ບົດນຳກ່ຽວກັບການແປພາສາລາວ ແລະ ພາສາປອກຕຸຍການ
ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາປອກຕຸຍການ ຖືເປັນຂະບວນການທີ່ທ້າທາຍ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທາງພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ເຊິ່ງເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄຳ ບວກກັບການເປັນພາສາທີ່ມີສຽງວັນນະຍຸດ (Tonal Language). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາປອກຕຸຍການເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ຢູໂຣບ ກຸ່ມໂຣແມນ (Romance Language) ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄຳຢ່າງຊັບຊ້ອນ (Inflected Language). ບົດຄວາມນີ້ຈະເຈາະເລິກເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງ ພ້ອມທັງແນະນຳວິທີການ ແລະ ເຄັດລັບທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປຂອງທ່ານມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ສະຫຼະສະຫຼວຍທີ່ສຸດ.
1. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ
ການແປທີ່ດີບໍ່ແມ່ນການແປຄຳຕໍ່ຄຳ ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍ ແລະ ໂຄງສ້າງໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນຂອງພາສາປາຍທາງ. ນີ້ຄືຄວາມແຕກຕ່າງຫຼັກທີ່ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈ:
1.1 ລະບົບການຜັນກິລິຍາ ແລະ ການບອກການ (Tense, Aspect, Mood)
ໃນພາສາລາວ, ຄຳກິລິຍາຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ບໍ່ວ່າປະທານຂອງປະໂຫຍກຈະເປັນໃຜ ຫຼື ການກະທຳນັ້ນຈະເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດ, ປັດຈຸບັນ ຫຼື ອະນາຄົດ. ພວກເຮົາໃຊ້ຄຳບອກເວລາ ຫຼື ຄຳຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ກຳລັງ", "ໄດ້", "ແແລ້ວ", "ຈະ" ເພື່ອບອກບໍລິບົດ. ແນວໃດກໍຕາມ, ໃນພາສາປອກຕຸຍການ, ຄຳກິລິຍາຈະຕ້ອງຜັນຕາມປະທານ (ບຸກຄົນທີ 1, 2, 3 ແລະ ເປັນເອກະພົດ ຫຼື ພະຫູພົດ) ແລະ ຜັນຕາມກາລະ (Tense) ແລະ ມາລາ (Mood) ເຊັ່ນ Presente, Pretérito Perfeito, Pretérito Imperfeito, Futuro ແລະ Subjunctive. ຕົວຢ່າງ:
- ພາສາລາວ: "ຂ້ອຍກິນເຂົ້າ", "ລາວກິນເຂົ້າ", "ມື້ວານນີ້ພວກເຂົາກິນເຂົ້າ" (ຄຳວ່າ "ກິນ" ບໍ່ປ່ຽນຮູບ)
- ພາສາປອກຕຸຍການ: "Eu como arroz" (ຂ້ອຍກິນ), "Ele come arroz" (ລາວກິນ), "Ontem eles comeram arroz" (ມື້ວານນີ້ພວກເຂົາກິນ)
ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມໝາຍຈາກບໍລິບົດຂອງພາສາລາວ ເພື່ອເລືອກຮູບແບບການຜັນກິລິຍາໃນພາສາປອກຕຸຍການໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບຄວາມເປັນຈິງ.
1.2 ເພດ ແລະ ພົດຂອງຄຳນາມ (Gender and Number)
ພາສາປອກຕຸຍການກຳນົດໃຫ້ຄຳນາມທຸກຄຳມີເພດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນເພດຊາຍ (Masculino) ຫຼື ເພດຍິງ (Feminino) ເຊັ່ນ "o livro" (ປຶ້ມ - ເພດຊາຍ) ແລະ "a mesa" (ໂຕະ - ເພດຍິງ). ຄຳຄຸນນາມ (Adjective) ແລະ ຄຳໜ້ານາມ (Article) ທີ່ມາຂະຫຍາຍຄຳນາມນັ້ນ ກໍຕ້ອງຜັນຕາມເພດ ແລະ ພົດ (ເອກະພົດ/ພະຫູພົດ) ຂອງຄຳນາມນັ້ນນຳ. ສ່ວນພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເພດຂອງຄຳນາມ ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳຄຸນນາມ. ການແປຈຶ່ງຕ້ອງອາໄສຄວາມຖືກຕ້ອງໃນການຈັບຄູ່ເພດ ແລະ ພົດໃນພາສາປອກຕຸຍການຢ່າງເຄັ່ງຄັດ.
1.3 ລະບົບລັກສະນະນາມ (Classifiers)
ພາສາລາວມີລະບົບລັກສະນະນາມທີ່ຊັບຊ້ອນ ເຊັ່ນ "ໂຕ", "ຫົວ", "ແຜ່ນ", "ຄົນ" ເຊິ່ງຈະວາງໄວ້ຫຼັງຕົວເລກ ເຊັ່ນ "ໝາສາມໂຕ". ໃນພາສາປອກຕຸຍການ, ລະບົບນີ້ບໍ່ມີຢູ່. ການແປຈະປ່ຽນເປັນ "três cães" (ສາມ ໝາ) ໂດຍກົງ. ນັກແປຕ້ອງຕັດລັກສະນະນາມອອກ ແລະ ປັບໂຄງສ້າງໃຫ້ເປັນ ຕົວເລກ + ຄຳນາມ ໃນພາສາປອກຕຸຍການທັນທີ.
2. ລະດັບພາສາ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ
ຄວາມທ້າທາຍອີກປະການໜຶ່ງຄືການຖ່າຍທອດຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມສະໜິດສະໜົມ. ພາສາລາວມີຄຳສັບທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມອາວຸໂສ, ຕຳແໜ່ງ, ແລະ ຄວາມເຄົາລົບ ເຊັ່ນ "ທ່ານ", "ອ້າຍ", "ເອື້ອຍ", "ເພິ່ນ". ໃນພາສາປອກຕຸຍການ, ການສະແດງຄວາມສຸພາບຈະໃຊ້ສັບພະນາມ "você" (ທົ່ວໄປ/ເປັນທາງການໃນບາງພື້ນທີ່) ຫຼື "o senhor / a senhora" (ສຸພາບ/ເປັນທາງການສູງ). ນັກແປຕ້ອງເລືອກລະດັບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມກັບຄວາມສຳພັນຂອງຕົວລະຄອນ ຫຼື ບໍລິບົດຂອງເອກະສານ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຮູ້ສຶກຂັດເຂີນ ຫຼື ບໍ່ສຸພາບ.
ນອກຈາກນີ້, ວັດທະນະທຳລາວທີ່ຜູກພັນກັບພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວິຖີຊີວິດກະສິກຳ ມັກຈະສະທ້ອນອອກມາໃນຮູບແບບຂອງສໍານວນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳວ່າ "ເຮັດບຸນ" ຫຼື "ກຳເກົ່າ" ຫາກແປກົງຕົວເປັນພາສາປອກຕຸຍການ ອາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານຕາເວັນຕົກບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ວິທີການແປແບບອະທິບາຍຄວາມໝາຍ ຫຼື ຊອກຫາຄຳສັບທາງສາສະໜາ ແລະ ປັດຊະຍາຕາເວັນຕົກທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດ.
3. ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງປອກຕຸຍການບຣາຊິນ ແລະ ປອກຕຸຍການເອີຣົບ
ກ່ອນທີ່ຈະເລີ່ມການແປ, ສິ່ງສຳຄັນທີ່ສຸດແມ່ນການກຳນົດກຸ່ມເປົ້າໝາຍ. ພາສາປອກຕຸຍການມີສອງຮູບແບບຫຼັກທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງເຫັນໄດ້ຊັດເຈນ:
- ...ປອກຕຸຍການບຣາຊິນ (Português do Brasil): ມັກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ທັນສະໄໝ, ການອອກສຽງທີ່ອ່ອນໂຍນກວ່າ, ແລະ ມີການໃຊ້ສັບພະນາມ "você" ເປັນຫຼັກ.
- ປອກຕຸຍການເອີຣົບ (Português de Portugal): ມີຄວາມອະນຸລັກນິຍົມກວ່າໃນດ້ານໄວຍາກອນ, ມັກໃຊ້ "tu" ໃນບໍລິບົດທີ່ບໍ່ເປັນທາງການ, ແລະ ມີການສະກົດຄຳບາງຄຳທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.
CN ປະສິດທິພາບໃນການສື່ສານ ແລະ ການເຂົ້າເຖິງຄວາມຕ້ອງການຂອງທ້ອງຖິ່ນຈະເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ຫາກນັກແປເລືອກໃຊ້ຮູບແບບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມກັບພາກພື້ນເປົ້າໝາຍ.
4. ເຄັດລັບການແປເພື່ອຄວາມເປັນມືອາຊີບ
ເພື່ອຮັບປະກັນຄຸນນະພາບຂອງວຽກແປ, ນັກແປຄວນຍຶດຖືແນວທາງຕໍ່ໄປນີ້:
- ວິເຄາະບໍລິບົດທັງໝົດ (Contextual Analysis): ບໍ່ຄວນແປເປັນປະໂຫຍກໆໂດຍບໍ່ເບິ່ງພາບລວມ. ຕ້ອງເຂົ້າໃຈຈຸດປະສົງຂອງເອກະສານຕົ້ນສະບັບ ແລະ ກຸ່ມຜູ້ອ່ານເປົ້າໝາຍ.
- ປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງຢ່າງມີສິລະປະ (Transcreation): ໃນບາງກໍລະນີ ເຊັ່ນ ການແປຄຳໂຄສະນາ ຫຼື ເນື້ອຫາການຕະຫຼາດ, ການແປກົງຕົວຈະໃຊ້ບໍ່ໄດ້ຜົນ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຄິດສ້າງສັນໃນການປ່ຽນແປງຄຳສັບໃຫ້ຍັງຄົງຮັກສາຂໍ້ຄວາມຫຼັກ ແຕ່ມີພະລັງໃນພາສາປາຍທາງ.
- ໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ (CAT Tools): ເຄື່ອງມືເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ ຫຼື Smartcat ຈະຊ່ວຍໃນການຈັດການຄຳສັບສະເພາະ ແລະ ຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງໃນກໍລະນີທີ່ແປເອກະສານຈຳນວນຫຼາຍ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຫຼັງຈາກແປສຳເລັດ, ຄວນສົ່ງໃຫ້ຜູ້ທີ່ມີພາສາປອກຕຸຍການເປັນພາສາແມ່ກວດກາຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນຄວາມເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງສຳນວນພາສາ.
ບົດສະຫຼຸບ ແລະ ຂໍ້ຄິດ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາປອກຕຸຍການ ເປັນວຽກງານທີ່ຕ້ອງອາໄສຄວາມຮູ້, ຄວາມຊຳນານ ແລະ ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງໃນສອງວັດທະນະທຳ. ການຮຽນຮູ້ ແລະ ຝຶກຝົນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງກ່ຽວກັບຫຼັກໄວຍາກອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ແລະ ການນຳໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຊ່ວຍແປ ຈະຊ່ວຍຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຂອງການແປ ໃຫ້ມີຄວາມເປັນມືອາຊີບ ແລະ ສາມາດສື່ສານໄດ້ຢ່າງໄຮ້ຮອຍຕໍ່.