Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang lichaba, litsotsomela tsa setso, le mekhoa ea bophelo e fapaneng haholo. Leha ho le joalo, phetolelo ho tloha ho Sesotho ho ea ho Setaliana ke phephetso e ikhethang e hlokang kutloisiso e tebileng ea melao ea puo, setso, le moelelo oa lipolelo. Sesotho ke puo ea Se-Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho, ha Setaliana e le puo ea Se-Romance e tsoang Europe. Ka lebaka la phapang ena e kholo ea litso le malapa a lipuo, mofetoleli o tlameha ho ba le boiphihlelo bo phahameng e le ho qoba ho lahleheloa ke moelelo oa mantlha oa mongolo. Sengoloa sena se fana ka litlhahiso tse hlokahalang le mekhoa e metle ea ho fetolela lipuo tsena ka katleho.
Phapang ea Likahare tsa Puo le Sebopeho sa Melao (Structural and Grammatical Differences)
Ntlha ea pele e lokelang ho hlokomeloa ke phapang e kholo ea sebopeho sa lipolelo pakeng tsa lipuo tsena tse peli. Sesotho se sebelisa sebopeho se thehiloeng ho lihlopha tsa mabitso (noun classes). Lihlopha tsena li laola hore na maetsi, limamarela (prefixes), le litlhalosi li tla fetoha joang polelong. Ka lehlakoreng le leng, Setaliana se thehiloe hodima bong ba mabitso (gendered nouns - masculine le feminine) le bongata (singular le plural). Sena se bolela hore ha u fetolela mabitso a kang "sefate" (sehlopha sa 7 ho Sesotho), u tlameha ho tseba hore na ka Setaliana se bitsoa "albero" (e leng lebitso la botona la bonngoe) le hore na litlhalosi le maetsi a tsamaeang le sona a tla lumellana joang. Tsela ena ea ho lumellana ha mantsoe polelong ke e 'ngoe ea lintlha tse thata ka ho fetisisa bakeng sa bafetoleli ba bacha.
Ntle le lihlopha tsa mabitso, tsela eo maetsi a kopantsoeng ka eona (verb conjugation) e fapane haholo. Setaliana se na le litsela tse ngata haholo tsa ho kopanya maetsi ho latela nako (tenses) le mokhoa (moods) joaloka passato prossimo, imperfetto, kapa congiuntivo. Ka Sesotho, re sebelisa limamarela kapa mantsoe a thusang ho bontša nako e fetileng, e ntseng e tsoela pele, kapa e tlang. Mofetoleli o lokela ho ba hlokolosi haholo hore a se ke a fetolela lentsoe ka lentsoe (literal translation), hobane sena se ka baka pherekano le ho lahleheloa ke moelelo o nepahetseng oa nako eo ketso e etsahetseng ka eona. Ho utloisisa nako ea ketso ke senotlolo sa ho netefatsa hore molaetsa o fetisetsoa ka tsela e nepahetseng.
Litloaelo le Likhopolo tsa Setso (Cultural Nuances and Idioms)
Phetolelo hase feela ho fetola mantsoe ho tloha puong e 'ngoe ho ea ho e' ngoe; ke ho fetisa setso le mehopolo. Sesotho se tletse maele le maelana (idiomatic expressions) a thehiloeng bophelong ba Basotho, liphoofolo, le tikoloho ea bona. Ka mohlala, polelo e kang "Ha e lile e a tlola" e ke ke ea fetoleloa ka tsela ea mantsoe ka Setaliana hobane moelelo oa eona oa setso o tla lahlehelehla. Mofetoleli o lokela ho fumana polelo e tšoanang ka Setaliana e nang le moelelo o tšoanang oa bophelo le boiphihlelo ba Setaliana, e leng mokhoa o bitsoang "transcreation". Sena se hloka bokhoni bo ikhethang ba boqapi le kutloisiso e tebileng ea litsela tsa bophelo tsa lichaba tseo ka bobeli.
Hape, ho na le taba ea tlhompho (politeness register). Sesotho se na le mekhoa e ikhethang ea ho bontša tlhompho, haholo-holo ho batho ba baholo kapa ba nang le maemo a phahameng, ho sebelisoa mantsoe a kang "bona" kapa ho sebelisa mabitso a tšireletso. Setaliana le sona se na le tsela ea sona ea tlhompho e bitsoang "dare del Lei" (ho sebelisa lebitso la motho oa boraro oa bonngoe bakeng sa tlhompho). Haeba mofetoleli a sa utloisise litloaelo tsena, a ka qetella a ngotse mongolo o utloahalang eka ha o na tlhompho kapa o sa lokang ho latela maemo a babali ba puo ea Setaliana.
Lisebelisoa le Mekhoa ea ho Ntlafatsa Phetolelo (Tools and Methods)
Bakeng sa ho etsa phetolelo e ntle le e hlophisehileng hantle ho tloha ho Sesotho ho ea ho Setaliana, ho bohlokoa ho sebelisa lisebelisoa tse nepahetseng. Leha mechine ea phetolelo (machine translation joaloka Google Translate) e ka thusa ho utloisisa mantsoe ka bomong, e na le mefokolo e meholo ha ho tluoa ho lintlha tse tebileng tsa Sesotho le Setaliana. Bafetoleli ba litsebi ba lokela ho latela mekhoa ena:
- Sebelisa lipukantswe tse tšepahalang tsa puo ka bobeli (bilingual dictionaries) le ho etsa lipatlisiso ka har'a mehloli e fapaneng ea marang-rang e tšepahalang.
- Kopanya litsamaiso tsa thuto ea puo le lingoloa tse seng li fetotsoe ke litsebi tse ling ho bona mehlala ea litsela tse nepahetseng tsa ho aha lipolelo le ho sebelisa mantsoe a nakoana.
- Etsa tlhahlobo ea bobeli (proofreading) e entsoeng ke sebui sa matsoalloa sa puo eo ho fetoleloang ho eona (Setaliana). Sena se tiisa hore mongolo o baleka hantle ebile o utloahala e le oa tlhaho ho babali ba Setaliana.
Liphoso tse Tloaelehileng tseo u ka li Qobang (Common Mistakes to Avoid)
E 'ngoe ea liphoso tse kholo ka ho fetisisa tseo bafetoleli ba li etsang ke ho se sebelise litlhaku tse nepahetseng tsa Sesotho le Setaliana. Mefuta ea mantsoe e ka fetoha haholo haeba mofetoleli a sa ele hloko hore na polelo e ngotsoe joang. Liphoso tse ling tse tloaelehileng li kenyelletsa tsena tse latelang:
- Ho fetolela lentsoe ka lentsoe: Tsela ena hangata e hlahisa lipolelo tse sa utloahaleng, kaha tatellano ea mantsoe ka Sesotho (Subject-Verb-Object) le ka Setaliana e ka fapana, haholo ha ho sebelisoa limamarela le maetsi a thusang.
- Ho iphapanyetsa maemo a nako (Tense misalignment): Joalokaha ho boletsoe, ho se lumellane ha linako ho ka etsa hore pale e ngotsoeng e lahleheloe ke tatellano ea eona ea bohlokoa le kutloisiso.
- Ho qoba litšupiso tsa setso: Ha u fetolela litokomane tsa setso kapa lingoloa tsa boqapi, u se ke ua leka ho "fetolela" mabitso a lijo, mekete, kapa lintho tsa setso tse se nang mafahla ka Setaliana. Ho e-na le hoo, ho ka ba molemo ho siea lentsoe le le joalo le ho fana ka tlhaloso e khutsufalitsoeng ka har'a masakaneng.
Mehato ea Bohlokoa bakeng sa Mofetoleli ea Atlehileng
Ho ba mofetoleli ea atlehileng oa Sesotho le Setaliana ho hloka boitlamo le ho lula u ithuta haholo. Mokhoa o motle oa ho qala phetolelo efe kapa efe ke ho bala tokomane eohle ea Sesotho ho tloha qalong ho ea qetellong pele u qala ho fetolela. Sena se u fa kutloisiso e batsi ea sehlooho, molumo oa puo (tone), le sepheo sa mongoli. Ka mor'a moo, arola mongolo ka likarolo tse nyenyane 'me u o fetolele butle-butle, u nts'e hloko ho boloka moelelo o tšoanang. Qetellong, bala mongolo o fetotsoeng ka Setaliana feela, u sa shebe oa Sesotho, ho bona hore na o baleka hantle ebile oa utloahala. Tsela ena e tiisa boleng bo phahameng le botsitso bo hlokahalang indastering ea phetolelo ea lipuo le ho netefatsa hore babali ba fumana molaetsa o hlakileng o se nang likhohlano.