ການແປພາສາລະຫວ່າງ ພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄທ ເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ປານີດສູງ. ເຖິງວ່າພາສາທັງສອງຈະຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai language family) ແລະ ມີຄວາມຄ້າຍຄືກັນໃນດ້ານຄໍາສັບ ແລະ ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ, ແຕ່ການແປໃຫ້ໄດ້ຄຸນນະພາບດີ ແລະ ສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບນັ້ນ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ຜູ້ແປມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ, ສໍານວນ, ແລະ ບໍລິບົດການນໍາໃຊ້ຂອງແຕ່ລະພາສາ.
ຄວາມສໍາພັນ ແລະ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄທ
ໃນດ້ານພາສາສາດ, ພາສາລາວ ແລະ ພາສາໄທ ມີຄໍາສັບຮ່ວມ (Cognates) ເປັນຈໍານວນຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ຄົນລາວ ແລະ ຄົນໄທສາມາດສື່ສານກັນເຂົ້າໃຈໄດ້ໃນລະດັບໜຶ່ງໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮຽນຮູ້ຢ່າງເປັນທາງການ. ແນວໃດກໍຕາມ, ໃນການເຮັດວຽກແປພາສາລະດັບມືອາຊີບ, ການອາໄສພຽງແຕ່ຄວາມຄ້າຍຄືກັນນີ້ອາດນໍາໄປສູ່ຄວາມຜິດພາດທີ່ຮ້າຍແຮງໄດ້ ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງໃນຫຼາຍໆດ້ານ ດັ່ງນີ້:
- ລະບົບຕົວອັກສອນ ແລະ ຫຼັກການສະກົດຄໍາ: ຕົວອັກສອນລາວ ແລະ ຕົວອັກສອນໄທ ມີຮາກເຫງົ້າມາຈາກແຫຼ່ງດຽວກັນ ແຕ່ມີການພັດທະນາການຂຽນ ແລະ ລະບົບການສະກົດຄໍາທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາລາວມີລະບົບການຂຽນທີ່ອີງໃສ່ສຽງເວົ້າເປັນຫຼັກ (Phonetic spelling), ເຮັດໃຫ້ການຂຽນມີຄວາມງ່າຍດາຍ ແລະ ກົງກັບສຽງເວົ້າຕົວຈິງ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາໄທຍັງຮັກສາຮູບແບບການສະກົດຄໍາຕາມຮາກສັບເດີມຈາກພາສາບາລີ, ສັນສະກິດ, ແລະ ເຂມນ ໄວ້ຫຼາຍກວ່າ ເຮັດໃຫ້ຕົວສະກົດມີຄວາມຊັບຊ້ອນ ແລະ ມີຕົວອັກສອນທີ່ບໍ່ອອກສຽງ (ຕົວການັນ) ຫຼາຍ. ຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈໃນຫຼັກໄວຍາກອນຂອງທັງສອງຝ່າຍເພື່ອຫຼີກເວັ້ນການສະກົດຄໍາຜິດພາດ.
- ຄໍາສັບທີ່ຄ້າຍກັນແຕ່ຄວາມຫມາຍຕ່າງກັນ (False Friends / ຄໍາຫຼອກລວງ): ນີ້ຄືຈຸດທີ່ຜູ້ແປຕ້ອງລະມັດລະວັງທີ່ສຸດ ເພາະຫາກແປກົງຕົວອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຜິດພຽນໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄໍາວ່າ "ຕາຕະລາງ" ໃນພາສາລາວໝາຍເຖິງ ຕາຕະລາງຄໍລໍາ/ແຖວ (Table/Grid) ຫຼື ກາຕາລັອກ, ແຕ່ໃນພາສາໄທອາດໝາຍເຖິງພື້ນທີ່ກ້ອງຖຸນເຮືອນ. ຄໍາວ່າ "ຕ່າງປະເທດ" ໃນລາວໝາຍເຖິງປະເທດອື່ນໆ ແຕ່ໃນພາສາໄທມັກຈະໃຊ້ຄໍາວ່າ "ຕ່າງປະເທດ" ຫຼື "ຕ່າງຊາດ" ໃນລັກສະນະທີ່ເປັນທາງການກວ່າ. ອີກຕົວຢ່າງໜຶ່ງແມ່ນຄໍາວ່າ "ຄວາຍ" ຫຼື "ງົວ" ເຊິ່ງໃນບາງສໍານວນອາດມີຄວາມໝາຍແຝງທາງດ້ານວັດທະນະທໍາທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນການປຽບທຽບ.
- ລະດັບຂອງພາສາ (Register) ແລະ ຄໍາລາຊາສັບ: ພາສາໄທມີລະບົບການແບ່ງລະດັບພາສາທີ່ຂ້ອນຂ້າງຊັບຊ້ອນ ໂດຍສະເພາະການນໍາໃຊ້ຄໍາລາຊາສັບ (Royal vocabulary), ຄໍາສຸພາບ, ແລະ ຄໍາທີ່ໃຊ້ກັບພະສົງ. ພາສາລາວໃນປັດຈຸບັນໄດ້ມີການຫຼຸດຜ່ອນການໃຊ້ຄໍາລາຊາສັບລົງໃນລະດັບໜຶ່ງ ແລະ ເນັ້ນໃສ່ຄວາມສະເໝີພາບທາງສັງຄົມ. ດັ່ງນັ້ນ, ເມື່ອແປເອກະສານທາງການ ຫຼື ເອກະສານທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບລາຊະວົງຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາໄທ, ຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມຊໍານານໃນການເລືອກໃຊ້ຄໍາລາຊາສັບຂອງໄທໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຖານະຂອງບຸກຄົນ.
- ລະບົບວັນນະຍຸດ ແລະ ສຽງວັນນະຍຸດ: ເຖິງວ່າທັງສອງພາສາຈະເປັນພາສາມີສຽງວັນນະຍຸດ (Tonal languages) ຄືກັນ, ແຕ່ຈໍານວນສຽງ ແລະ ການຜັນສຽງວັນນະຍຸດມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ການຖອດສຽງຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ ຊື່ຄົນ ຫຼື ຊື່ສະຖານທີ່ ຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາໄທ ຕ້ອງມີຫຼັກການທຽບສຽງທີ່ຊັດເຈນ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການອ່ານອອກສຽງຂອງຊາວໄທ.
ເຕັກນິກການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາໄທ ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ບົດແປທີ່ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ລື່ນໄຫຼເປັນທໍາມະຊາດ ຜູ້ແປຄວນປະຕິບັດຕາມເຕັກນິກ ແລະ ຂັ້ນຕອນດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
1. ການວິເຄາະບໍລິບົດ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງເອກະສານ
ກ່ອນທີ່ຈະເລີ່ມລົງມືແປ, ຜູ້ແປຕ້ອງທໍາຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ອນວ່າເອກະສານນັ້ນແມ່ນຫຍັງ ເປັນຕົ້ນແມ່ນ ເອກະສານທາງການແພດ, ກົດໝາຍ, ການຕະຫຼາດ ຫຼື ບົດຄວາມທົ່ວໄປ. ເນື່ອງຈາກພາສາໄທມີຮູບແບບການຂຽນສະເພາະສໍາລັບແຕ່ລະປະເພດເອກະສານ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຖ້າເປັນເອກະສານທາງການຂອງໄທ ຈະຕ້ອງໃຊ້ພາສາຂຽນທີ່ເປັນທາງການສູງ (Formal register) ຫຼາຍກວ່າພາສາເວົ້າທົ່ວໄປ.
2. ການປ່ຽນແປງໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄໍາ
ເຖິງວ່າໂຄງສ້າງປະໂຫຍກພື້ນຖານຂອງທັງສອງພາສາຈະເປັນ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກໍາ (Subject + Verb + Object) ຄືກັນ, ແຕ່ການວາງຕໍາແໜ່ງຂອງຄໍາຄຸນນາມ ຫຼື ຄໍາຂະຫຍາຍອາດມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໃນບາງບໍລິບົດ. ນອກຈາກນີ້, ການແປຄໍາສັບສະເພາະທາງດ້ານການເມືອງ, ການປົກຄອງ ແລະ ເສດຖະກິດ ຈະຕ້ອງເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບທີ່ທາງການໄທຍອມຮັບ ເຊັ່ນ:
- ຄໍາວ່າ "ກະຊວງຮັກສາສຸຂະພາບ" ຂອງລາວ ຕ້ອງແປເປັນ "ກະຊວງສາທາລະນະສຸກ" (กระทรวงสาธารณสุข) ໃນພາສາໄທ.
- ຄໍາວ່າ "ແຂວງ" ໃນລາວ ຕ້ອງແປເປັນ "ຈັງຫວັດ" (จังหวัด) ໃນພາສາໄທ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວໄທເຂົ້າໃຈໄດ້ທັນທີ.
- ຄໍາວ່າ "ຫ້ອງການ" ອາດຕ້ອງແປເປັນ "ສໍານັກງານ" (สำนักงาน) ຫຼື "ອັອຟຟິດ" (ออฟฟิศ) ຂຶ້ນກັບບໍລິບົດ ແລະ ຄວາມເປັນທາງການ.
3. ການຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Word-for-Word Translation)
ການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາເປັນຄວາມຜິດພາດທີ່ພົບເລື້ອຍທີ່ສຸດໃນການແປພາສາລາວ-ໄທ ເພາະຜູ້ແປອາດຄິດວ່າຄໍາສັບໃນທັງສອງພາສາມີຄວາມໝາຍຄືກັນທຸກປະການ. ການແປທີ່ດີຕ້ອງຍຶດຖືຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຫຼື ຄວາມຄິດຫຼັກ (Concept) ເປັນສໍາຄັນ ແລ້ວນໍາມາຮຽບຮຽງໃໝ່ໃຫ້ເປັນສໍານວນພາສາໄທທີ່ຄົນໄທໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈໍາວັນຢ່າງແທ້ຈິງ.
ເຄັດລັບສຳລັບນັກແປມືອາຊີບ
ການຈະເປັນນັກແປພາສາລາວ-ໄທ ທີ່ປະສົບຄວາມສໍາເລັດນັ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ຕ້ອງຮູ້ຄໍາສັບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຕ້ອງມີທັກສະ ແລະ ເຄັດລັບເພີ່ມເຕີມດັ່ງນີ້:
- ຕິດຕາມຂ່າວສານ ແລະ ສື່ຂອງທັງສອງປະເທດ: ການອ່ານໜັງສືພິມ, ເບິ່ງໂທລະພາບ, ແລະ ຕິດຕາມສື່ສັງຄົມອອນລາຍຂອງທັງລາວ ແລະ ໄທ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ແປເຂົ້າໃຈຄໍາສັບໃໝ່ໆ, ສໍານວນສະໄໝໃໝ່, ແລະ ຄໍາສະແລງ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃໝ່ຢູ່ສະເໝີ.
- ສ້າງຖານຂໍ້ມູນຄໍາສັບ (Glossary): ນັກແປຄວນຮວບຮວມຄໍາສັບ, ວະລີ, ຫຼື ສໍານວນທີ່ພົບເລື້ອຍ ແລະ ຄໍາສັບທີ່ມີຄວາມໝາຍຫຼາກຫຼາຍ ເພື່ອສ້າງເປັນຄູ່ມືສ່ວນຕົວ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປໃນຄັ້ງຕໍ່ໆໄປມີຄວາມສອດຄ່ອງ (Consistency) ແລະ ປະຢັດເວລາໄດ້ຫຼາຍຂຶ້ນ.
- ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງກັບເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Speaker): ຫຼັງຈາກແປສໍາເລັດແລ້ວ, ຫາກເປັນເອກະສານສໍາຄັນ ຄວນສົ່ງໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາໄທ (Native Thai Speaker) ເປັນຜູ້ກວດທານ (Proofread) ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າບົດແປນັ້ນບໍ່ມີສໍານວນທີ່ແປກປະຫຼາດ ແລະ ສາມາດອ່ານເຂົ້າໃຈໄດ້ຢ່າງລື່ນໄຫຼ.
ສະຫຼຸບຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາຢ່າງມີຄຸນນະພາບ
การແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາໄທ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຕົວອັກສອນ ຫຼື ການແທນທີ່ຄໍາສັບເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມັນຄືການຂ້າມຜ່ານທາງວັດທະນະທໍາ ແລະ ຄວາມຄິດ. ການສື່ສານລະຫວ່າງສອງປະເທດເພື່ອນບ້ານທີ່ມີຄວາມໃກ້ຊິດກັນນີ້ ຈະມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ຫຼຸດຜ່ອນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ແລະ ສ້າງຄວາມສໍາພັນທີ່ດີງາມໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອຜ່ານການແປທີ່ມີຄວາມປານີດ, ເອົາໃຈໃສ່ໃນທຸກລາຍລະອຽດ ແລະ ມີຄວາມເປັນມືອາຊີບຢ່າງແທ້ຈິງ.