នៅក្នុងសម័យកាលសកលភាវូបនីយកម្ម និងការកើនឡើងនៃទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម វិនិយោគ និងទេសចរណ៍រវាងប្រទេសកម្ពុជានិងប្រទេសចិន តម្រូវការសេវាកម្មបកប្រែភាសាខ្មែរទៅជាភាសាចិនបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ ការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះ មិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរពាក្យមួយទៅពាក្យមួយទៀតនោះទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាសិល្បៈនៃការផ្ទេរអត្ថន័យ វប្បធម៌ និងបរិបទពីប្រព័ន្ធភាសាមួយទៅប្រព័ន្ធភាសាមួយទៀតដែលមានលក្ខណៈខុសប្លែកគ្នាទាំងស្រុង។ ដើម្បីសម្រេចបាននូវការបកប្រែដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងត្រឹមត្រូវ អ្នកបកប្រែចាំបាច់ត្រូវយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីភាពខុសគ្នានៃវេយ្យាករណ៍ រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍សមស្របតាមស្ថានភាពនីមួយៗ។
ភាពខុសគ្នាផ្នែករចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍រវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាចិន
ទោះបីជាភាសាខ្មែរ និងភាសាចិនត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជាភាសាវិភាគ (Analytic Languages) ដែលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់កិរិយាសព្ទទៅតាមកាល (Tense) ឬភេទ (Gender) ដូចភាសាអឺរ៉ុបក៏ដោយ ក៏ភាសាទាំងពីរនេះមានរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ជាច្រើនដែលផ្ទុយគ្នាទាំងស្រុង។ ខាងក្រោមនេះគឺជាចំណុចសំខាន់ៗដែលអ្នកបកប្រែត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន៖
- ទីតាំងនៃគុណនាម និងពាក្យពន្យល់នាម៖ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ គុណនាម ឬពាក្យបញ្ជាក់ន័យតែងតែដាក់នៅពីក្រោយនាម។ ឧទហរណ៍៖ "ឡានក្រហម" (នាម + គុណនាម)។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងភាសាចិន គុណនាម ឬពាក្យបញ្ជាក់ន័យត្រូវតែដាក់នៅពីមុខនាមជានិច្ច ដោយប្រើប្រាស់ភាគល្អិត "的" (de) ជាជំនួយ។ ឧទហរណ៍៖ "红色的车" (hóng sè de chē - ក្រហម + ឡាន)។ ប្រសិនបើអ្នកបកប្រែមិនផ្លាស់ប្តូរលំដាប់ពាក្យនេះទេ ប្រយោគចិននឹងក្លាយជាខុសវេយ្យាករណ៍ភ្លាមៗ។
- រចនាសម្ព័ន្ធពាក្យចង្អុលបង្ហាញ និងចំនូន៖ ការប្រើប្រាស់ពាក្យបែងចែកប្រភេទ ឬលំដាប់លេខមានភាពខុសគ្នាខ្លាំង។ ភាសាខ្មែរប្រើទម្រង់ [នាម + លេខ + Classifier] ដូចជា "សៀវភៅបីក្បាល"។ ចំណែកឯភាសាចិនវិញ ប្រើទម្រង់ [លេខ + Classifier + នាម] ដូចជា "三本书" (sān běn shū)។ ចំណុចនេះទាមទារឱ្យអ្នកបកប្រែមានភាពស្ទាត់ជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់ពាក្យClassifier (量词) របស់ចិន ដែលមានភាពស្មុគស្មាញ និងសម្បូរបែបខ្លាំង។
- លំដាប់ថ្នាក់នៃពេលវេលា និងទីកន្លែង៖ នៅក្នុងភាសាចិន ព័ត៌មានអំពីពេលវេលា និងទីកន្លែងកើតឡើងជាទូទៅត្រូវបានដាក់នៅពីមុខកិរិយាសព្ទចម្បង ឬនៅដើមប្រយោគ។ ដោយឡែក ភាសាខ្មែរអាចដាក់ព័ត៌មានទាំងនេះនៅចុងប្រយោគ ឬដើមប្រយោគបានតាមភាពបត់បែន។ ដូចនេះ ការរៀបចំលំដាប់លំដោយនៃពេលវេលា និងទីតាំងនៅក្នុងប្រយោគចិនត្រូវការការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ដើម្បីកុំឱ្យប្រយោគស្តាប់ទៅរដិបរដុប។
- ការបង្ហាញកាល និងទិដ្ឋភាព (Tense and Aspect)៖ ភាសាខ្មែរប្រើពាក្យដូចជា "បាន" "កំពុង" "នឹង" ឬ "ហើយ" ដើម្បីបង្ហាញពេលវេលានៃសកម្មភាព។ ភាសាចិនប្រើភាគល្អិតទិដ្ឋភាព (Aspect Particles) ដូចជា "了" (le - សកម្មភាពបានបញ្ចប់) "着" (zhe - សកម្មភាពកំពុងបន្ត) និង "过" (guò - បទពិសោធន៍ធ្លាប់ធ្វើ)។ ការបកប្រែពាក្យបង្ហាញកាលទាំងនេះតម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែយល់ពីបរិបទច្បាស់លាស់ ព្រោះពាក្យ "បាន" ក្នុងភាសាខ្មែរ មិនមែនតែងតែបកប្រែជា "了" នោះទេ វាអាចជាកិរិយាសព្ទជំនួយ ឬពាក្យផ្សេងទៀតអាស្រ័យលើអត្ថន័យ។
ការប្រើប្រាស់កម្រិតភាសា និងប្រព័ន្ធកិត្តិនាម (Register and Honorifics)
ភាសាខ្មែរគឺជាភាសាដែលមានប្រព័ន្ធឋានានុក្រមសង្គមច្បាស់លាស់ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ខុសៗគ្នាទៅតាមកម្រិតបុគ្គល ដូចជា ភាសាសាមញ្ញ ភាសាគួរសម ភាសាផ្លូវការ រាជសព្ទ និងសង្ឃសព្ទ។ នៅពេលបកប្រែទៅជាភាសាចិន ភាសាចិនមិនមានរាជសព្ទស្មុគស្មាញដូចខ្មែរឡើយ ប៉ុន្តែវាមានកម្រិតនៃការគួរសម និងការប្រើប្រាស់ពាក្យផ្លូវការ (书面语 - Shūmiànyǔ) និងពាក្យនិយាយប្រចាំថ្ងៃ (口语 - Kǒuyǔ)។
អ្នកបកប្រែត្រូវដឹងពីរបៀបបត់បែន។ ឧទហរណ៍ ពាក្យ "ញ៉ាំ" "ពិសា" "ឆាន់" និង "សោយ" នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ត្រូវប្តូរទៅជាពាក្យចិនដែលសមស្របតាមកម្រិតនៃភាពផ្លូវការ និងការគោរព។ ការប្រើប្រាស់សព្វនាមគួរសមដូចជា "您" (nín - លោក/អ្នក) ជំនួសឱ្យ "你" (nǐ) គឺចាំបាច់ណាស់នៅពេលបកប្រែឯកសារអាជីវកម្ម ឬការសន្ទនាផ្លូវការ។ ចំពោះរាជសព្ទខ្មែរ អ្នកបកប្រែត្រូវស្វែងរកពាក្យចិនបុរាណ ឬពាក្យផ្លូវការកម្រិតខ្ពស់ដើម្បីរក្សាបាននូវតម្លៃវប្បធម៌ និងការគោរពដើម។ ដូចជាការបកប្រែងារ "សម្តេច" ទៅជា "亲王" (Qīnwáng) ឬ "阁下" (Géxià) ទៅតាមឋានៈជាក់ស្តែងរបស់បុគ្គលនោះ។
ការបកប្រែឈ្មោះភូមិសាស្ត្រ និងឈ្មោះមនុស្ស (Proper Nouns Translation)
ការបកប្រែឈ្មោះទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួនពីខ្មែរទៅចិន គឺជាចំណុចពិសេសមួយដែលទាមទារការស្រាវជ្រាវ និងចំណេះដឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ។ ឈ្មោះខេត្ត-ក្រុងរបស់ប្រទេសកម្ពុជាភាគច្រើនមានឈ្មោះចិនផ្លូវការដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ និងប្រើប្រាស់ជាទូទៅរួចទៅហើយ។
ជាឧទាហរណ៍៖
- "ភ្នំពេញ" ត្រូវបានបកប្រែថា "金边" (Jīnbiān) ដែលមានន័យថាជាដែនដីដែលមានគែមមាស។
- "សៀមរាប" ត្រូវបានបកប្រែថា "暹粒" (Xiānlì)។
- "ព្រះសីហនុ" ត្រូវបានបកប្រែថា "西哈努克" (Xīhānùkè) ដែលជាការបកប្រែតាមសំឡេង (Transliteration)។
សម្រាប់ឈ្មោះមនុស្ស ការបកប្រែឈ្មោះខ្មែរទៅជាភាសាចិន ត្រូវធ្វើឡើងតាមរយៈការបកប្រែសំឡេង ដោយជ្រើសរើសតួអក្សរចិនដែលមានសំឡេងប្រហាក់ប្រហែល និងមានអត្ថន័យវិជ្ជមាន។ អ្នកបកប្រែមិនគួរជ្រើសរើសតួអក្សរចិនដែលមានន័យមិនល្អ ឬស្តាប់ទៅចម្លែកសម្រាប់ជនជាតិចិននោះឡើយ។
បញ្ហាប្រឈមនៃពាក្យស្លោក សុភាសិត និងការបន្ស៊ាំវប្បធម៌ (Localization)
វប្បធម៌ខ្មែរ និងចិនមានប្រវត្តិសាស្ត្រយូរលង់ណាស់មកហើយ ដែលធ្វើឱ្យភាសាទាំងពីរពោរពេញទៅដោយសុភាសិត ពាក្យស្លោក និងពាក្យប្រៀបធៀបដែលទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រ សាសនា និងប្រពៃណី។ ការបកប្រែចំតួអក្សរ (Literal Translation) នៃពាក្យទាំងនេះអាចធ្វើឱ្យអ្នកអានភាសាចិនមិនយល់ ឬយល់ខុសទាំងស្រុង។
ឧទាហរណ៍ សុភាសិតខ្មែរដូចជា "ធ្វើស្រែទាន់ក្តៅដី" មិនអាចបកប្រែចំៗអំពីដីក្តៅ និងការធ្វើស្រែនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវស្វែងរកសុភាសិតចិនដែលមានន័យប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងការចាប់យកឱកាស ដូចជា "趁热打铁" (chèn rè dǎ tiě - វាយដែកទាន់ក្តៅ) ឬ "ក្បាលទូកទៅ កន្ទុយទូកត្រូវតែទៅ" ដែលត្រូវបកប្រែឱ្យស្របនឹងការយល់ឃើញរបស់ជនជាតិចិន។ ដំណើរការនេះហៅថា "ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម" (Localization) ដែលជាគន្លឹះសំខាន់បំផុតក្នុងការធ្វើឱ្យអត្ថបទបកប្រែមានភាពរលូន ធម្មជាតិ និងមានឥទ្ធិពលទាក់ទាញអ្នកអាន។
គន្លឹះសំខាន់ៗសម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរទៅជាភាសាចិន
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែអាជីពដែលមានសមត្ថភាពខ្ពស់ និងទទួលបានការទុកចិត្តពីអតិថិជន អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រ និងគន្លឹះដូចខាងក្រោម៖
- ការអាននិងស្វែងយល់បរិបទទាំងស្រុងមុនពេលចាប់ផ្តើម៖ កុំចាប់ផ្តើមបកប្រែភ្លាមៗដោយមិនបានអានអត្ថបទទាំងមូល។ ការយល់ដឹងពីគោលបំណង មុខសញ្ញាអ្នកអាន និងបរិបទរួមនៃអត្ថបទនឹងជួយឱ្យអ្នកជ្រើសរើសរចនាបថ និងពាក្យពេចន៍បានត្រឹមត្រូវបំផុត។
- ការកសាងវចនានុក្រមបច្ចេកទេសផ្ទាល់ខ្លួន (Glossary)៖ ឯកសារច្បាប់ វេជ្ជសាស្ត្រ ហិរញ្ញវត្ថុ ឬបច្ចេកវិទ្យា តែងតែមានពាក្យបច្ចេកទេសជាក់លាក់។ ការចងក្រងពាក្យគន្លឹះខ្មែរ-ចិន ទុកជាមុន ជួយរក្សាបាននូវភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃពាក្យពេចន៍ទូទាំងអត្ថបទ។
- ការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ជំនួយការបកប្រែ (CAT Tools)៖ ឧបករណ៍ដូចជា SDL Trados, MemoQ ឬបច្ចេកវិទ្យាបកប្រែទំនើបផ្សេងទៀត ជួយសន្សំសំចៃពេលវេលា និងធានាថាឃ្លាដដែលៗត្រូវបានបកប្រែដូចគ្នា ដែលនេះជាតម្រូវការចាំបាច់សម្រាប់គម្រោងបកប្រែខ្នាតធំ។
- ការត្រួតពិនិត្យ និងកែសម្រួលដោយអ្នកជំនាញ៖ បន្ទាប់ពីបកប្រែរួច ការអានផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញ (Proofreading) គឺមិនអាចខ្វះបានឡើយ។ ប្រសិនបើអាចធ្វើទៅបាន គួរតែឱ្យអ្នកជំនាញភាសាចិនដើម (Native Speaker) ពិនិត្យឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាការប្រើប្រាស់ពាក្យ និងឃ្លាប្រយោគមានភាពធម្មជាតិ និងគ្មានកំហុសឆ្គងផ្នែកវប្បធម៌។
សរុបមក ការបកប្រែភាសាខ្មែរទៅជាភាសាចិន គឺជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលទាមទារលើសពីចំណេះដឹងពាក្យសព្ទ។ វាតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធភាសា ការបត់បែនតាមកម្រិតវប្បធម៌ និងការអនុវត្តការងារប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។ តាមរយៈការយល់ដឹងពីចំណុចទាំងនេះ អ្នកបកប្រែនឹងអាចបង្កើតនូវអត្ថបទបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់ ត្រឹមត្រូវ និងទាក់ទាញអ្នកអានជនជាតិចិនបានយ៉ាងល្អប្រសើរ។