די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף וועלשיש (Cymraeg) שטעלט מיט זיך פֿאָר איין פֿון די מערסט פֿאַסצינירנדיקע און קאָמפּליצירטע לינגוויסטישע אַרויספֿאָדערנונגען אין דער מאָדערנער וועלט פֿון קולטור-פֿאַרמיטלונג. ביידע שפּראַכן, כאָטש זיי געהערן צו פֿאַרשידענע שפּראַך-משפּחות — ייִדיש צו די גערמאַנישע שפּראַכן מיט אַ שטאַרקן סעמיטישן און סלאַווישן אָפּקלאַנג, און וועלשיש צו די קעלטישע שפּראַכן — טיילן אַ ענלעכע היסטאָרישע פֿאַזע פֿון קאַמף פֿאַר קולטורעלער אָפּהיטונג און ווידערגעבורט. כדי דורכצופֿירן אַן אָריגינעלע, פּינקטלעכע און פֿליסיקע איבערזעצונג, מוז דער איבערזעצער פֿאַרשטיין ניט נאָר די טרוקענע גראַמאַטיקאַלישע כללים, נאָר אויך די טיפֿע מעטאַפֿאָרישע און היסטאָרישע שיכטן וואָס ליגן אונטער יעדער פֿראַזע.
דער סינטאַקטישער קלימאַקס: פֿון V2 צו VSO
איינער פֿון די גרעסטע גראַמאַטיקאַלישע אונטערשיידן צווישן ייִדיש און וועלשיש ליגט אין דעם וואָרט-סדר פֿון דעם זאַץ. ייִדיש גייט נאָך דעם קלאַסישן גערמאַנישן מוסטער פֿון V2 (Verb-Second), וווּ דער פֿאַרב (דער ווערב) מוז קומען ווי דער צווייטער עלעמענט אין אַ דעקלאַראַטיוון זאַץ. צום ביישפּיל: "הײַנט לייענט דער שרײַבער אַ בוך." דער פֿאַרב "לייענט" שטייט אויפֿן צווייטן אָרט.
אין קאָנטראַסט דערצו, איז וועלשיש באַקאַנט פֿאַר איר VSO (Verb-Subject-Object) סטרוקטור. דאָס מיינט אַז דער פֿאַרב עפֿנט דעם זאַץ כמעט שטענדיק אין דער רעדנערשער און שריפֿטלעכער שפּראַך. דער אויבן-דערמאָנטער זאַץ וואָלט אויף וועלשיש אויסגעזען אַזוי: "Llenwir y llenor lyfr heddiw" (ממשותדיק: "לייענט דער שרײַבער אַ בוך הײַנט"). דער איבערזעצער מוז דעריבער פֿאַרמאָגן די פֿעיִקייט איבערצובויען די גאנצע לאָגישע קייט פֿונעם זאַץ, אָן צו פֿאַרלירן דעם פֿאָקוס און די עמפֿאַזע וואָס דער אָריגינעלער שרײַבער האָט געוואָלט אַרויסברענגען.
די קאָנסאָנאַנט-מוטאַציעס אין וועלשיש קעגן די ייִדישע קאַסוסן
ייִדיש ניצט אַ סיסטעם פֿון דריי הויפּט-קאַסוסן (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו און דאַטיוו) צו באַשטימען די ראָלע פֿון סובסטאַנטיוון און אַדיעקטיוון אין זאַץ. דאָס פֿאָדערט אַ גוטע קענטשאַפֿט פֿון די אַרטיקלען (דער, די, דאָס, דעם, דער) און די סופֿיקסן פֿון די אַדיעקטיוון. דאָס איז אַ סיסטעם וואָס קאָנטראָלירט דעם סוף פֿון די ווערטער.
וועלשיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, ניצט כמעט נישט קיין פֿאַל-ענדונגען פֿאַר סובסטאַנטיוון, אָבער זי פֿאַרמאָגט אַן אַנדער לינגוויסטישן פֿענאָמען וואָס רופֿט זיך "קאָנסאָנאַנט-מוטאַציעס" (Treigladau). די אָנהייב-קאָנסאָנאַנטן פֿון ווערטער ענדערן זיך לויט זייער גראַמאַטיקאַלישער פּאָזיציע, דעם מין פֿונעם סובסטאַנטיוו, אָדער נאָך געוויסע פּרעפּאָזיציעס. עס זענען פֿאַראַן דריי סאָרטן מוטאַציעס:
- ווייכע מוטאַציע (Soft Mutation / Treiglad Meddal): וווּ אַ קאָנסאָנאַנט ווי B ווערט F (געצינדן ווי V), אָדער C ווערט G.
- נאַזאַלע מוטאַציע (Nasal Mutation / Treiglad Trwynol): וווּ B ווערט M, אָדער D ווערט N.
- בלאָז-מוטאַציע (Aspirate Mutation / Treiglad Llaes): וווּ T ווערט Th, אָדער C ווערט Ch.
פֿאַר אַן איבערזעצער פֿון ייִדיש, וואָס איז צוגעוווינט צו זוכן די גראַמאַטיק אין די ענדונגען פֿון די ווערטער, פֿאָדערט דאָס אַ גאָר נײַע פּערספּעקטיוו: מען מוז קוקן אויפֿן אָנהייב פֿונעם וואָרט און פֿאַרשטיין ווי די סינטאַקטישע סבֿיבֿה השפּעהט אויף די קלאַנגען.
דער לעקסיקאַלער אונטערשייד: לשון-קודש און קעלטישע קולטור-ווערטער
ייִדיש איז באַקאַנט מיט איר ייִנישן אָפּקלאַנג, וואָס נעמט אַרײַן הונדערטער ווערטער פֿון לשון-קודש (העברעיִש און אַראַמיש). די דאָזיקע ווערטער באַשרײַבן אָפֿט קאָנסעפּטן פֿון גײַסטיקקייט, משפּחה-לעבן, רעליגיע און פֿילאָסאָפֿיע (ווי "אמת", "שכל", "נשמה", "צדקה"). ווען מען זעצט איבער אַזעלכע טערמינען אויף וועלשיש, קען מען נישט שטענדיק געפֿינען אַ גלײַכן עקוויוואַלענט.
וועלשיש, פֿון איר זײַט, איז טיף פֿאַרבונדן מיט דער קעלטישער קולטור און היסטאָריע, און זי פֿאַרמאָגט אייגענע קולטורעלע ווערטער וואָס זענען שווער איבערצוזעצן אויף אַנדערע שפּראַכן. אַ קלאַסישער ביישפּיל איז דאָס וועלשישע וואָרט "Hiraeth" — וואָס באַדײַט אַ טיפֿן נאָסטאַלגישן בענקשאַפֿט נאָך אַ היים אָדער אַ לאַנד וואָס עקזיסטירט מער נישט אָדער צו וועלכער מען קען נישט צוריקקומען. דאָס קען זיין זייער ענלעך צום ייִדישן קאָנסעפּט פֿון "בענקשאַפֿט" אָדער "גלות-ווייטיק", אָבער די מעטאַפֿאָרישע פֿאַרב פֿון ביידע ווערטער איז אַנדערש. דער איבערזעצער מוז אָנווענדן אַ הויכע מאָס פֿון קולטורעלער איבערזעצונג (Cultural Translation) כדי צו פֿאַרמיטלן די פּינקטלעכע עמאָציאָנעלע און אינטעלעקטואַלע כוונות פֿונעם טעקסט.
רעקאָמענדאַציעס און עצות פֿאַר אַ מצליחדיקער איבערזעצונג
כדי די איבערזעצונג זאָל זיין קלאַנגיק און פּראָפֿעסיאָנעל, איז וויכטיק צו פֿאָלגן עטלעכע יסודותדיקע עצות:
1. אַנאַליזירט דעם רעגיסטער פֿונעם אָריגינאַל
ייִדיש קען זיין זייער היימיש און פֿאָלקסטימלעך, אָדער הויך-ליטעראַריש (ווי אין די ווערק פֿון שלום עליכם אָדער יצחק באַשעוויס זינגער). אויך וועלשיש פֿאַרמאָגט אַ דראַמאַטישן אונטערשייד צווישן דיאַלעקטן (צפֿון- און דרום-וועלשיש) און דער פֿאָרמאַלער שריפֿטשפּראַך (Cymraeg Llenyddol). פֿאַרזיכערט זיך אַז איר קלײַבט אויס דעם ריכטיקן רעגיסטער אויף וועלשיש וואָס וועט אָפּשפּיגלען דעם סטיל פֿונעם ייִדישן טעקסט.
2. זעצט איבער די מיינונג, נישט די ווערטער
ווערטער-ביי-ווערטער איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף וועלשיש וועט כמעט שטענדיק פֿירן צו אַן אומפֿאַרשטענדלעכן און שווערן טעקסט. צוליב די פֿאַרשידענע שפּראַך-געבויען, איז בעסער צו צעטיילן דעם זאַץ אויף קלענערע לאָגישע איינהייטן, פֿאַרשטיין די טיפֿערע כוונה, און דערנאָך בויען דעם זאַץ פֿון דאָס נײַ לויט די כאַראַקטעריסטישע וועלשישע מוסטערן.
3. היט זיך פֿאַר די פּרעפּאָזיציעס
פּרעפּאָזיציעס (ווי "אויף", "אין", "פֿון", "מיט") פֿירן זיך אויף גאָר אַנדערש אין וועלשיש. אין וועלשיש דעקלינירן זיך די פּרעפּאָזיציעס לויט דעם פּערזענלעכן פּראָנאָם (למשל: "at" מיינט "צו", אָבער "צו מיר" איז "ataf", און "צו איר" איז "ati"). דאָס איז אַ גאָר פֿרעמדער קאָנסעפּט פֿאַר ייִדיש, וווּ די פּרעפּאָזיציעס בלײַבן שטענדיק סטאַביל.
סך-הכל און אויספֿיר
די אַרבעט פֿון איבערזעצונג צווישן ייִדיש און וועלשיש עפֿנט אַ פֿענצטער צו צוויי גלענצנדיקע ליטעראַרישע טראַדיציעס. כאָטש די לינגוויסטישע באַריערן זענען הויך, דערמעגלעכט די טיפֿע פֿאַרבינדונג צווישן ביידע שפּראַכן דורך זייער קולטורעלער ירושה אַ רײַכן דורכגאַנג פֿאַר איבערזעצער וואָס פֿאַרשטייען די סודות פֿון ביידע וועלטן. מיט געדולד, פֿאָרשונג און אַ שפּירעוודיקן אויער פֿאַר די ניואַנסן, קען יעדער טעקסט באַקומען אַ נײַ לעבן און קלינגען פּונקט אַזוי אָריגינעל און מעלאָדיש אויף וועלשיש ווי ער האָט געקלונגען אויף ייִדיש.