សេចក្តីផ្តើមអំពីសក្តានុពល និងតម្រូវការនៃការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ុនដា
ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ុនដា (Sundanese) កំពុងក្លាយជាប្រធានបទដ៏សំខាន់មួយក្នុងវិស័យទំនាក់ទំនងអន្តរវប្បធម៌ និងការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្ម (Localization)។ ភាសាស៊ុនដា គឺជាភាសាដ៏មានឥទ្ធិពលមួយដែលត្រូវបាននិយាយដោយប្រជាជនប្រមាណជាង ៤២ លាននាក់ ដែលភាគច្រើនរស់នៅក្នុងភាគខាងលិចនៃកោះជ្វា ប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី។ ខណៈពេលដែលប្រទេសកម្ពុជា និងឥណ្ឌូនេស៊ីមានទំនាក់ទំនងសេដ្ឋកិច្ច និងទេសចរណ៍កាន់តែជិតស្និទ្ធ តម្រូវការផ្លាស់ប្តូរព័ត៌មាន និងការបកប្រែឯកសារកាន់តែមានសន្ទុះខ្លាំងឡើង។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការបកប្រែរវាងភាសាទាំងពីរនេះមិនមែនគ្រាន់តែជាការប្តូរពាក្យមួយទៅពាក្យមួយនោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីវេយ្យាករណ៍ រចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធវប្បធម៌នៃភាសានីមួយៗ ដើម្បីធានាថាខ្លឹមសារដែលបានបកប្រែរក្សាបាននូវអត្ថន័យដើមទាំងស្រុង និងមានភាពទាក់ទាញដល់អ្នកអានគោលដៅ។
រចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍៖ ការប្រៀបធៀបរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ុនដា
ជាបឋម អ្នកបកប្រែត្រូវយល់ដឹងអំពីចំណុចដូចគ្នា និងខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍នៃភាសាទាំងពីរនេះ។ ភាសាខ្មែរ និងភាសាស៊ុនដា សុទ្ធសឹងតែប្រើប្រាស់លំដាប់ពាក្យក្នុងល្បះបែប ប្រធាន-កិរិយាសព្ទ-កម្មបទ (SVO - Subject-Verb-Object) ជាមូលដ្ឋាន ដែលនេះជាអត្ថប្រយោជន៍ដ៏ធំមួយសម្រាប់អ្នកបកប្រែ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ភាពខុសគ្នាដ៏ចម្បងស្ថិតនៅលើលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ (Morphology) នៃពាក្យ៖
- ភាសាខ្មែរ៖ ជាភាសាបែបវិភាគ (Analytic Language) ដែលមិនមានការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ពាក្យទៅតាមកាល (Tense) ឬចំនួន (Number) នោះទេ។ អត្ថន័យ និងមុខងាររបស់ពាក្យត្រូវបានកំណត់ដោយការរៀបលំដាប់ពាក្យ និងការប្រើប្រាស់ពាក្យជំនួយ ឬពាក្យបញ្ជាក់បរិបទ។
- ភាសាស៊ុនដា៖ ជាភាសាបែបសំយោគ ឬស្អិតរមួត (Agglutinative elements) ដែលប្រើប្រាស់បុព្វបទ (Prefixes) បច្ច័យ (Suffixes) អន្តរភូត (Infixes) និងសហបុព្វបទ (Circumfixes) យ៉ាងសំបូរបែបដើម្បីបង្កើតពាក្យថ្មី ឬផ្លាស់ប្តូរមុខងារវេយ្យាករណ៍ ដូចជាការបំប្លែងកិរិយាសព្ទសកម្មទៅជាកម្មកិរិយា (Active to Passive voice) ជាដើម។
ការយល់ច្បាស់អំពីប្រព័ន្ធរូបសាស្ត្ររបស់ភាសាស៊ុនដា ជួយឱ្យអ្នកបកប្រែខ្មែរអាចបកប្រែអត្ថន័យដែលបង្កប់ក្នុងល្បះខ្មែរ ទៅជាទម្រង់ពាក្យស៊ុនដាដែលសមស្របបំផុត ដោយមិនបាត់បង់អត្ថន័យល្អិតល្អន់ឡើយ។
ប្រព័ន្ធគារវកិច្ច និងកម្រិតភាសា៖ ស្នូលនៃភាពត្រឹមត្រូវក្នុងករណីបកប្រែ
ចំណុចសំខាន់ និងពិបាកបំផុតក្នុងការបកប្រែទៅជាភាសាស៊ុនដា គឺការជ្រើសរើសកម្រិតភាសាឱ្យបានត្រឹមត្រូវ ដែលនៅក្នុងភាសាស៊ុនដាត្រូវបានគេស្គាល់ថា "Tatakrama Basa" (ឬពីមុនហៅថា Undak-usuk Basa)។ ដូចគ្នានឹងភាសាខ្មែរដែលមានការប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍ខុសៗគ្នាទៅតាមឋានៈ (រាជសព្ទ ភាសាសង្ឃ និងភាសាសាមញ្ញ) ភាសាស៊ុនដាក៏មានកម្រិតភាសាយ៉ាងច្បាស់លាស់ផងដែរ៖
- Basa Loma (ភាសាសាមញ្ញ ឬភាសានិយាយស្និទ្ធស្នាល)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់និយាយជាមួយមិត្តភក្តិជិតស្និទ្ធ មនុស្សដែលមានឋានៈស្មើគ្នា ឬទាបជាង និងក្នុងបរិបទក្រៅផ្លូវការ។
- Basa Lemes (ភាសាគួរសម ឬផ្លូវការ)៖ ប្រើប្រាស់សម្រាប់បង្ហាញការគោរពចំពោះមនុស្សចាស់ ឋានៈខ្ពស់ជាង ឬមនុស្សដែលមិនទាន់ស្គាល់គ្នាជិតស្និទ្ធ។ កម្រិតនេះត្រូវបានបែងចែកជាពីរទៀតគឺ៖
- Lemes buat sorangan៖ ប្រើសម្រាប់និយាយអំពីខ្លួនឯង ឬក្រុមរបស់ខ្លួនក្នុងលក្ខណៈបន្ទាបខ្លួន។
- Lemes buat batur៖ ប្រើសម្រាប់និយាយអំពីអ្នកដទៃដើម្បីបង្ហាញការគោរពខ្ពស់បំផុត។
នៅពេលបកប្រែពីភាសាខ្មែរ អ្នកបកប្រែត្រូវវិភាគបរិបទទំនាក់ទំនងឱ្យបានច្បាស់លាស់។ ប្រសិនបើឯកសារដើមជាភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់ពាក្យគួរសម (ដូចជាការប្រើពាក្យ "លោក" "អ្នក" "សូម" ឬទម្រង់គួរសមផ្សេងទៀត) នោះការបកប្រែទៅជាភាសាស៊ុនដាត្រូវតែប្រើប្រាស់ទម្រង់ Basa Lemes ដាច់ខាត។ ការប្រើប្រាស់ខុសកម្រិតភាសា អាចនាំឱ្យកើតមានការយល់ច្រឡំ ឬចាត់ទុកថាជាទង្វើខ្វះការគោរពក្នុងវប្បធម៌ស៊ុនដា។
ការវិភាគស៊ីជម្រៅ៖ ប្រព័ន្ធរូបសាស្ត្រ (Morphology) នៃភាសាស៊ុនដា និងការសម្របសម្រួលក្នុងភាសាខ្មែរ
ភាសាស៊ុនដាប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធរូបសាស្ត្រដ៏ស្មុគស្មាញមួយ ដើម្បីបង្កើតអត្ថន័យលម្អិត។ ជាឧទាហរណ៍ ការបំប្លែងកិរិយាសព្ទដោយប្រើប្រាស់បុព្វបទដូចជា "N-" (ដែលតំណាងឱ្យការធ្វើសកម្មភាព) ឬ "di-" (ដែលតំណាងឱ្យកម្មរង)។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យថា "baca" (អាន) អាចក្លាយជា "maca" (កំពុងអាន/អាន - សកម្ម) និង "dibaca" (ត្រូវបានអាន - កម្មរង)។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅក្នុងភាសាខ្មែរ ទម្រង់កម្មរងច្រើនតែប្រើពាក្យ "ត្រូវ" ឬ "ត្រូវបាត់" ឬ "ត្រូវបាន" ដែលជាពាក្យជំនួយក្រៅកិរិយាសព្ទ មិនមែនជាការផ្លាស់ប្តូររូបរាងពាក្យនោះទេ។
លើសពីនេះ ភាសាស៊ុនដាមានបច្ច័យដូចជា "-an" ដែលប្រើសម្រាប់បង្កើតនាមចេញពីកិរិយាសព្ទ ឬគុណនាម ស្រដៀងគ្នានឹងបុព្វបទ "ការ-" ឬ "ភាព-" នៅក្នុងភាសាខ្មែរដែរ។ ការយល់ដឹងអំពីការប្រើប្រាស់ពាក្យបំប្លែងទាំងនេះ ជួយឱ្យអ្នកបកប្រែអាចបង្កើតឃ្លាដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នា និងរក្សាបាននូវកម្រិតផ្លូវការនៃអត្ថបទដើម។
ប្រព័ន្ធអក្សរ និងការសរសេរ៖ ការផ្លាស់ប្តូរពីអក្សរខ្មែរទៅជាអក្សរឡាតាំងស៊ុនដា
ខណៈពេលដែលភាសាខ្មែរប្រើប្រាស់អក្សរខ្មែរ ដែលជាអក្សរអភិវឌ្ឍន៍ចេញពីអក្សរព្រាហ្មី ភាសាស៊ុនដាទំនើបត្រូវបានសរសេរជាទូទៅដោយប្រើប្រាស់អក្សរឡាតាំង (Latin alphabet)។ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសាស៊ុនដាធ្លាប់ត្រូវបានសរសេរដោយប្រើប្រាស់អក្សរស៊ុនដាបុរាណ (Aksara Sunda) និងអក្សរជ្វា (Cacarakan) ក៏ដូចជាអក្សរអារ៉ាប់ (Pegon) ផងដែរ។ ប៉ុន្តែបច្ចុប្បន្ន សម្រាប់ការបកប្រែទូទៅ ឯកសារផ្លូវការ ឬគេហទំព័រ ការប្រើប្រាស់អក្សរឡាតាំងស៊ុនដា គឺជាជម្រើសស្តង់ដារតែមួយគត់។
អ្នកបកប្រែត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់លើការប្រើប្រាស់សញ្ញាសំឡេង (Diacritics) នៅក្នុងភាសាស៊ុនដា ដូចជាអក្សរ "é", "e", និង "eu"។ សញ្ញាទាំងនេះតំណាងឱ្យសំឡេងស្រៈខុសៗគ្នាទាំងស្រុង ហើយការសរសេរខុសអាចនាំឱ្យអត្ថន័យនៃពាក្យប្រែប្រួល។ ឧទាហរណ៍៖
- "seseh" មានន័យថា បោកគក់
- "séséh" មានន័យថា ហែក ឬពុះកាត់
- "seueuh" មានន័យថា ច្រើន ឬសំបូរបែប
ការយល់ដឹងអំពីភាពល្អិតល្អន់នៃប្រព័ន្ធសំឡេង និងការសរសេរនេះ ធានាបាននូវការសរសេរអត្ថបទបកប្រែប្រកបដោយវិជ្ជាជីវៈ និងគ្មានកំហុសអក្ខរាវិរុទ្ធ ដែលជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃកិច្ចការបកប្រែភាសាផ្លូវការ។
ផលវិបាកវប្បធម៌ និងសាសនា៖ ពីពុទ្ធសាសនាមកឥស្លាមសាសនា
វប្បធម៌ខ្មែរ និងវប្បធម៌ស៊ុនដាមានប្រភពដើម និងការវិវឌ្ឍខុសគ្នា ដែលជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងទៅលើវាក្យសព្ទ និងសញ្ញាណមនោគមវិជ្ជា។ ភាសាខ្មែរទទួលបានឥទ្ធិពលយ៉ាងជ្រៅជ្រះពីព្រះពុទ្ធសាសនា ភាសាសំស្ក្រឹត និងបាលី។ ពាក្យវប្បធម៌ គុណធម៌ និងគំនិតផ្សេងៗច្រើនតែមានទំនាក់ទំនងជាមួយទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនា។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រជាជនស៊ុនដាភាគច្រើនលើសលប់គឺជាអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម ដូច្នេះភាសារបស់ពួកគេទទួលបានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីភាសាអារ៉ាប់ និងវប្បធម៌ឥស្លាម។
នៅពេលបកប្រែពាក្យដែលទាក់ទងនឹងសីលធម៌ ជំនឿ ឬពិធីបុណ្យប្រពៃណី អ្នកបកប្រែមិនត្រូវបកប្រែចំៗតាមវចនានុក្រមនោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវរកពាក្យដែលមានតម្លៃស្មើគ្នាក្នុងបរិបទវប្បធម៌គោលដៅ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យខ្មែរថា "បុណ្យកុសល" ឬ "វាសនា" ត្រូវតែបកប្រែដោយប្រុងប្រយ័ត្នដើម្បីកុំឱ្យមានការយល់ច្រឡំផ្នែកជំនឿសាសនានៅក្នុងភាសាស៊ុនដា ដោយជ្រើសរើសពាក្យដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីតម្លៃសីលធម៌រួមដែលទទួលយកបានដោយអ្នកអានជនជាតិស៊ុនដា។
ការបកប្រែពាក្យបច្ចេកទេស និងវាក្យសព្ទទំនើប
បញ្ហាប្រឈមមួយទៀតគឺការបកប្រែពាក្យបច្ចេកវិទ្យា វិទ្យាសាស្ត្រ និងសេដ្ឋកិច្ចទំនើប ដែលមិនមានពាក្យផ្ទាល់នៅក្នុងភាសាស៊ុនដាបុរាណ។ ក្នុងករណីនេះ ភាសាស៊ុនដាច្រើនតែខ្ចីពាក្យពីភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី ឬភាសាអង់គ្លេស រួចសម្របសម្រួលអក្ខរាវិរុទ្ធឱ្យស្របនឹងការបញ្ចេញសំឡេងរបស់ខ្លួន។ អ្នកបកប្រែត្រូវដឹងពីរបៀបដែលពាក្យបច្ចេកទេសទាំងនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាក់ស្តែងនៅក្នុងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ជនជាតិស៊ុនដា ដើម្បីជៀសវាងការបង្កើតពាក្យថ្មីដែលអ្នកអានមិនយល់។
គន្លឹះជាក់ស្តែងសម្រាប់ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាស៊ុនដាប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់
ដើម្បីទទួលបានលទ្ធផលបកប្រែដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងមានលក្ខណៈធម្មជាតិបំផុត អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្សំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
- ១. ប្រើប្រាស់ភាសាកណ្តាល (Bridge Language) ប្រកបដោយបញ្ញា៖ ដោយសារតែកង្វះខាតឧបករណ៍បកប្រែផ្ទាល់ ឬវចនានុក្រមខ្មែរ-ស៊ុនដា អ្នកបកប្រែអាចប្រើប្រាស់ភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី (Bahasa Indonesia) ជាភាសាកណ្តាល។ ភាសាស៊ុនដាមានភាពស្រដៀងគ្នាច្រើនជាមួយភាសាឥណ្ឌូនេស៊ី ហើយការផ្ទៀងផ្ទាត់រវាង ខ្មែរ -> ឥណ្ឌូនេស៊ី -> ស៊ុនដា អាចជួយបង្កើនភាពត្រឹមត្រូវនៃអត្ថន័យ។
- ២. ការធ្វើមូលដ្ឋានីយកម្មឈ្មោះ និងពាក្យស្លោក៖ ជៀសវាងការបកប្រែពាក្យស្លោក ឬឃ្លាប្រៀបធៀបចំៗ។ ត្រូវស្វែងរកឃ្លាប្រៀបធៀបក្នុងភាសាស៊ុនដាដែលមានន័យដូចគ្នា ដើម្បីឱ្យអ្នកអានមានអារម្មណ៍ស្និទ្ធស្នាល និងយល់ន័យបានភ្លាមៗ។
- ៣. ការផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកជំនាញជនជាតិដើម (Native Speaker Review)៖ ក្រោយពេលបកប្រែរួច រាល់ឯកសារផ្លូវការ ឬខ្លឹមសារទីផ្សារ គួរតែត្រូវបានពិនិត្យឡើងវិញដោយអ្នកនិយាយភាសាស៊ុនដាដើម ដើម្បីធានាថាលំហូរនៃល្បះ និងកម្រិតភាសា "Tatakrama Basa" ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយធម្មជាតិ និងត្រឹមត្រូវឥតខ្ចោះ។
សារៈសំខាន់នៃការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍសមត្ថភាពបកប្រែបន្តបន្ទាប់
ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាស៊ុនដា គឺជាស្ពានចម្លងវប្បធម៌ដ៏មានតម្លៃ។ តាមរយៈការយល់ដឹងអំពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធភាសា និងវប្បធម៌ អ្នកបកប្រែមិនត្រឹមតែអាចបញ្ជូនព័ត៌មានបានត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជួយជម្រុញការយល់ដឹង និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រជាជាតិទាំងពីរឱ្យកាន់តែស៊ីជម្រៅថែមទៀត។ ការបណ្តុះបណ្តាលខ្លួនឯងជាប្រចាំលើការប្រែប្រួលនៃភាសានិយាយ និងការវិវឌ្ឍនៃភាសាស៊ុនដាទំនើប គឺជាកត្តាកំណត់ភាពជោគជ័យរបស់អ្នកបកប្រែគ្រប់រូបក្នុងវិស័យនេះ។