Go toloka ditlhangwa magareng ga Setswana le Sejawa (Javanese) ke nngwe ya dikgwetlho tse di raraneng fela thata mo lefapheng la thutapuo le botoloki. Dipuo tse ka bobedi di tswa mo malapeng a a farologaneng gotlhelele a dipuo: Setswana e le puo ya se-Bantu e e buiwang thata kwa Borwa ba Aferika, fa Sejawa e le puo ya se-Austronesian e e buiwang ke dimilione tsa batho kwa botlhaba-tsatsi ba Asia, segolo bogolo kwa setlhaking sa Java kwa Indonesia. Lokwalo lo, lo gatisetsa mekgwa ya botlhokwa e batoloki ba tshwanetseng go e ela tlhoko go netefatsa gore molaetsa o fetisiwa ka botlalo le ka go boifa setso sa baamogeli ba puo.
Pharologanyo ya Thutapuo le Kagego ya Mafoko (Syntax and Grammar) Magareng ga Setswana le Sejawa
Kagego ya mafoko mo Setswaneng le mo Sejaweng e na le dintlha tse di tshwanang mme gape e na le dipharologanyo tse di botlhokwa tse di tlhokang go sekasekiwa ka kelotlhoko. Dipuo ka bobedi di dirisa kagego ya SVO (Subject-Verb-Object) e le yona tsela ya motheo ya go aga mafoko. Fela, kafa diphetogo tsa ditiro le dinako di bontshiwang ka teng di farologana fela thata.
Mo Setswaneng, sediri le sedirwa di hokagantswe thata ka ditumalanomele (subject/object concords) tse di laolwang ke setlhopha sa leina. Ka sekai, mo polelong e e reng: "Mosimane o a tsamaya", tlhogo ya polelo "o" e laolwa ke leina "mosimane" le le welang mo setlhopheng sa ntlha sa maina. Sejawa ga se na tsamaiso e e raraneng jaana ya ditlhopha tsa maina le ditumalanomele. Sejawa se ikaega thata ka ditshegetso (particles) le go fetolwa ga mafoko ka go dirisa tlhogo le megatlha (affixes, prefixes, suffixes) go supa nako, sediri kgotsa mokgwa wa tiragalo.
Lelapa la Ditlhopha tsa Maina le Maemo a Tlotlo (Noun Classes vs. Speech Registers)
Nngwe ya dintlha tse di raraneng thata fa go tolokelwa mo Sejaweng ke go kgetha maemo a a maleba a tlotlo a puo. Setswana se na le ditlhopha tsa maina tse di fetang lesome le borataro tse di laolang tumalano ya thutapuo yotlhe, mme maemo a tlotlo a supiwa ka go dirisa maadingwa a a ja ka "borra", "boma", kgotsa leemedi la bontsi "lo" le "le" go supa tlotlo mo mothong a le mongwe.
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Sejawa se na le tsamaiso e e kgethegileng e e bidiwang 'Speech Registers' kgotsa maemo a puo a a ikaegileng ka kamano magareng ga mogoledisi le moamogedi. Maemo a ke:
- Ngoko: E le puo ya letsatsi le letsatsi e e dirisiwang magareng ga ditsala, ba ba lekanang ka dingwaga kgotsa ba ba kwa tlase mo loagong.
- Krama Madya: E le maemo a a magareng a tlotlo, a dirisiwa mo bathong ba ba sa itsaneng sentle kgotsa mo maemong a a sa tlhokeng tlotlo e e feteletseng.
- Krama Inggil: E le maemo a a kwa godimo a tlotlo le tlotlo e e feteletseng, e dirisiwa go bua le batho ba ba godileng, ba ba nang le maemo a a kwa godimo mo setšhabeng, kgotsa mo maemong a seemmuso.
Fa motoloki a toloka polelo go tswa mo Setswaneng e e supang tlotlo, o tshwanetse go kgetha mafoko a a maleba mo Sejaweng go tswa mo maemong a Krama Inggil. Fa a sa dire jalo, go ka tsewa e le go tlhoka tlotlo go ya ka setso sa Sejawa. Ka jalo, motoloki ga a tlhoke fela go itse thutapuo, o tshwanetse go tlhaloganya seemo sa loago sa babui ba puo ka bobedi.
Thutapuo ya Phetolo ya Ditiro (Voice and Passive Construction)
Mo Setswaneng, go tlwaelegile go dirisa polelogolo e e kgalemang (active voice), fa polelo e e sa kgalemeng (passive voice) e dirisiwa ka mekgwa e e kgethegileng, jaaka go supa ditiragalo tse di amang sedirwa thata (sekai: "Nama e jewa ke ntsa"). Mo Sejaweng, go dirisiwa ga kagego e e sa kgalemeng (passive voice) go atile fela thata mme go na le mekgwa e e farologaneng e e supang seemo sa tiragalo (jaaka go dirisa tlhogo ya "di-" kgotsa "ko-").
Gape, mo Sejaweng, go na le kagego e e bidiwang 'accidental passive' e e supang tiragalo e e sa rategeng kgotsa e e diragetseng ka phoso (sekai, ka go dirisa tlhogo ya "ke-"). Go fetolela maikutlo a mo Setswaneng go tlhoka gore motoloki a dirise mafoko a a kgethegileng a a supang maikutlo kgotsa boikutlo jwa tiragalo gore molaetsa o se ka wa latlhegelwa ke boleng jwa ona jwa ntlha.
Dikaelo tsa Setso le Diidi (Cultural Idioms and Transcreation)
Setso sa Batswana se humile ka diidi, maele le mainane a a ikaegileng ka botshelo jwa selegae, dinaledi, diphologolo le temothuo. Ka sekai, maele a a ja ka "Lore lo ojwa lo sa le metsi" kgotsa "Mabogo dinku a thebana" ga a kake a tolokwa ka tsela ya go leba lentswe ka lentswe (literal translation) mo Sejaweng.
Motoloki o tshwanetse go dirisa togamaano ya 'transcreation' kgotsa phetolo-bontle ya setso. O tshwanetse go senka maele a Sejawa a a fetisang molaetsa o o tshwanang. Ka sekai, maele a Setswana a a supang go berekisana mmogo (Mabogo dinku a thebana) a ka tsamaelana le mogopolo wa Sejawa wa "Gotong royong", o o supang mowa wa go thusana le go bereka mmogo mo setšhabeng sa Java. Go tlhaloganya mekgwa e ya loago go thibela go tlhagisa ditiro tse di sa tlhaloganyesegeng kgotsa tse di ka timetsang babadi.
Ditlhagiso tsa Setegeniki le Ditsela tsa go Toloka ka Katlego
Go netefatsa gore boitoloki bo tsamaya sentle magareng ga Setswana le Sejawa, dintlha tse di latelang di tshwanetse go salwa morago ke batoloki botlhe ba ba seprofesinale:
- Tshekatsheko ya Seemo sa Loago (Social Context Analysis): Nako le nako sekaseka seemo sa loago sa fa polelo e buiwa go itse gore a o tshwanetse go dirisa Ngoko, Krama Madya kgotsa Krama Inggil mo Sejaweng.
- Go Ikaega ka Ditlhaloso tsa Setso (Descriptive Translation): Fa go se na lentswe le le tsamaelanang ka tlhamalalo le letlhakore le lengwe (jaaka mafoko a setso sa Setswana: "Bogadi" kgotsa "Kgotla"), dirisa ditlhaloso tse di khutshwane go thusa mmadi wa Sejawa go tlhaloganya sentle seemo sa setso sa polelo.
- Tokololo ya Diteng ka Batswana-le-Sejawa (Collaboration and Proofreading): Netefatsa gore ditiro tse di tolokilweng di tlhatlhobiwa ke batho ba puo e le ya bone (native speakers) ba ba farologaneng go tlhomamisa gore go na le pholo ya melaetsa ka boleng jo bo kgotsofatsang.
- Tiriso ya Didirisiwa tsa Sešweng tsa Phetolelo (Use of Translation Memory and Glossaries): Batoloki ba tshwanetse go ikagela disanokwalo (glossaries) le didirisiwa tsa kgatiso ya mafoko go netefatsa gore tiriso ya mafoko a setegeniki e nna e e tswelelang e tshwana (consistent) mo ditlhangweng tsotlhe tse di fetolelwang.
Kwa bokhutlong, go toloka go tswa mo Setswaneng go ya mo Sejaweng go kopa sefapano sa kitso e e tseneletseng ya puo le ya setso. Fa motoloki a ka tlhokomela dipharologanyo tse tsa thutapuo, maemo a tlotlo, le go tila go toloka lentswe ka lentswe, o tla kgona go tlhagisa phetolelo e e kgotsofatsang e e buang ka tlhamalalo le dipelo le megopolo ya babadi ba Sejawa.