איבערזעצונג פֿון איין שפּראַך אויף אַן אַנדערער איז שטענדיק אַ קאָמפּליצירטע קונסט, אָבער ווען עס קומט צו איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף יאַפּאַניש, קומען די איבערזעצערס אָן צו איינע פֿון די גרעסטע לינגוויסטישע און קולטורעלע אַרויספֿאָדערונגען. ייִדיש, אַ גערמאַנישע שפּראַך מיט טיפֿע העברעיִש-אַרמישע, סלאַווישע און ראָמאַנישע וואָרצלען, טראָגט מיט זיך דעם גאַנצן גײַסט פֿון דעם מיזרח-אייראָפּעיִשן ייִדנטום און זײַן היסטאָרישן גלות. פֿון דער אַנדערער זײַט, איז יאַפּאַניש אַ שפּראַך מיט אַן איבערקערעניש פֿון אַ סינטאַקטישער סטרוקטור, אַן אַלגעמיינעם קולטורעלן קאָנטעקסט פֿון עטיקעט, העפֿלעכקייט און סאָציאַלער היעראַרכיע וואָס זענען כּמעט פֿרעמד פֿאַרן מערב-אייראָפּעיִשן געדאַנקענגאַנג. דער אַרטיקל וועט דורכפֿירן אַ טיפֿע אַנאַליז פֿון די לינגוויסטישע נואַנסן, סטרוקטורעלע דיפֿערענצן, און געבן פּראַקטישע עצות פֿאַר פּראָפֿעסיאָנעלע איבערזעצערס וואָס ווילן מצליח זײַן אין דעם דאָזיקן אייגנאַרטיקן שפּראַך-בריק.
די סטרוקטורעלע און סינטאַקטישע דיפֿערענצן צווישן די שפּראַכן
איינע פֿון די גרעסטע טעכנישע מניעות אין איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף יאַפּאַניש איז די פֿונדאַמענטאַלע סטרוקטור פֿון דעם זאַץ. ייִדיש געהערט צו די שפּראַכן וואָס נוצן דעם סדר פֿון SVO (סוביעקט-ווערב-אָביעקט) מיט דעם באַקאַנטן V2 פֿילטער פֿון די גערמאַנישע שפּראַכן (וווּ דאָס ווערב מוז קומען אויפֿן צווייטן אָרט אין אַן ערשטן זאַץ). יאַפּאַניש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז אַ שטרענגע SOV (סוביעקט-אָביעקט-ווערב) שפּראַך. דאָס מיינט אַז דאָס ווערב קומט תּמיד ביים סוף פֿון דעם זאַץ. פֿאַר אַן איבערזעצער מיינט דאָס נישט נאָר איבערזעצן ווערטער, נאָר איבערצובויען דעם גאַנצן געדאַנקענגאַנג פֿון פֿאָרנט אַהינטער.
חוץ פֿון דעם, איז יאַפּאַניש אַן אַגלוטינאַטיווע שפּראַך (agglutinative language), וווּ די גראַמאַטישע באַציִונגען ווערן אויסגעדריקט דורך צוגעבן פֿאַרשיידענע סופֿיקסן צו די ווערטער און ספּעציפֿישע פּאַרטיקלעך (particles) ווי "וואַ" (wa), "גאַ" (ga), "אָ" (o), און "ני" (ni). ייִדיש ניצט פּרעפּאָזיציעס (ווי "אין", "אויף", "צו", "מיט") און דעקלינאַציעס פֿון אַרטיקלען (דער, די, דאָס, דעם) צו באַשטימען די קאַסוסן (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו). די אַרבעט פֿון איבערזעצונג פֿאָדערט אַ טיפֿע קענטשאַפֿט פֿון יאַפּאַנישע פּאַרטיקלעך כּדי ריכטיק איבערצוגעבן די סינטאַקטישע ראָלע פֿון יעדן ייִדישן סוביעקט און אָביעקט.
דער לשון-קודש קאָמפּאָנענט און די יאַפּאַנישע עקוויוואַלענטן
ייִדיש איז באַקאַנט מיט אירע פֿאַרשיידענע שיכטן, ספּעציעל דער העברעיִש-אַרמישער קאָמפּאָנענט (לשון-קודש). ווערטער ווי "שבת", "תּשובה", "ספֿק", "כּונה" און "נשמה" טראָגן נישט בלויז אַ לינגוויסטישע באַדײַטונג, נאָר אויך אַ רעליגיעזן און קולטורעלן אָפּקלאַנג וואָס איז טיף פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער טראַדיציע. ווען מען איבערזעצט די דאָזיקע ווערטער אויף יאַפּאַניש, קומט מען אָן צו אַ קולטורעלער וואַקוום.
די יאַפּאַנישע קולטור איז טיף באַאײַנפֿלוסט פֿון בודדהיזם און שינטאָיִזם, און אירע גײַסטיקע טערמינען זענען צוגעפּאַסט צו די דאָזיקע רעליגיעס. למשל, דאָס וואָרט "נשמה" קען איבערגעזעצט ווערן ווי "טאַמאַשיי" (魂 - tamashii) אָדער "רעיקאָן" (霊魂 - reikon), אָבער די דאָזיקע יאַפּאַנישע ווערטער האָבן בודדהיסטישע קאָנאָטאַציעס וואָס קענען פֿאַרפֿירן דעם יאַפּאַנישן לייענער. אַזוי אויך דאָס וואָרט "תּשובה" (repentance/return) וואָס קען איבערגעזעצט ווערן ווי "קויקאַי" (悔改 - kuikai) אָדער "זאַנגע" (懺悔 - zange), וואָס ווערט אָפֿט גענוצט אין קריסטלעכע אָדער בודדהיסטישע קאָנטעקסטן. דער איבערזעצער מוז באַשליסן צי צו ניצן אַ פּאַראַפֿראַז, צי צו נוצן אַן עקסיסטירנדיק וואָרט מיט אַ באַקלערנדיקן קאָמענטאַר, אָדער אויסצולייגן דאָס וואָרט פֿאָנעטיש מיט קאַטאַקאַנאַ (Katakana) און צוגעבן אַ פֿוסנאָטע.
די ראָלע פֿון העפֿלעכקייט און רעגיסטער אין יאַפּאַניש (קייגאָ)
אין ייִדיש ניצט מען דאָס וואָרט "איר" ווי אַ פֿאָרם פֿון העפֿלעכקייט (למשל, "וואָס מאַכט איר?") אין פֿאַרגלײַך מיט דעם פֿאַמיליערן "דו". יאַפּאַניש, ווידער, האָט אַ גאָר קאָמפּליצירטע סיסטעם פֿון העפֿלעכקייט וואָס רופֿט זיך "קייגאָ" (敬語 - Keigo). די דאָזיקע סיסטעם איז צעטיילט אויף דרײַ הויפּט קאַטעגאָריעס:
- טעינעיגאָ (丁寧語 - Teineigo): העפֿלעכע שפּראַך וואָס ניצט די סופֿיקסן "דעס" (desu) און "מאַסו" (masu). דאָס איז די סטאַנדאַרטע העפֿלעכע פֿאָרם וואָס איז פּאַסיק פֿאַר רובֿ שרײַבונגען און איבערזעצונגען.
- סאָנקעיגאָ (尊敬語 - Sonkeigo): כבוד-שפּראַך וואָס דערהויבט די אַקציעס פֿון דעם מענטש מיט וועמען מען רעדט אָדער וועגן וועמען מען שרײַבט.
- קענזשאָוגאָ (謙譲語 - Kenjougo): באַשיידנקייט-שפּראַך וואָס דערנידערט דעם רעדנערס אייגענע אַקציעס צו ווײַזן רעספּעקט צו דעם צווייטן מענטש.
בײַם איבערזעצן פֿון ייִדיש, מוז דער איבערזעצער פֿאַרשטיין דעם סאָציאַלן קאָנטעקסט פֿון דעם אָריגינעלן טעקסט. אויב צוויי פּערסאָנאַזשן אין אַ ייִדישן ראָמאַן רעדן צווישן זיך, מוז מען באַשטימען זייער רעלאַטיוון סאָציאַלן סטאַטוס, זייער עלטער און זייער באַציִונג כּדי אויסצוווילן דעם ריכטיקן יאַפּאַנישן רעגיסטער. איבערזעצונג פֿון אַ פּשוטן ייִדישן דיִאַלאָג אָן באַטראַכטן די קייגאָ-כללים קען מאַכן דעם יאַפּאַנישן איבערזעצונג קלינגען אָדער צו גראָב אָדער אַבסורד העפֿלעך.
אידיאָמען, הומאָר און מעטאַפֿאָרן
דער ייִדישער הומאָר און די שפּראַך-אידיאָמען זענען באַרימט פֿאַר זייער ספּעציפֿישן טעם. אויסדרוקן ווי "כאַפּן אַ שמועס", "לייגן אַ באָבען אין קראַשעניצע", "מאַכן קאַשע פֿון עפּעס" אָדער "ווייטיק טאָן די ציין" קענען נישט איבערגעזעצט ווערן וואָרט-בײַ-וואָרט אויף קיין שפּראַך, און ספּעציעל נישט אויף יאַפּאַניש, וווּ די מעטאַפֿאָרן זענען באַזירט אויף גאָר אַן אַנדער היסטאָרישן און געאָגראַפֿישן לעבן.
פֿאַר אַזעלכע פֿאַלן, מוז דער איבערזעצער נוצן דעם פּרינציפּ פֿון "דינאַמישער עקוויוואַלענט" (dynamic equivalence). אַנשטאָט צו פּרוּוון איבערזעצן דאָס בילדלעכע וואָרט וואָרט-בײַ-וואָרט, מוז מען געפֿינען אַן ענלעכן אידיאָם אין יאַפּאַניש וואָס טראָגט דעם זעלבן עמאָציאָנעלן אָפּקלאַנג אָדער די זעלבע הומאָריסטישע כּוונה. למשל, פֿאַרן ייִדישן אויסדרוק "מאַכן אַ טומל פֿון גאָרנישט" אָדער "מאַכן קאַשע פֿון עפּעס" (צו פֿאַרפּלאָנטערן אַ זאַך), קען מען נוצן דעם יאַפּאַנישן אויסדרוק "מאַזערו" (混ぜる - mazeru/to mix up) אָדער ספּעציפֿישע פֿראַזעאָלאָגישע עקוויוואַלענטן ווי "טאָהוי ני קורערו" (途方に暮れる - tohou ni kureru / צו זײַן אינגאַנצן פֿאַרלוירן). אויב מען געפֿינט נישט קיין עקוויוואַלענטן אידיאָם, איז בעסער איבערצוגעבן דעם פּשוטן אינהאַלט איידער צו שאַפֿן אַ זאַץ וואָס וועט קלינגען קאַליקעריש פֿאַר אַ יאַפּאַנישן אויער.
פּראַקטישע עצות פֿאַר אַ געראָטן איבערזעצונג
די פֿאלגנדע עצות וועלן העלפֿן איבערזעצערס וואָס אַרבעטן אויף דעם דאָזיקן לינגוויסטישן פֿראָנט:
- שאַפֿן אַ קולטורעלן גלאָסאַר: איידער איר הייבט אָן די אַרבעט, מאַכט אַ רשימה פֿון שליסל-ווערטער פֿון ייִדישן קולטור-לעבן (ווי "בר-מיצווה", "חתונה", "קלייזמער", "קולעטש") און באַשטימט פֿאַר זיך ווי אַזוי איר וועט זיי איבערגעבן אין יאַפּאַניש (צי דורך פֿאָנעטישן טראַנסקריפּט מיט קאַטאַקאַנאַ אָדער דורך אַ קורצן יאַפּאַנישן הסבר).
- באַשטימען דעם רעגיסטער פֿון די כאַראַקטערס: האַלט אָפּ אַ קלאָרע מאַפּע פֿון די באַציִונגען צווישן די כאַראַקטערס כּדי אויסצוווילן די ריכטיקע קייגאָ-פֿאָרעמס. דאָס וועט געבן דעם טעקסט אַ נאַטורעלן יאַפּאַנישן פֿלוס.
- אַרבעטן מיט יאַפּאַנישע שרײַבערס אָדער רעדאַקטאָרס: צוליב דעם וואָס די יאַפּאַנישע שפּראַך איז הינטערשט-פֿאָדערשט קאָמפּליצירט פֿאַר פרעמדע צו שרײַבן אויף אַ מדרגה פֿון אַ היימישן רעדנער, איז שטאַרק רעקאָמענדירט צו לאָזן אַ נאַטיוון יאַפּאַנישן רעדאַקטאָר איבערצוקוקן די איבערזעצונג כּדי אויסצומײַדן סטרוקטורעלע שטולפּערדיקייטן.
- ניצן פֿרוכטבאַרע אַנאַלאָגיעס: אָפֿט מאָל איז בעסער צו ניצן באַקאַנטע יאַפּאַנישע היסטאָרישע אָדער ליטעראַרישע באַגריפֿן צו דערקלערן ענלעכע ייִדישע באַגריפֿן, אַזוי אַז דער לייענער זאָל פֿאַרשטיין די טיפֿערע כּוונה אָן צו פֿיל שווערע הסברים.
סך-הכּל
די אַרבעט פֿון איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף יאַפּאַניש איז אַ קונסט-שטיק וואָס פֿאָדערט פֿיל מער ווי בלויז אַ ווערטערבוך. עס פֿאָדערט אַ בריק צווישן צוויי אינגאַנצן פֿאַרשיידענע וועלט-קוקן. דורך פֿאַרשטיין די גראַמאַטישע סיסטעמען, באַניצן זיך מיט דינאַמישע עקוויוואַלענטן פֿאַר די קולטורעלע באַגריפֿן, און רעספּעקטירן די העפֿלעכקייט-סיסטעמען פֿון יאַפּאַניש, קענען איבערזעצערס מצליח זײַן צו עפֿענען די רײַכע ייִדישע ליטעראַטור און קולטור פֿאַרן יאַפּאַנישן עולם אויף אַן אופֿן וואָס וועט זײַן סײַ פֿאַרשטענדלעך און סײַ קולטורעל אָפּקלאַנגדיק.