Fassara tsakanin harsuna biyu wadanda ba su da dangantaka ta kusa na iya zama babban kalubale ga kowane kwararre. Harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma na dangin Afroasiatic, da kuma Harshen Yiddish (ko Yidish), wanda yake harshen Jamusanci na Yamma (West Germanic) da al'ummar Yahudawan Ashkenazi ke amfani da shi, suna da bambance-bambance masu yawa na tsarin nahawu, haruffa, da kuma al'adu. Wannan makala tana bayyana daki-daki matakai, matsaloli, da kuma shawarwarin da za su taimaka wajen gudanar da ingantacciyar fassara daga Hausa zuwa Yiddish.
1. Fahimtar Bambancin Tsarin Rubutu da Haruffa
Bambanci na farko kuma mafi bayyana tsakanin Hausa da Yiddish shi ne tsarin rubutu. Yayin da ake rubuta Hausa ta amfani da haruffan Latin (wato Boko) ko wani lokacin da haruffan Larabci (wato Ajami), shi kuma harshen Yiddish ana rubuta shi ne ta amfani da haruffan Ibraniyanci (Hebrew alphabet). Wannan yana nufin cewa mai fassara dole ne ya kasance yana da kwarewa sosai wajen karantawa da rubutawa daga dama zuwa hagu (right-to-left) kamar yadda ake yi a Yiddish, sabanin rubutun Hausa na Boko da ake yi daga hagu zuwa dama.
Bugu da kari, akwai sautuka a cikin Hausa da babu su kai-tsaye a cikin Yiddish, kamar su bera (implosive 'ɓ', 'ɗ', 'ƙ') da kuma wasu sautuka na musamman. Haka kuma, Yiddish yana da nasa sautukan na musamman da suka samo asali daga Jamusanci da yarukan Slavic. Saboda haka, wajen fassara sunayen mutane ko wurare, mai fassara yana bukatar yin amfani da dabarun rubuta sauti (transliteration) da suka dace don kiyaye ainihin yadda ake furta kalmar.
2. Tsarin Jimla da Nahawu
Harshen Hausa yana amfani da tsarin jimla na Subject-Verb-Object (SVO). Misali, "Yaron ya sayi littafi" (The boy bought a book). Tsarin nahawun Hausa yana da sarkakiya musamman wajen nuna jinsi (namiji ko mace) da kuma lokaci (tense/aspect) wanda galibi yake manne da wakilin suna (pronoun). A daya bangaren, Yiddish shi ma yana amfani da tsarin SVO a cikin jimloli masu sauki, amma yana bin ka'idar Verb-Second (V2) a cikin jumlolin da suka fi tsayi ko wadanda suka fara da kalami na musamman, inda aikatau (verb) dole ne ya kasance a matsayi na biyu a cikin jimlar.
Haka kuma, Yiddish yana da tsarin jinsi guda uku (namiji, mace, da tsaka-tsaki - masculine, feminine, neuter), sabanin Hausa da ke da jinsi biyu kacal (namiji da mace). Wannan yana nufin lokacin fassara sunaye ko siffofi daga Hausa zuwa Yiddish, dole ne mai fassara ya tantance jinsin da ya dace a cikin Yiddish don guje wa kuskuren nahawu wanda zai iya lalata ma'anar jimlar baki daya.
3. Kalubalen Al'ada da Kalaman Cikin Gida (Idioms)
Al'adun Hausawa da na Yahudawan Ashkenazi sun bambanta kwarai da gaske. Hausa tana cike da karin magana da kalaman cikin gida wadanda suka samo asali daga rayuwar karkara, addinin Musulunci, da kuma tarihin kasashen Afirka ta Yamma. Misali, kalmomi kamar su "kaddara", "alheri", ko karin magana irin su "Hana wani hana kansa" ba za a iya fassara su kai-tsaye zuwa Yiddish ba tare da rasa ma'anarsu ta asali ba.
Haka kuma, Yiddish yana da dumbin kalmomi da kalami na musamman wadanda ke da alaka da addinin Yahudanci da tarihin rayuwar Turai. Don haka, mai fassara ba wai kawai kalmomi yake canzawa ba; yana canja al'adu ne. Domin yin fassara mai inganci, dole ne a nemo takwarar kalma a cikin Yiddish wacce take da ma'ana ta kusa ta fuskar al'ada ko kuma a bayyana ma'anar a cikin jimlar ta yadda mai karatu a kasar Yiddish zai fahimci sakon ba tare da rude ba.
4. Tasirin Sauran Harsuna A Cikin Kalmomi
Dukansu harsuna biyu sun yi tasiri sosai da wasu harsunan na waje saboda dalilai na tarihi, kasuwanci, da addini. Hausa tana da kalmomi da yawa da aka aro daga Larabci da kuma Turanci. A daya bangaren, Yiddish yana da kashi mai yawa na kalmomin da suka fito daga Ibraniyanci (Hebrew), Aramaic, yarukan Slavic (kamar Rashanci da Yaren mutanen Poland), da kuma Turanci na zamani. Lokacin fassara kalmomin Hausa da ke da asalin Larabci (kamar "addini", "littafi", "addu'a"), mai fassara zai iya samun sauki idan ya yi amfani da kalmomin Yiddish masu asalin Ibraniyanci saboda kusancin ma'anoni na addini tsakanin Larabci da Ibraniyanci.
5. Bambancin Ma'ana Da Salo (Semantic and Stylistic Nuances)
Baya ga nahawu, salon rubutu ko magana (tone and style) na da matukar muhimmanci a fassarar Hausa zuwa Yiddish. Mutanen da ke amfani da harshen Yiddish galibi suna amfani da salo mai cike da barkwanci, irony, ko kuma nuna juyayi a cikin maganganunsu na yau da kullum, wanda ke da wuyar fassarawa zuwa wani harshen daban. A gefe guda, Hausa ma harshe ne mai cike da girmamawa da ladabi (politeness indicators) da kuma karin magana masu zurfi.
Misali, kalmar ban girma irin su "Ranka ya dade" ko kuma nuna girmamawa ga manya a cikin Hausa na bukatar a nemi takwararta ta musamman a Yiddish don kiyaye ainihin martaba da ladabi na maganar. Rashin yin hakan na iya sa fassarar ta bayyana kamar ba ta da ladabi ko kuma ba ta da dadi ga mai karatu a kasar Yiddish. Don haka, kwararren mai fassara dole ne ya zama masani a kan dabi'un al'ummar da ke amfani da harsunan biyu don tabbatar da cewa salon rubutun ya dace da mahallin.
6. Muhimman Shawarwari ga Masu Fassara Hausa Zuwa Yiddish
- Kada Ka Yi Fassara Ta Kalma-Bayan-Kalma: Fassara ta kalma-bayan-kalma (literal translation) ita ce hanya mafi sauri ta lalata ma'anar rubutu. Koyaushe ka fassara ma'ana da mahallin (context) jimlar.
- Sanin Mahalli da Target Audience: Yana da muhimmanci ka san wane ne zai karanta fassarar taka. Shin rubutun na addini ne, na ilimi ne, ko kuma na nishadi ne? Wannan zai taimaka wajen zaben kalmomin Yiddish da suka dace.
- Yin Amfani da Kamus da Kayan Aiki na Zamani: Tunda babu kamus mai yawa na kai-tsaye tsakanin Hausa da Yiddish, kwararrun masu fassara galibi suna amfani da harshe na uku (kamar Turanci) a matsayin gada (bridge language). Wato fassara daga Hausa zuwa Turanci, sannan daga Turanci zuwa Yiddish, yayin da ake tantance ingancin kowane mataki.
- Neman Taimakon Kwararru: Bayan kammala fassarar, yana da kyau ka mika aikin ga wani wanda yaren Yiddish shi ne yarensa na haihuwa (native speaker) domin ya duba ingancin rubutun da yadda yake sauti ga mai karatu.
7. Muhimmancin Binciken Kalmomi na Musamman
A fannonin kimiyya, fasaha, da shari'a, samar da kalmomi masu dacewa yana bukatar bincike mai zurfi. Yiddish harshe ne da ya rayu cikin canje-canje da yawa a nahiyar Turai da Amurka, saboda haka yana da kalmomi na zamani da na da. Masu fassara dole ne su zama masu lura wajen zabar kalmomin da suka fi dacewa da zamani ko kuma wadanda suka fi shahara a cikin al'ummar da ake yi wa fassarar. Hakan zai tabbatar da cewa sakon ya isa yadda ya kamata ba tare da nuna bambancin lokaci ko rashin kwarewa ba.