Thanololo ke borogo jo bo botlhokwa thata jo bo kopanyang ditso, dipuo le batho ba ba farologaneng go ralala lefatshe. Go ranola go tswa mo Setswaneng, e leng nngwe ya dipuo tsa se-Bantu tse di buiwang thata mo Borwa ba Aferika (segolo bogolo mo South Africa le Botswana), go ya mo Secebuanong (Cebuano), puo ya se-Austronesia e e buiwang ke batho ba le bantsi mo ditsupetso-phetolong tsa Philippines, ke tiro e e tlhokang botswerere le kitso e e tseneletseng ya thopego ya dipuo tseno ka bobedi. Le fa dipuo tseno di tswa mo malapeng a a farologaneng gotlhelele a dipuo, go na le ditsela le botswerere jo bo kgethegileng jo bo ka thusang baranodi go fitlhelela thanolo e e lolameng, e e utlwalang, e bile e tlotla meetlo ya dipuo tseno. Mokwalo o, o sekaseka dintlha tse di raraaneng tsa phapang ya puo, mekgwa ya thopego, le ditlhagiso tse di molemo go tokafatsa boleng ba tiro ya go ranola magareng ga Setswana le Secebuano.
Phapang ya Thopego ya Mafoko (Syntax le Word Order)
Phapang e kgolo thata magareng ga Setswana le Secebuano e simolola mo thulaganyong ya mafoko mo polelong. Setswana se latela thulaganyo ya SVO (Subject-Verb-Object), kwa Sediri (Subject) se tlang pele, se latelwa ke Lediri (Verb), mme go fediwa ka Sedirwa (Object). Ka sekai, re ka re: "Mosimane o ja apole" (kwa "Mosimane" e leng Sediri, "o ja" e le Lediri, mme "apole" e le Sedirwa).
Ka fa letlhakoreng le lengwe, Secebuano se dirisa thulaganyo ya VSO (Verb-Subject-Object) kgotsa VOS (Verb-Object-Subject). Sena se raya gore mo Secebuanong, lediri gantsi ke lone le simololang polelo. Ka sekai, polelo e e fa godimo e tla ranolwa jaana mo Secebuanong: "Nikaon ang bata ug mansanas" (kwa "Nikaon" e leng lediri le le kayang go ja, "ang bata" e le mosimane e leng sediri, mme "ug mansanas" e le apole e leng sedirwa). Mo baranoding, go botlhokwa go se ranele mafoko ka thulaganyo e a tlang ka yone mo Setswaneng, go seng jalo, polelo e e ranotsoeng e tla bo e sa utlwale e bile e se na thulaganyo e e siameng ya se-Cebuano. Baranodi ba tshwanetse go fetola mogopolo otlhe go o thulaganya ka mokgwa o o amelesegang mo puong ya Cebuano.
Magoro a Maina a Setswana kgatlhanong le Matshwao a Secebuano (Noun Classes vs. Markers)
Setswana, jaaka puo ya se-Bantu, se na le thulaganyo e e raraaneng ya magoro a maina (noun classes). Maina otlhe a kgaogantswe ka magoro a a farologaneng go ya ka ditlhogo tsa maina (jaaka mo-, ba-, le-, ma-, se-, di-, jalo le jalo), mme ditlhogo tseno di laola thulaganyo yotlhe ya polelo ka go tlhoka gore go nne le tumalano (concord) ya sediri, sedirwa, le matlhaodi. Se se raya gore ditumalananyo tseno di tshwanetse go tsamaisana sentle mo polelong yotlhe.
Seno se farologana gotlhelele le thutapuo ya Secebuano. Secebuano ga se na magoro a maina a a laolang tumalano ya mafoko jaaka Setswana. Go na le moo, se dirisa matshwao a thutapuo (grammatical markers) go bontsha tiro ya leina mo polelong. Matshwao a a jaaka "ang" (go bontsha sediri se se tsepameng kgotsa thogo ya polelo), "sa" (go bontsha lefelo kgotsa mong wa selo), le "ug" (go bontsha sedirwa se se sa tsepamang) ke one a dirisiwang go bopa dikamano magareng ga maina le lediri. Seno se raya gore moranodi o tshwanetse go tlhaloganya sentle gore ke karolo efe ya polelo e e tlhokang go tsepamisiwa mo go Secebuano gore a dirise matshwao a a tshwanetseng.
Thulaganyo ya go Tsepama ga Lediri mo Secebuanong (Verb Focus System)
Ntlha e nngwe e e raraaneng e bile e batla e tlhakatlhanya baranodi ke "Austronesian alignment" kgotsa thulaganyo ya go tsepama ga lediri mo Secebuanong. Mo puong eno, lediri le na le dithong (affixes) tse di fetolang bokao ba lona go latela gore ke ntlha efe mo polelong e e tlotlomadiwang (focus). Lediri le ka tsepama mo sediring (actor focus), mo sedirweng (object focus), mo lefelong (locative focus), kgotsa mo sedirisiweng (instrumental focus).
Mo Setswaneng, re dirisa maphiri a a farologaneng kgotsa thulaganyo ya polelo go tlotlomatsa karolo nngwe ya polelo, mme mo Secebuanong sena se dirwa ka go fetola thogo ya lediri ka botswerere. Sekai:
- Fa o tlotlomatsa sediri (Mosimane): "Nikaon ang bata ug mansanas."
- Fa o tlotlomatsa sedirwa (Apole): "Gikaon sa bata ang mansanas."
Katlholo ya go kgetha gore lediri le tsepama mo go eng e laolwa ke tsela e polelo ya Setswana e neng e kwesilwe ka yone le molaetsa o o batlang go o fetisa. Baranodi ba tshwanetse go nna kelotlhoko thata ka thulaganyo eno gore ba se ka ba latlhegelwa ke bokao jo bo tlhokegang jwa polelo ya Setswana fa ba e fetolela mo Secebuanong.
Ditso, Diidiomo le go Fetola Bokao go ya ka Setso (Transcreation)
Thanololo ga se fela go fetola mafoko go tswa mo puong e nngwe go ya mo go e nngwe; ke go fetola ditso le ditiro tsa setso. Setswana se humile ka diidiomo, maele le ditsela tse di kgethegileng tsa go bua tse di amang meetlo ya Batswana, temothuo, le diphologolo. Ka sekai, maele a a jaaka "Lore lo faphelelwa lo sa le metsi" (go ruta ngwana a sa le mmotlana) a ka se ranolwe ka tlhamalalo go ya mo Secebuanong ka gonne bokao bo tla latlhega gotlhelele.
Mo Secebuanong, go na le diidiomo le maele a bone a a tsamaelanang le botshelo jwa bone jwa mo mawatleng, temothuo ya bone, le ditso tsa bone tsa se-Austronesia. Moranodi o tshwanetse go dirisa mokgwa wa "transcreation" (go bopa bokao gape) go bona maele a Secebuano a a nang le bokao jo bo tshwanang le ba maele a Setswana. Bokgoni jwa go bapisa maele ano bo batla gore moranodi a bo a na le kitso e e tseneletseng ya dintlha tsa setso tsa dipuo tseno ka bobedi, e seng fela thutapuo. Seno se netefatsa gore babadi ba Secebuano ba tlhaloganya molaetsa ka botlalo ba sa kgotsofalela fela go bala mafoko a a se nang bokao mo go bone.
Ditlhagiso tse di Molemo le Dikgato tsa Baranodi
Go tokafatsa boleng ba tiro ya go ranola magareng ga Setswana le Secebuano, latela ditsela le dikgato tse di latelang tse di kgethegileng:
- Ithute Thulaganyo ya Mafoko a Cebuano: Nna le kitso e e tletseng ya fa o tshwanetse go simolola ka lediri le mefuta ya dithong tse di fetolang go tsepama ga lediri mo polelong. Ee, go ithuta phapang magareng ga VSO le SVO go tla go fa motheo o o tsepameng.
- Tila Thanololo ya Tlhamalalo: O se ka wa ranola polelo e le nngwe ka mafoko a le mangwe fela jaaka a kwesilwe. Fetola sebopego sa polelo ka botlalo go netefatsa gore e latela melao ya thutapuo ya Secebuano.
- Dirisa Dibuka tsa Mafoko le Didirisiwa tsa Maranyane: Didirisiwa tsa maranyane le didirisiwa tsa thuto di tla go thusa go netefatsa ditsela tse di farologaneng tsa go ranola mareo a a raraaneng le go bona mafoko a a lekaneng.
- Netefatsa ka Ditlhaloso tsa Setso: Tlhomamisa gore mafoko a o a kgethang a amelesega mo setsong sa batho ba ba buang Secebuano mme ga a bake go sa tlhaloganyane kgotsa kgopiso.
- Kopa Tshekatsheko go tswa ho Babui ba Tlholego: Fa o feditse go ranola, go botlhokwa go bontsha mmui wa tlholego wa Cebuano gore a bale mokwalo oo mme a netefatse gore o tsamaya ka thelelo e e siameng le gore o utlwala sentle.
Bokao ba Megopolo ya Bofelo
Go ranola go tswa mo Setswaneng go ya mo Secebuanong ke tiro e e kgatlhang e e kopanyang mafatshe a a farologaneng ka puo. Ka go tlhaloganya phapang ya syntax, thulaganyo ya go tsepama ga lediri mo Secebuanong, magoro a maina a Setswana, le botlhokwa ba transcreation, baranodi ba ka bopa ditshebediso le ditlhaloso tse di phelang mme di le boleng jo bo kwa godimo. Tlhaloganyo e e tseneletseng ya phapang eno e netefatsa gore molaetsa o fetesega ka botswerere jo bo tobileng le tolamo e e tletseng, e bile e tokafatsa kamano le go tlhaloganyana magareng ga ditso tseno tse pedi tse di kgethegileng. Baranodi ba ba tsepameng ba tla tswelela ba tokafatsa borogo jo ka go sekaseka didirisiwa tse di tlhokegang tsa thuto le go kopa kgakololo ka dinako tsotlhe.