאָרמולירן די גאַנצע סטרוקטור, קען דער זאַץ ווערן אינגאַנצן אומפֿאַרשטענדלעך פֿאַר אַ סינהאַלעזער לייענער. דער איבערזעצער מוז לערנען צו צעטיילן דעם ייִדישן זאַץ אויף די גרונט-טיילן און זיי רעקאָנסטרוירן פֿאַר סינהאַלע:
- סוביעקט (Subject): ווער פֿירט אויס די אַקציע.
- אָביעקט (Object): אויף וועמען אָדער וואָס די אַקציע ווערט אויסגעפֿירט.
- ווערב (Verb): די אַקציע גופֿא, וואָס מוז געשטעלט ווערן אין דעם סוף פֿונעם זאַץ.
דערצו האָט סינהאַלע אַ רײַכע סיסטעם פֿון פּאָסטפּאָזיציעס (postpositions) אַנשטאָט פּרעפּאָזיציעס (prepositions) וואָס עקסיסטירן אין ייִדיש. דאָס הייסט אַז ווערטער ווי "אין", "אויף", "פֿאַר" קומען נאָכן נאָמענשפּראַך און ניט פֿאַר אים, וואָס פֿאָדערט אַ נײַעם פֿונדאַמענטאַלן צוגאַנג צו זאַץ-בוי.
העפֿלעכקייט-קאַטעגאָריעס און כבוד-סטאַטוסן
אַנדעראַנדערש וויכטיקער אַספּעקט פֿון סינהאַלע איז איר קאָמפּליצירטע סיסטעם פֿון העפֿלעכקייט און סאָציאַלע מדרגות. אין ייִדיש עקסיסטירט די פּשוטע אונטערשיידונג צווישן "דו" (פֿאַר פֿרײַנד, קינדער) און "איר" (פֿאַר עלטערע אָדער אומבאַקאַנטע מענטשן), וואָס קומט פֿון דעם קלאַסישן אייראָפּעיִשן מאָדעל. אין סינהאַלע אָבער, זענען פֿאַראַן פֿילפֿאַכיקע דרגות פֿון כבוד (honorifics).
די ברירה פֿון פּראָנאָמינער און ווערב-ענדיקונגען אין סינהאַלע ווענדט זיך אין דעם סאָציאַלן סטאַטוס, עלטער, קאַסטע, און נאָענטקייט פֿונעם רעדנער צום ציל-מענטש. פֿאַר אַ גלח אָדער אַ באַודיסטישן מאָנאַך ניצט מען גאָר אַ ספּעציפֿישן וואָקאַבולאַר. אויב מען זעצט איבער אַ שמועס פֿון אַ ייִדישן טעקסט, מוז דער איבערזעצער גוט אָפּשאַצן די באַציִונגען צווישן די פּערסאָנאַזשן כדי צו קלײַבן די ריכטיקע ווערטער אין סינהאַלע. ניצן די פֿאַלשע מדרגה קען באַליידיקן דעם לייענער אָדער אָנמאכן אַ מאָדנעס אין דעם גאַנצן טעקסט.
קולטורעלע אַדאַפּטאַציע און די אַרויספֿאָדערנונג פֿון ייִדישקייט
ייִדיש איז טיף פֿאַרבונדן מיט ייִדישקייט און דער ייִדישער רעליגיע, מסורה און פֿאָלקלאָר. ווערטער ווי "שבת" (Shabbos), "כשר" (Kosher), "נשמה" (Neshama), אָדער אידיאָמען ווי "מאַכן אַ ברכה" און "שרײַבן אַ קוויטל" טראָגן מיט זיך סעקולן פֿון געשיכטע. סרי-לאַנקאַ איז אַ לאַנד וווּ די מערהייט פֿון דער באַפֿעלקערונג איז באַודיסטיש און די קולטור איז אָנגעזאַפּט מיט סינהאַלעזישע און באַודיסטישע באַגריפֿן.
ווי אַזוי קען מען איבערזעצן די דאָזיקע באַגריפֿן אויף סינהאַלע? דאָ זענען פֿאַראַן דרײַ הויפּט סטראַטעגיעס פֿאַרן איבערזעצער:
- טראַנסליטעראַציע מיט אַןערקלערונג: למשל, שרײַבן "שבת" אין סינהאַלע אותיות (සබත්) און צוגעבן אַ קורצע פֿוסנאָטע אָדער קליינע קלאַמערן וואָס דערקלערן אַז דאָס איז דער ייִדישער רו-טאָג. דאָס איז דער בעסטער וועג פֿאַר היסטאָרישע און ליטעראַרישע טעקסטן.
- קולטורעלע עקוויוואַלענץ: געפֿינען אַן ענלעכן באַגריף אין סינהאַלע. כאָטש עס איז ניט קיין דירעקטער עקוויוואַלענט פֿאַר "כשר", קען מען מאָל ניצן ווערטער וואָס באַצייכענען ערלויבטע אָדער ריינע מאכלים לויט רעליגיעזע פּרינציפּן. אָבער מען מוז זיין זייער אָפּגעהיט ניט צו מאַכן אַ פֿאַלשע אַנאַלאָגיע.
- דעסקריפּטיווע איבערזעצונג: איבערזעצן דעם אינערלעכן זינען פֿונעם וואָרט. אַנשטאָט איבערזעצן "נשמה" מיט אַ ריין פֿילאָסאָפֿישן באַגריף וואָס פּאַסט ניט, קען מען ניצן דאָס סינהאַלעזע וואָרט פֿאַר גײַסט אָדער לעבנס-קראַפֿט (ප්රාණය אָדער ආත්මය), אָבער אונטערשטרײַכן דעם קאָנטעקסט פֿונעם זאַץ.
די פּראָבלעמען פֿון שריפֿט און טראַנסליטעראַציע
די צוויי שפּראַכן ניצן אינגאַנצן אַנדערע שריפֿט-סיסטעמען. ייִדיש ווערט געשריבן מיט העברעיִשע אותיות פֿון רעכץ אויף לינקס (RTL), בשעת סינהאַלע ניצט דעם סינהאַלעזער אַלפֿאַבעט, אַן אַבוגידאַ וואָס שטָמט פֿון דער בראַהמי-שריפֿט און ווערט געשריבן פֿון לינקס אויף רעכץ (LTR). בײַם איבערזעצונג פֿון דיגיטאַלע טעקסטן, מוז דער טעכנישער אַספּעקט פֿון RTL-LTR אויסמישונג ווערן קאָנטראָלירט כדי די אותיות זאָלן זיך ניט צעוואַרפֿן אויפֿן עקראַן.
דערצו פֿאָדערט די פֿאָנעטישע טראַנסליטעראַציע פֿון נעמען און ספּעציפֿישע ייִדישע ווערטער אַ גוט אויער פֿאַר ביידע שפּראַכן. די סינהאַלעזע שפּראַך האָט ספּעציפֿישע קלאַנגען וואָס עקסיסטירן ניט אין ייִדיש, און פֿאַרקערט — ייִדישע קלאַנגען ווי "זש" אָדער "כ" קענען זיין שווער צו רעפּרעזענטירן פּינקטלעך אין סינהאַלע. אַן איבערזעצער דאַרף קלײַבן אַ קאָנסיסטענטע טראַנסליטעראַציע-סיסטעם און זיך האַלטן דערבײַ דורכאויס דעם גאַנצן טעקסט.
פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן ערפֿאָלגרײַכער איבערזעצונג
כדי צו דערגרייכן אַ הויכע קוואַליטעט פֿון איבערזעצונג צווישן די צוויי ייִדישע און סינהאַלעזע וועלטן, זאָל מען נאָכפֿאָלגן די פֿאָלגנדע פּראַקטישע עצות:
- אַנאַליזירט דעם ציל-לייענער: צי איז דער לייענער אין סרי-לאַנקאַ באַקאַנט מיט דער ייִדישער קולטור? אויב ניט, מוז מען פֿאַרגרעסערן די קאָנטעקסטואַלע ערקלערונגען און פֿאַרמינערן די נוצן פֿון שווערע קולטורעלע אידיאָמען.
- בויט אַ גלאָסאַר: איידער איר הייבט אָן די אַרבעט, שאַפֿט אַ רשימה פֿון שליסל-ווערטער וואָס קומען אָפֿט פֿאָר (רעליגיעזע, געזעלשאַפֿטלעכע, און סינטאַקטישע טערמינען) און זייערע באַשטימטע סינהאַלעזע עקוויוואַלענטן. דאָס וועט פֿאַרזיכערן די איינהייט פֿונעם טעקסט.
- ארבעט צוזאַמען מיט אַ היגע שפּראַך-מומחה: וויבאַלד די קולטורעלע דיסטאַנץ איז אַזוי גרויס, איז כּמעט אוממעגלעך פֿאַר איין מענטש צו פֿאַרשטיין יעדן ווינקל פֿון ביידע שפּראַכן פּינקטלעך. אַ קאָלאַבאָראַציע צווישן אַ ייִדיש-רעדנער און אַ געבוירענער סינהאַלעזער איז דער אידעאַלער וועג צו דערגרייכן שלמות.
- פֿאָקוס אויף דעם טאָן: סינהאַלעזע ליטעראַטור און פֿאָרמאַלע טעקסטן נוצן אָפֿט אַ ספּעציעלע שריפֿט-שפּראַך (Literary Sinhala) וואָס איז אַנדערש פֿון דער גערעדטער שפּראַך (Spoken Sinhala). מאַכט זיכער אַז דער נוסח פֿון דער איבערזעצונג פּאַסט צום זשאַנער פֿונעם אָריגינאַלן טעקסט.