A duniyar yau da ke kara dunkulewa wuri guda, buƙatar fassara tsakanin harsunan da ba su da alaƙa ta kusa tana da matukar muhimmanci. Fassarar harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma da ake magana da shi a ƙasashe irin su Najeriya, Nijar, Kamaru, da Ghana, zuwa harshen Lao (ko yaren Laotian), wanda shi ne harshen hukuma na ƙasar Laos a Kudu maso Gabashin Asiya, wani sabon fage ne mai ban sha'awa kuma mai cike da ƙalubale na musamson. Wannan labarin zai yi nazari mai zurfi a kan matakai da hanyoyin da suka dace, bambance-bambancen nahawu, ƙalubalen al'adu, da kuma shawarwari masu amfani ga kowane mai fassara da ke son yin wannan aiki cikin nasara.
Bambance-bambancen Tsarin Nahawu da Tsarin Jumla
Domin yin fassara mai inganci daga Hausa zuwa Lao, dole ne mai fassara ya fara fahimtar tsarin nahawu na harsunan biyu. Harshen Hausa yana da tsarin nahawu mai cike da rukunonin kalmomi da jinsin kalma (namiji da mace), lambar kalma (tilas da jam'i), da kuma lokacin aikata aiki (tenses) waɗanda ke canza siffar fi'ili ko wakilin suna. Haka kuma, Hausa harshe ne mai amfani da sautin murya (tonal language) inda hawa da saukar sauti ke canza ma'anar kalma.
A gefe guda, harshen Lao yana da tsari na daban. Lao harshe ne mai keɓantattun kalmomi (isolating language) inda kalmomi ba sa canza siffarsu don nuna jinsi, lamba, ko lokacin aiki. Maimakon haka, ana amfani da kalmomin taimako (particles) ko kuma mahallin magana don nuna ko aikin ya wuce, yana faruwa yanzu, ko kuwa nan gaba za a yi shi. Misali, idan ana son nuna jam'i a Lao, ana ƙara takamaiman kalmar lamba ko kalmar nuni maimakon canza kalmar kanta kamar yadda ake yi a Hausa (misali, "yaro" zuwa "yara"). Har ila yau, Lao yana amfani da rarraba kalmomi ta hanyar na'urorin auna abubuwa (classifiers) waɗanda ba su da cikakken tsari a cikin harshen Hausa.
Kalubalen Al'adu da Addini a Fassarar Hausa da Lao
Fassara ba wai kawai canza kalmomi ba ne daga wani harshe zuwa wani; aiki ne na canja al'adu. Harshen Hausa yana da tasiri mai zurfi na al'adun Musulunci da kuma harshen Larabci saboda tarihin addini da mu'amala ta shekaru aru-aru a yankin Arewacin Afirka da Yammacin Afirka. Kalmomi da yawa na yau da kullum a Hausa suna ɗauke da ma'anar addini ko kuma addu'a (kamar "Insha Allah", "Alhamdulillah", "Sannu", da sauran su).
Akasin haka, al'ummar Laos yawancinsu mabiya addinin Buddha ne (Theravada Buddhism), kuma harshensu yana da tasiri mai karfi na harsunan Sanskrit da Pali. Wannan yana nufin cewa ra'ayoyin falsafa, dabi'u, da al'adun zamantakewa sun banbanta sosai. Lokacin da ake fassarar kalmokin addini ko na al'adu daga Hausa zuwa Lao, mai fassara ba zai iya samun kalmomin da suka dace kai-tsaye ba. Dole ne a yi amfani da hanyoyin bayani (paraphrasing) ko kuma aro kalmomi ta hanyar da mai karatu a Laos zai fahimci ainihin ma'anar ba tare da rudani ba.
Matakan Fassarar Hausa zuwa Lao
Domin samun fassara mai inganci, yana da kyau a bi waɗannan matakai masu zuwa:
- Nazarin Rubutun Asali (Source Text): Karanta rubutun Hausa da kyau domin fahimtar ainihin sakon da marubucin yake son isarwa, salon rubutun (ko na ilimi ne, ko na kasuwanci, ko na adabi), da kuma masu karatu da aka yi dominsu.
- Neman Kalmomi da Daidaitawa (Terminology Mapping): Gano kalmomi masu wahala ko na musamman a cikin rubutun Hausa, sannan a nemi kalmomin da suka dace da su a harshen Lao ta amfani da ƙamus ko ta hanyar bincike a intanet.
- Rubuta Daftarin Farko: Fara fassara rubutun zuwa Lao ba tare da damuwa da cika ka'idojin kyawun harshen ba a matakin farko, a mayar da hankali kan isar da ma'ana da farko.
- Bita da Tace Rubutu (Editing and Proofreading): Gyara rubutun Lao ta yadda zai yi daidai da ka'idojin nahawun Lao na zamani, tabbatar da cewa sautin rubutun ya dace kuma babu kuskuren rubutu ko na ma'ana.
Hanyoyi da Dubaru ga Masu Fassara
Hanya mafi kyau ta guje wa kura-kurai ita ce bin shawarwari na musamman da kwararru suka yarda da su. Ga wasu daga cikinsu:
- Guje wa Fassarar Kalma-zuwa-Kalma: Wannan shi ne babban kuskuren da masu fassara ke yi. Fassarar kalma-zuwa-kalma daga Hausa zuwa Lao na iya haifar da jumlolin da ba su da ma'ana ko kuma su zama abin dariya ga mai magana da yaren Lao saboda bambancin tsarin jumla da tunani.
- Kula da Matakan Girmamawa (Politeness Levels): Harshen Lao yana da matsayi daban-daban na girmamawa dangane da wanda ake magana da shi (kamar na gida, na hukuma, ko na addini). A cikin Hausa, muna amfani da kalmomi kamar "ku" ko "tsoho" don nuna girmamawa, amma a Lao, wannan yana buƙatar amfani da takamaiman wakilan suna da kalmomin ƙarshe (particles) masu nuna ladabi.
- Amfani da Kayan Aiki na Zamani: Kayan aikin fassara na kwamfuta (CAT Tools) da kuma fassarar na'ura (Machine Translation) irin su Google Translate na iya taimakawa wajen saurin aiki, amma kada a dogara da su 100%. Dole ne mai fassara ɗan adam ya duba kuma ya gyara kowane layi saboda rashin wadatar bayanai na harsunan biyu a intanet.
- Neman Taimakon Kwararru: Idan mai fassara ba ɗan asalin ƙasar Laos ba ne, yana da kyau ya samu abokin aiki ɗan ƙasar Lao wanda zai duba rubutun don tabbatar da cewa yana da daɗin karantawa kuma yana da ma'ana a al'adance.
Kammalawa kan Muhimmancin Wannan Fage
Ko da yake fassarar Hausa zuwa Lao tana da wuya saboda ƙarancin albarkatun koyo da ƙamus na kai-tsaye tsakanin harsunan biyu, tana da matukar amfani ga bunkasa dangantakar kasuwanci, ilimi, da al'adu tsakanin kasashen Afirka da Asiya. Ta hanyar amfani da dabarun da aka zayyana a wannan jagora, masu fassara za su iya shawo kan kalubalen kuma su samar da ayyuka masu inganci da za su gamsar da masu karatu a dukkan bangarorin biyu.