A duniyar yau da ke kara dunkulewa waje guda, bukatar fassarar harsuna daban-daban tana kara fitowa fili. Fassara tsakanin harsunan da ba su da dangantaka ta kusa, kamar harshen Hausa na yammacin Afirka da harshen Kazakh (na kasar Kazakhstan) da ke Tsakiyar Asiya, na daya daga cikin aiyuka mafi wuya amma kuma mafi amfani. Wannan makala tana duba dalla-dalla kan yadda ake tafiyar da fassarar Hausa zuwa Kazakh, kalubalen da ke tattare da hakan, da kuma hanyoyin da masu fassara za su bi domin samun sakamako mai kyau da gamsarwa.
Tarihi da Asalin Harsunan: Harshen Chadic da na Turkic
Harshen Hausa yana daya daga cikin manyan harsunan Afirka, kuma yana cikin rukunin harsunan Chadic (Afroasiatic). Harshe ne da ke da tsarin sautin murya (tonal language) kuma yana da alaka ta kut-da-kut da al'adun kasuwanci na yammacin Afirka. A daya bangaren kuma, harshen Kazakh memba ne na rukunin harsunan Turkic, musamman reshen Kipchak, wanda mutane sama da miliyan goma sha biyar ke magana da shi a yankin tsakiyar Asiya. Bambancin asalin wadannan harsuna biyu yana nufin babu wata alaka ta dangi ta fuskar nahawu ko kalmomi na asali, wanda hakan ke sa fassara ta zama aiki mai cike da kalubale na musamman.
Bambancin Tsarin Jimla da Nahawu (SVO da SOV)
Babban kalubale na farko da mai fassara zai fuskanta shi ne bambancin tsarin ginin jimla. Harshen Hausa yana amfani da tsarin Subject-Verb-Object (SVO), inda aikatau ke biyo bayan wanda ya yi aikin, sannan abin da aikin ya shafa ya biyo baya. Misali, a ce: "Yaron ya karanta littafin." A wannan jimlar, "Yaron" shi ne Subject, "ya karanta" shi ne Verb, sannan "littafin" shi ne Object.
Sabanin haka, harshen Kazakh yana amfani da tsarin Subject-Object-Verb (SOV). Wannan yana nufin aikatau ko yaushe yana komawa karshen jimla. Idan muka fassara jimlar da ke sama zuwa tsarin Kazakh, za ta kasance kamar "Yaron littafin ya karanta" (Бала кітапты оқыды - Bala kitapti oqidi). Idan mai fassara bai saba da wannan sauyin tsari ba, fassararsa za ta iya zama mai wahalar fahimta ko kuma ta rasa ma'ana gaba daya ga mai karatun Kazakh.
Kalmomin Addini da Al'ada da Suka Fito daga Harshen Larabci
Duk da cewa wadannan harsuna biyu sun fito daga sassa daban-daban na duniya, akwai wata gada ta musamman da ta hada su: harshen Larabci da kuma addinin Musulunci. Kasashen biyu (kasashen Hausa da Kazakhstan) sun samu tasirin addinin Musulunci shekaru aru-aru da suka gabata. Wannan ya sa harsunan biyu suka ari kalmomi masu tarin yawa daga harshen Larabci.
Ga masu fassara, wannan abu ne mai dadi saboda akwai kalmomi da yawa da ke da ma'ana daya ko makamanciyar juna. Misali:
- Littafi a Hausa yana da alaka da Кітап (Kitap) a Kazakh.
- Addu'a a Hausa tana da alaka da Дұға (Dugha) a Kazakh.
- Al'ada a Hausa tana da alaka da Әдет (Adet) a Kazakh.
- Duniya a Hausa tana da alaka da Дүние (Duniye) a Kazakh.
Kodayake wadannan kalmomi suna da saukin fassarawa, dole ne mai fassara ya yi hattara saboda wani lokacin kalmomin suna iya samun sauyin ma'ana dangane da yadda al'umma ta dauke su tsawon lokaci (wato abin da ake kira "false friends" a fannin fassara).
Harshen Kazakh a matsayin Harshe mai Dunkulewa (Agglutinative)
Wani babban bambanci da ke bukatar kulawa ta musamman shi ne yadda Kazakh ke amfani da tsarin dunkule kalmomi (agglutination). A harshen Kazakh, ba a cika amfani da kalmomin hadin gwiwa (prepositions) kamar "a", "cikin", "daga", ko "zuwa" kamar yadda ake yi a Hausa ba. Maimakon haka, ana kara wa tushen suna ko aikatau wasu kananan haruffa ko dafi (suffixes) a karshe domin nuna matsayi ko mallaka.
Misali, jimlar Hausa "A gidana" tana dauke da kalmomi uku. A harshen Kazakh, za a dunkule duk wannan a cikin kalma guda daya kacal: "Үйімde" (Üyimde). Inda "үй" (üy) ke nufin gida, "-ім" (-im) ke nufin nawa (mallaka), sannan "-де" (-de) ke nufin "a" ko "cikin" (matsayi). Wannan tsari yana bukatar mai fassara daga Hausa ya kasance mai lura da yadda ake zaba da kuma dora wadannan dafi yadda ya kamata ba tare da an sami kuskuren nahawu ba.
Tasirin Harsunan Waje: Turanci da Rashanci
A yau, fasaha da siyasa da kasuwanci suna tafiya ne da kalmomi na zamani. Harshen Hausa ya ari kalmomin zamani da yawa daga harshen Turanci saboda alakar mulkin mallaka da kuma yaren sadarwa na Najeriya. A gefe guda kuma, kasar Kazakhstan ta yi mulkin mallaka a karkashin Rasha kuma ta kasance a cikin Tarayyar Sobiyet, don haka harshen Kazakh ya ari kalmomi da yawa na zamani, kimiyya, da siyasa daga harshen Rashanci (Russian).
Lokacin da mai fassara yake aiki a kan takardu na musamman kamar na shari'a, likitanci, ko kuma fasaha, yana bukatar sanin yadda za a fassara wadannan kalmomi na aro. Misali, kalmar "kwamfuta" a Hausa za ta iya zama "Компьютер" (Kompьюter) a Kazakh saboda tasirin Rashanci. Kula da wadannan abubuwa yana tabbatar da cewa rubutun da aka fassara ya dace da yadda mutanen Kazakhstan ke magana a yau.
Muhimman Shawarwari ga Masu Fassara Harshen Hausa zuwa Kazakh
Domin gudanar da fassara mai inganci da za ta gamsar da masu karatu, ga wasu muhimman matakai da ya kamata a bi:
- Fahimtar Yanayin Al'ada: Kar a fassara kalma-da-kalma. Tabbatar cewa an fassara ma'anar al'adar Hausawa zuwa al'adar Kazakh yadda ya dace. Kazakh al'umma ce da ke da tarihin makiyaya (nomadic history), yayin da Hausawa ke da alakar kasuwanci da zama a birane.
- Sanin Tsarin Rubutu: Harshen Kazakh yana kan matakin canza rubutu daga haruffan Cyrillic zuwa Latin. Mai fassara dole ne ya san wane tsarin rubutu mai karatu ko mai neman aikin yake bukata domin guje wa matsala.
- Amfani da Harshe na Gada (Bridge Language): Tunda babu kamus na kai-tsaye mai inganci tsakanin Hausa da Kazakh, yin amfani da Turanci ko Larabci a matsayin harshen tsakiya (bridge language) yana da matukar taimako wajen tabbatar da ma'ana.
- Bita ta Musamman: Bayan kammala fassarar, yana da kyau a ba masanin harshen Kazakh (native speaker) domin ya karanta kuma ya gyara salon yadda zai yi dadi a kunne.
Kammalawa da Makomar Dangantakar Harsunan
Ko da yake akwai tazara mai nisa ta geographical da kuma bambancin asali tsakanin harshen Hausa da na Kazakh, alakar kasuwanci da ilimi da kuma diflomasiyya tana kara kusanto da al'ummar kasashen biyu. Samun kwararrun masu fassara da za su iya kewaye kalubalen nahawu da na al'ada zai taimaka sosai wajen inganta wannan dangantaka. Ta hanyar zurfafa bincike da kuma bin ka'idojin da aka zayyana, za a iya samun fassara mai inganci wadda za ta zama gada ta musamman tsakanin yammacin Afirka da tsakiyar Asiya.