සිංහල භාෂාවෙන් අරාබි භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම යනු සරල වචන හුවමාරුවකට එහා ගිය ගැඹුරු බුද්ධිමය සහ සංස්කෘතික ක්රියාවලියකි. මෙම භාෂා දෙක එකිනෙකට හාත්පසින්ම වෙනස් භාෂා පවුල් දෙකකට අයත් වේ. සිංහල භාෂාව ඉන්දු-යුරෝපීය භාෂා පවුලේ ඉන්දු-ආර්ය ශාඛාවට අයත් වන අතර, අරාබි භාෂාව අප්රෝ-ආසියාතික භාෂා පවුලේ සෙමිටික් ශාඛාව නියෝජනය කරයි. භූගෝලීය වශයෙන් සහ සංස්කෘතික වශයෙන් ඇති මෙම දුරස්ථභාවය නිසා සිංහල සිට අරාබි දක්වා පරිවර්තනය කිරීමේදී පරිවර්තකයාට සුවිශේෂී අභියෝග රැසකට මුහුණ දීමට සිදු වේ. මෙම ලිපිය මඟින් එම පරිවර්තන ක්රියාවලිය, එහි ඇති ව්යාකරණමය හා සංස්කෘතික වෙනස්කම් සහ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා අත්යවශ්ය වන ප්රායෝගික උපදෙස් පිළිබඳව සවිස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
1. අක්ෂර මාලාව සහ ලිවීමේ තාක්ෂණික වෙනස්කම්
සිංහල සහ අරාබි භාෂා අතර ඇති වඩාත්ම කැපී පෙනෙන වෙනසක් වන්නේ ඒවා ලියන අක්ෂර මාලාවන් සහ ලිවීමේ දිශාවයි. සිංහල භාෂාව වමේ සිට දකුණට ලියනු ලබන අතර, එය ස්වර සහ ව්යංජන එකිනෙක බැඳුණු රවුම් හැඩැති අක්ෂර රටාවක් (Abugida) භාවිතා කරයි. ඊට ප්රතිවිරුද්ධව, අරාබි භාෂාව දකුණේ සිට වමට (Right-to-Left - RTL) ලියනු ලබන අතර, එහිදී බොහෝ දුරට ව්යංජන අකුරු පමණක් ලියන ක්රමයක් (Abjad) භාවිත වේ.
මෙම වෙනස නිසා පරිවර්තනයේදී තාක්ෂණික ගැටලු රැසක් පැන නැඟිය හැක. විශේෂයෙන්ම පරිගණක සහ ඩිජිටල් මාධ්යයන්හි හැඩතල ගැන්වීම් සිදු කිරීමේදී (Desktop Publishing - DTP) ලිපිගොනු සැකසීම අතිශය සංකීර්ණ වේ. වමේ සිට දකුණට ලියන සිංහල පෙළක් දකුණේ සිට වමට ලියන අරාබි පෙළක් බවට හැරවීමේදී පිටුවේ ඇති රූප සටහන්, ඡේද පෙළගැස්ම සහ ලකුණු (Punctuation) වෙනස් විය යුතුය. මේ සඳහා ද්වි-දිශානුගත (Bi-directional - Bidi) පෙළ සැකසුම් මෘදුකාංග පිළිබඳ හොඳ අවබෝධයක් පරිවර්තකයාට තිබිය යුතුය.
2. වාක්ය ව්යුහය සහ පද සම්බන්ධය පිළිබඳ සංසන්දනය
ඕනෑම භාෂාවක පදනම වන්නේ එහි වාක්ය රටාවයි. සිංහල භාෂාවේ ප්රධාන වාක්ය ව්යුහය වන්නේ උක්තය-කර්මය-ක්රියාව (Subject-Object-Verb - SOV) රටාවයි. නිදසුනක් ලෙස, "මම ලේඛනය පරිවර්තනය කරමි" යන වාක්යයේ ක්රියා පදය පැමිණෙන්නේ අවසානයටය. නමුත් අරාබි භාෂාවේ වාක්ය රටාව මීට වඩා නම්යශීලී සහ වෙනස් වේ. එහි ප්රධාන වාක්ය රටා දෙකක් දැකිය හැක:
- ක්රියා වාක්ය (Al-Jumlah al-Fi'liyyah): ක්රියා පදයකින් ආරම්භ වන මෙම වාක්යවල රටාව ක්රියාව-උක්තය-කර්මය (Verb-Subject-Object - VSO) වේ. මෙය අරාබි භාෂාවේ වඩාත් පොදු සහ සාහිත්යමය ශෛලියයි.
- නාම වාක්ය (Al-Jumlah al-Ismiyyah): නාම පදයකින් ආරම්භ වන මෙම වාක්ය රටාව උක්තය-ක්රියාව-කර්මය (Subject-Verb-Object - SVO) වන අතර, එය වර්තමාන සන්නිවේදනයේදී බහුලව භාවිත වේ.
මෙම හේතුව නිසා සිංහල වාක්යයක ඇති අර්ථය අරාබි බසට නැඟීමේදී වාක්යයේ වචන පෙළගැස්ම මුළුමනින්ම වෙනස් කිරීමට පරිවර්තකයාට සිදු වේ. සෘජු වචනයෙන් වචනයට පරිවර්තනය කිරීම (Literal Translation) මඟින් අරාබි භාෂාවේ ස්වභාවික ගලායාම සහ අර්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී යයි.
3. ව්යාකරණමය ලිංගභේදය සහ වචන නම්යශීලිත්වය
සිංහල භාෂාවේ ලිංගභේදය බලපාන්නේ ප්රධාන වශයෙන්ම සජීවී නාම පද සඳහා පමණි. අජීවී දෑ සඳහා ස්ත්රී හෝ පුරුෂ ලිංගභේදයක් බලපාන්නේ නැත. කථන සිංහල භාෂාවේදී ලිංගභේදය අනුව ක්රියා පද වෙනස් නොවන අතර, ලේඛන සිංහලයේදී පමණක් ඇතැම් ක්රියා පද ලිංගභේදයට අනුව වෙනස් වේ (උදාහරණ: කරයි / කරන්නීය). එහෙත් අරාබි භාෂාව ඉතා දැඩි ව්යාකරණමය ලිංගභේද පද්ධතියක් අනුගමනය කරයි. අරාබි බසෙහි සෑම නාම පදයක්ම (සජීවී හෝ අජීවී) ස්ත්රී (Mu'annath) හෝ පුරුෂ (Mudhakkar) ලිංග විය යුතුය. මේ අනුව, වාක්යයක එන විශේෂණ පද, සර්වනාම සහ ක්රියාපද ද අදාළ නාම පදයේ ලිංගභේදයට අනුකූලව වෙනස් විය යුතුය. මෙම වෙනස නිවැරදිව හඳුනා නොගතහොත් පරිවර්තනයේ බරපතල ව්යාකරණමය දෝෂ ඇති වේ.
4. සිංහල සහ අරාබි භාෂාවල ඇති ද්විභාෂා ස්වභාවය (Diglossia)
මෙම භාෂා යුගලයේ ඇති තවත් ප්රධාන සමානකමක් මෙන්ම අභියෝගයක් වන්නේ ද්විභාෂා භාවිතයයි. සිංහල භාෂාවේ කථන ශෛලිය සහ ලේඛන ශෛලිය අතර පැහැදිලි ව්යාකරණමය සහ වචන භාවිතයේ වෙනසක් පවතී. අරාබි භාෂාවේදී ද මෙම තත්ත්වය ඊටත් වඩා සංකීර්ණ අයුරින් දැකගත හැක. එහි ප්රධාන අංශ දෙකක් ඇත:
නූතන සම්මත අරාබි භාෂාව (Modern Standard Arabic - Fusha): මෙය සමස්ත අරාබි ලෝකයේම පොත්පත්, පුවත්පත්, අධ්යාපනය සහ නිල සන්නිවේදනය සඳහා පොදුවේ භාවිතා කරන ලිඛිත මාධ්යයයි. අනෙක් අතට, ප්රාදේශීය උපභාෂා (Ammiya) පවතී. ඊජිප්තුව, සිරියාව, ගල්ෆ් කලාපය වැනි රටවල් අනුව කතා කරන අරාබි භාෂාව එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් වේ. පරිවර්තකයෙකු ලෙස, තමන් පරිවර්තනය කරන ලේඛනයේ ස්වභාවය (නිල ලේඛනයක්ද, වෙළඳ දැන්වීමක්ද, එසේත් නැතහොත් දෘශ්ය ශ්රව්ය මාධ්යයක්ද) හඳුනාගෙන නිසි අරාබි ශෛලිය තෝරාගත යුතුය. රාජ්ය සහ ව්යාපාරික ලේඛන සඳහා සැමවිටම Fusha භාවිත කිරීම සම්මතයයි.
5. සංස්කෘතික සහ ආගමික යෙදුම් කළමනාකරණය කිරීම
පරිවර්තනය යනු භාෂා දෙකක් අතර පමණක් නොව සංස්කෘතීන් දෙකක් අතර සිදුවන හුවමාරුවකි. සිංහල සංස්කෘතිය බෞද්ධ සහ හෙළ සම්ප්රදායන් මත පදනම් වී ඇති අතර, අරාබි සංස්කෘතිය ඉස්ලාමීය ආගමික සහ අරාබි කාන්තාර සම්ප්රදායන් සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. මෙම පසුබිම් වෙනස නිසා ඇතැම් සංකල්ප සෘජුව පරිවර්තනය කිරීම කළ නොහැක්කකි.
උදාහරණයක් ලෙස, සිංහල භාෂාවේ එන "පින", "පව", "කර්මය", "නිවන් දැකීම" වැනි බෞද්ධ ආගමික සංකල්ප අරාබි භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී දැඩි ප්රවේශම් විය යුතුය. මන්ද අරාබි බසෙහි ඇති ආගමික යෙදුම් බහුතරයක් ඉස්ලාමීය දේවධර්මය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බැවිනි. එමෙන්ම අරාබි භාෂාවේ බහුලව භාවිත වන "ඉන්ෂා අල්ලාහ්" (අල්ලාහ් දෙවියන් කැමති නම්), "අල්හම්දුලිල්ලාහ්" (දෙවියන්ට ස්තූති වේවා) වැනි දෛනික ජීවිතයට බද්ධ වූ යෙදුම් සිංහලයට පරිවර්තනය කිරීමේදී ද ඒ හා සමාන සංස්කෘතික ගැලපීමක් සිදු කළ යුතුය. එවැනි අවස්ථාවලදී සෘජු පරිවර්තනය වෙනුවට අර්ථය පැහැදිලි කරන නිදහස් පරිවර්තන ක්රම ශිල්ප (Dynamic Equivalence) භාවිතා කළ යුතුය.
6. සාර්ථක සිංහල-අරාබි පරිවර්තනයක් සඳහා ප්රායෝගික උපදෙස්
ඔබ සිංහල භාෂාවෙන් අරාබි භාෂාවට උසස් තත්ත්වයේ පරිවර්තනයක් සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- සන්දර්භය මුලින්ම වටහා ගන්න: කිසිවිටෙකත් වාක්යයෙන් වාක්යයට හෝ වචනයෙන් වචනයට පරිවර්තනය කිරීමට ඉක්මන් නොවන්න. මූලාශ්ර ලේඛනයේ සමස්ත අර්ථය සහ අරමුණ මුලින්ම අවබෝධ කර ගන්න.
- පාරිභාෂිත දත්ත සමුදායන් භාවිත කරන්න: නීතිමය, වෛද්යමය හෝ තාක්ෂණික ලේඛන පරිවර්තනය කිරීමේදී නිවැරදි පාරිභාෂික වචන (Glossaries) භාවිත කිරීම අනිවාර්ය වේ. මේ සඳහා විශ්වසනීය ශබ්දකෝෂ සහ CAT Tools (Computer-Assisted Translation) මෘදුකාංග සහාය කරගත හැක.
- ස්වයංක්රීය පරිවර්තන සීමා කරන්න: ගූගල් පරිවර්තකය (Google Translate) වැනි මෙවලම් සරල වචන සඳහා ප්රයෝජනවත් වුවද, සංකීර්ණ වාක්ය සහ වෘත්තීය ලේඛන සඳහා ඒවා කිසිසේත්ම ප්රමාණවත් නොවේ. එබැවින් සැමවිටම මානුෂීය පරිවර්තන කුසලතාවය කෙරෙහි විශ්වාසය තබන්න.
- දේශීයකරණය (Localization) කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන්න: පරිවර්තනය කරන ලද අරාබි පෙළ කියවන පාඨකයාට එය පරිවර්තනයක් ලෙස නොව, ස්වභාවික අරාබි ලේඛනයක් ලෙස හැඟෙන පරිදි දේශීයකරණය කළ යුතුය.
- නිසි සංස්කරණය සහ නිවැරදි කිරීම (Proofreading): අවසන් පරිවර්තනය අරාබි භාෂාව මව්භාෂාව කරගත් වෘත්තීය මට්ටමේ සංස්කාරකවරයෙකු ලවා පරීක්ෂා කරවා ගැනීම (Native Proofreading) මඟින් එහි ගුණාත්මකභාවය සහ නිරවද්යතාව සියයට සියයකින් තහවුරු කරගත හැක.
අවසාන වශයෙන්, සිංහල සිට අරාබි දක්වා සිදුකරන පරිවර්තනයක් සාර්ථක කර ගැනීමට නම් භාෂා දෙක පිළිබඳව ඇති ව්යාකරණමය ඥානය පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ඒ සඳහා භාෂා දෙකටම ආවේණික වූ සංස්කෘතික අනන්යතාවයන්, වාක්ය රටාවන් සහ තාක්ෂණික මෙවලම් නිවැරදිව හැසිරවීමේ හැකියාව ද අත්යවශ්ය වේ. ඉහත සඳහන් කළ ව්යාකරණමය මෙන්ම සංස්කෘතික කරුණු පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීමෙන් ඕනෑම සංකීර්ණ ලේඛනයක් සාර්ථකව අරාබි බසට පරිවර්තනය කිරීමට ඔබට හැකියාව ලැබෙනු ඇත.