ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃភាសាខ្មែរ និងភាសាយីឌីស៖ ឫសគល់ និងភាពខុសគ្នាជាមូលដ្ឋាន
ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាយីឌីស គឺជាដំណើរការមួយដែលតភ្ជាប់ពិភពលោកពីរផ្សេងគ្នាទាំងស្រុង ទាំងផ្នែកភូមិសាស្ត្រ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌។ ភាសាខ្មែរ គឺជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលជារបស់អំបូរភាសាអូស្ត្រូអាស៊ីទិក (Austroasiatic) និងត្រូវបានទទួលឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី តាមរយៈការរីកសាយភាយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងព្រហ្មញ្ញសាសនា។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាយីឌីស (Yiddish) គឺជាភាសាហ្សឺម៉ានិកខាងលិច (West Germanic) ដែលត្រូវបានអភិវឌ្ឍឡើងដោយជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុបកណ្តាល និងអឺរ៉ុបខាងកើត ចាប់តាំងពីសតវត្សទី៩ មក។ ភាសាយីឌីស មានការលាយឡំគ្នារវាងភាសាអាល្លឺម៉ង់បុរាណ ភាសាហេប្រឺ ភាសាអារ៉ាម និងភាសាស្លាវី (ដូចជាប៉ូឡូញ និងរុស្ស៊ី)។ ដោយសារតែភាសាទាំងពីរនេះគ្មានទំនាក់ទំនងពន្ធុវិទ្យាសោះ ការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះទាមទារនូវការវិភាគលម្អិតទៅលើទ្រឹស្តីភាសាវិទ្យា និងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃអត្ថន័យ និងបរិបទ។
រចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍៖ ភាពផ្ទុយគ្នារវាងភាសាវិភាគ និងភាសាបត់បែន
ភាពខុសគ្នាដ៏ធំបំផុតមួយរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាយីឌីស គឺស្ថិតនៅលើទម្រង់វេយ្យាករណ៍។ ភាសាខ្មែរ គឺជាភាសាវិភាគ (Analytic Language) ឬភាសាឯកសីលា ដែលមានន័យថា ពាក្យនីមួយៗរក្សាទម្រង់ដើមរបស់វាជានិច្ច ដោយមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ដើម្បីបញ្ជាក់ពីកាល (Tense) ភេទ (Gender) ចំនួន (Number) ឬវិភត្តិ (Case) ឡើយ។ រាល់អត្ថន័យវេយ្យាករណ៍ទាំងអស់ត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈពាក្យជំនួយ គុណកិរិយា ឬលំដាប់ពាក្យក្នុងប្រយោគ។ លំដាប់ពាក្យស្តង់ដាររបស់ខ្មែរគឺ ប្រធាន-កិរិយាសព្ទ-កម្មបទ (SVO)។
ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាយីឌីស គឺជាភាសាបត់បែន (Inflected Language) ដែលពាក្យនីមួយៗត្រូវផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ទៅតាមតួនាទីរបស់វានៅក្នុងប្រយោគ។ ភាសាយីឌីសមានប្រព័ន្ធវិភត្តិនាមចំនួនបួនគឺ៖ វិភត្តិប្រធាន (Nominative) វិភត្តិកម្មបទផ្ទាល់ (Accusative) វិភត្តិកម្មបទមិនផ្ទាល់ (Dative) និងវិភត្តិកម្មសិទ្ធិ (Genitive)។ នាមនីមួយៗមានភេទផ្សេងគ្នា (ភេទប្រុស ភេទស្រី ឬភេទកណ្តាល) ដែលជះឥទ្ធិពលដល់គុណនាម និងសព្វនាមដែលមកពន្យល់វា។ ជាងនេះទៅទៀត កិរិយាសព្ទក្នុងភាសាយីឌីសត្រូវតែបំប្លែងទៅតាមប្រធាន និងកាល។ លំដាប់ពាក្យក្នុងភាសាយីឌីសមានភាពបត់បែនជាង ប៉ុន្តែវាអនុវត្តតាមច្បាប់ V2 (Verb-Second) យ៉ាងម៉ត់ចត់ នៅក្នុងប្រយោគចម្បង ពោលគឺកិរិយាសព្ទដែលបានបំប្លែងរួចត្រូវតែស្ថិតនៅលំដាប់ទីពីរជានិច្ច មិនថាពាក្យអ្វីនៅខាងមុខនោះទេ។ អ្នកបកប្រែត្រូវតែមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការកំណត់តួនាទីរបស់ពាក្យក្នុងប្រយោគខ្មែរ ដើម្បីយកទៅបង្កើតជាទម្រង់វេយ្យាករណ៍ដែលសមស្រប និងត្រឹមត្រូវក្នុងភាសាយីឌីស។
បញ្ហានៃប្រព័ន្ធសរសេរ និងទិសដៅអត្ថបទ (Bi-directional Text)
ប្រព័ន្ធសរសេរគឺជាចំណុចបច្ចេកទេសមួយទៀតដែលបង្កើតផលវិបាកដល់អ្នកបកប្រែ និងអ្នកធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្មឌីជីថល។ អក្សរខ្មែរ សរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំ មានព្យញ្ជនៈ ស្រៈនិស្ស័យ ស្រៈពេញតួ និងជើងព្យញ្ជនៈ ដែលតម្រូវឱ្យមានការរៀបចំទីតាំងតួអក្សរឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ សម្រាប់ភាសាយីឌីសវិញ គេប្រើប្រាស់តួអក្សរហ្សឺប៊្រឺ (Hebrew) ដែលសរសេរពីស្តាំទៅឆ្វេង (Right-to-Left - RTL)។
នៅពេលបកប្រែឯកសារ ឬគេហទំព័រពីខ្មែរទៅយីឌីស អ្នកបកប្រែត្រូវតែស្ទាត់ជំនាញក្នុងការប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បកប្រែ (CAT Tools) និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រដែលគាំទ្រអត្ថបទពីរទិសដៅ (BiDi)។ ការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងលេខ ឬពាក្យបរទេសដែលសរសេរពីឆ្វេងទៅស្តាំ នៅក្នុងអត្ថបទយីឌីស អាចបណ្តាលឱ្យទ្រង់ទ្រាយប្រយោគលោតខុសប្រក្រតី ប្រសិនបើមិនមានការកំណត់បច្ចេកវិទ្យាត្រឹមត្រូវ។ លើសពីនេះ ការសរសេរតាមសូរសព្ទ (Transliteration) នៃឈ្មោះខ្មែរទៅជាអក្សរយីឌីស តម្រូវឱ្យអ្នកបកប្រែយល់ដឹងពីសូរសព្ទនៃតួអក្សរយីឌីស ដែលជារឿយៗប្រើព្យញ្ជនៈមួយចំនួនដើម្បីតំណាងឱ្យស្រៈ (ដូចជាអក្សរ Ayin សម្រាប់សំឡេង "e" និង Aleph សម្រាប់សំឡេង "a")។
ការបកប្រែបរិបទវប្បធម៌ និងកម្រិតនៃភាពគួរសម
ភាសាខ្មែរមានប្រព័ន្ធកម្រិតភាសាដ៏ស្មុគស្មាញ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងសង្គម ឋានៈ អាយុ និងកម្រិតនៃការគោរព។ យើងមានពាក្យសព្វនាមខុសៗគ្នាជាច្រើនសម្រាប់តំណាងឱ្យខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃ អាស្រ័យលើកម្រិតទំនាក់ទំនង ដូចជាភាសានិយាយទូទៅ ភាសាសុភាព រហូតដល់រាជសព្ទ និងសង្ឃសព្ទ។ ភាសាយីឌីសមិនមានប្រព័ន្ធឋានានុក្រមសង្គមដ៏តឹងរ៉ឹងដូចខ្មែរឡើយ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាសាយីឌីសមានការបែងចែករវាងសព្វនាមបែបស្និទ្ធស្នាល «du» (ឯង/អ្នក) និងសព្វនាមគួរសម ឬជាផ្លូវការ «ir» (លោក/លោកស្រី/អ្នកទាំងអស់គ្នា)។
នៅពេលបកប្រែអត្ថបទដែលមានកម្រិតភាពគួរសមខ្ពស់ពីខ្មែរទៅយីឌីស អ្នកបកប្រែត្រូវប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្របន្សាំ ដោយប្រើប្រាស់សព្វនាមផ្លូវការ «ir» រួមផ្សំជាមួយនឹងពាក្យគួរសម និងការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឱ្យមានភាពទន់ភ្លន់ ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីការគោរពដែលបង្កប់នៅក្នុងអត្ថបទដើម។ ប្រសិនបើបកប្រែចំៗដោយគ្មានការកែសម្រួល អត្ថបទនោះអាចនឹងបាត់បង់តម្លៃគួរសម ឬផ្ទុយទៅវិញ អាចមើលទៅហាក់ដូចជាផ្លូវការហួសហេតុពេក ដែលមិនសមស្របនឹងធម្មជាតិនៃភាសាយីឌីស។
សុភាសិត និងការបញ្ចេញមតិបែបប្រៀបធៀប៖ យុទ្ធសាស្ត្រស្វែងរកន័យសមមូល
សុភាសិត និងពាក្យស្លោក គឺជាចំណុចពិបាកបំផុតក្នុងការបកប្រែ ពីព្រោះវាផ្ទុកទៅដោយប្រវត្តិសាស្ត្រ ជំនឿ និងរបៀបរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ សុភាសិតភាគច្រើនទាក់ទងនឹងជីវភាពកសិកម្ម ព្រៃឈើ និងទន្លេ ដូចជា «ទូកទៅកំពង់នៅ» ឬ «ធ្វើស្រែនឹងទឹកធ្វើសឹកនឹងបាយ»។ ផ្ទុយទៅវិញ សុភាសិតយីឌីស ជារឿយៗឆ្លុះបញ្ចាំងពីជីវិតរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុប ជំនឿលើព្រះជាម្ចាស់ ភាពលំបាកក្នុងជីវិត និងការប្រើប្រាស់ប្រាជ្ញាដើម្បីរស់រានមានជីវិត ដូចជា «មនុស្សគិត និងព្រះសើច» (Mentsch tracht, got lacht)។
ក្នុងការបកប្រែផ្នែកនេះ អ្នកបកប្រែត្រូវជៀសវាងការបកប្រែពាក្យក្នុងពាក្យ (Word-for-word translation) ជាដាច់ខាត។ ជំនួសមកវិញ ពួកគេត្រូវតែអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រ «ស្វែងរកន័យសមមូលផ្នែកវប្បធម៌» (Cultural Equivalence)។ អ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគរកអត្ថន័យពិតប្រាកដ និងសារដាស់តឿនរបស់សុភាសិតខ្មែរ រួចស្វែងរកសុភាសិតយីឌីសណាដែលមានទស្សនៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យខ្មែរដែលនិយាយអំពីការប្រុងប្រយ័ត្ន អាចត្រូវបានជំនួសដោយសុភាសិតយីឌីសដែលនិយាយអំពីការប្រុងប្រយ័ត្នដូចគ្នា ទោះបីជារូបភាពប្រៀបធៀបខុសគ្នាក៏ដោយ។
ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្មបច្ចេកវិទ្យា និងពាក្យបច្ចេកទេសទំនើប
ដោយសារតែភាសាយីឌីស មិនសូវត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាទំនើបដូចជា កម្មវិធីកុំព្យូទ័រ ឬប្រព័ន្ធប្រតិបត្តិការធំៗឡើយ (ទោះបីជាមានការប្រើប្រាស់ក្នុងសហគមន៍ខ្លះក៏ដោយ) ការបកប្រែពាក្យបច្ចេកទេសទំនើបពីខ្មែរ (ដែលភាគច្រើនខ្ចីពីអង់គ្លេស ឬបង្កើតថ្មី) ទៅជាភាសាយីឌីស អាចជួបប្រទះនឹងកង្វះខាតពាក្យស្តង់ដារ។ ក្នុងករណីនេះ អ្នកបកប្រែត្រូវតែ៖
- ប្រើប្រាស់ពាក្យកម្ចីបច្ចេកវិទ្យា៖ រក្សាទុកពាក្យបច្ចេកទេសអន្តរជាតិមួយចំនួន ដោយសរសេរតាមសូរសព្ទយីឌីស ដើម្បីកុំឱ្យអ្នកអានមានការភាន់ច្រឡំ។
- ការបង្កើតពាក្យថ្មីដោយពន្យល់ន័យ៖ ក្នុងករណីដែលគ្មានពាក្យសមមូល អ្នកបកប្រែអាចបង្កើតឃ្លាពន្យល់ខ្លីៗជាភាសាយីឌីស ដើម្បីពន្យល់ពីមុខងារនៃឧបករណ៍ ឬគំនិតបច្ចេកវិទ្យានោះ។
- ការប្រើប្រាស់សទ្ទានុក្រមស្តង់ដារ៖ យោងទៅលើវចនានុក្រមយីឌីសទំនើប (ដូចជាវចនានុក្រមរបស់វិទ្យាស្ថាន YIVO) ដើម្បីធានាថាពាក្យដែលប្រើប្រាស់ត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការ។
គន្លឹះមាសសម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរទៅភាសាយីឌីស
ដើម្បីក្លាយជាអ្នកបកប្រែដែលមានវិជ្ជាជីវៈ និងទទួលបានការទុកចិត្តខ្ពស់ គួរអនុវត្តតាមគោលការណ៍ណែនាំដូចខាងក្រោម៖
- យល់ដឹងពីសហគមន៍គោលដៅ៖ ភាសាយីឌីសមានគ្រាមភាសាផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាគ្រាមភាសាលីទុយអានី ឬគ្រាមភាសាប៉ូឡូញ) និងត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយក្រុមមនុស្សផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាក្រុមមនុស្សសម័យថ្មី និងក្រុមហាស៊ីឌីកនិយមជ្រុល)។ ការជ្រើសរើសពាក្យត្រូវតែសមស្របនឹងក្រុមគោលដៅជាក់លាក់នោះ។
- រក្សាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នានៃរចនាប័ទ្ម៖ ធានាថាអត្ថបទទាំងមូលមានកម្រិតផ្លូវការដូចគ្នា តាំងពីដើមរហូតដល់ចប់។
- ការធ្វើតេស្តអានដោយជនជាតិដើម៖ មុននឹងបញ្ជូនការងារចុងក្រោយ គួរតែឱ្យអ្នកនិយាយភាសាយីឌីសកំណើតម្នាក់អាន និងវាយតម្លៃឡើងវិញ ដើម្បីធានាថាវាគ្មានកំហុសឆ្គង និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុត។