Ka Mōʻaukala a me ka Hoʻolauna ʻŌlelo
ʻO ka unuhi ʻana i waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo ʻApelīkana (Afrikaans), he hana ia e koi ana i ka ʻike hohonu i ka piliʻōlelo, ka hopunaʻōlelo, a me nā loina moʻomeheu o kēlā me kēia lāhui. He ʻokoʻa loa ka mole o kēia mau ʻōlelo ʻelua. ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he ʻōlelo ia no ka ʻohana ʻōlelo Austronesia (Polenekia), e pili paʻa ana i ka pilina naʻau o ke kanaka me kona ʻāina a me kona mau kūpuna. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻōlelo ʻApelīkana, he ʻōlelo ia no ka ʻohana Kelemānia Komohana, i ulu mai mai ka ʻōlelo Hōlani o ke kenekulia 17, a ua hoʻohui ʻia me nā mana o nā ʻōlelo like ʻole o ka honua. Ke halawai kēia mau ʻaoʻao ʻelua, pono ka mea unuhi e hana ma ke ʻano he alahaka mākaukau e mālama ana i ka ʻuhane kumu o ka kikokikona.
Nā ʻInoʻino Piliʻōlelo: Ke Kaʻina Hopunaʻōlelo (Syntax)
Eia kekahi pilikia nui i ke kūkulu hopunaʻōlelo ʻana. ʻO ke kaʻina hopunaʻōlelo o ka ʻōlelo Hawaiʻi, he VSO (Verb-Subject-Object) ka mea maʻamau. ʻO ia hoʻi, e hoʻomaka ana ka hopunaʻōlelo me ka haʻina (verb). E nānā i kēia laʻana:
Ua ʻike ka pōpoki i ka ʻiole. (Ua ʻike [Verb] + ka pōpoki [Subject] + i ka ʻiole [Object]).
No ka ʻōlelo ʻApelīkana naʻe, he SVO (Subject-Verb-Object) ke kaʻina maʻamau no nā hopunaʻōlelo kūʻokoʻa (independent clauses), e like me kēia:
Die kat het die muis gesien. (Die kat [Subject] + het gesien [Verb] + die muis [Object]).
Inā e hoʻohana ka luna unuhi i ka unuhi huaʻōlelo pololei me ka hoʻololi ʻole i ke kaʻina, e lilo ana ka hopunaʻōlelo i mea maopopo ʻole a i ʻole he hewa maoli ma ka ʻōlelo ʻApelīkana. Eia kekahi mea nui, ma nā hopunaʻōlelo pili (subordinate clauses) ma ka ʻōlelo ʻApelīkana, e neʻe ana ka haʻina i ka hope loa o ka hopunaʻōlelo (SOV): ...omdat die kat die muis gesien het. Pono e makaʻala loa i kēia neʻena haʻina no ka loaʻa ʻana o ka pololei piha.
Ke Kūlana Hōʻole Pāpālua ma ka ʻŌlelo ʻApelīkana
He mea laha ʻole ka hōʻole pāpālua (double negative) ma ka hapanui o nā ʻōlelo Germanic, akā, he lula koʻikoʻi ia ma ka ʻōlelo ʻApelīkana. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana ʻia ka huaʻōlelo "ʻAʻole" ma ka hoʻomaka e hōʻike i ka hōʻole ʻana, me ke loli ʻana o ka piko o ka hopunaʻōlelo. Akā, ma ka ʻōlelo ʻApelīkana, pono ke loaʻa ka huaʻōlelo nie ʻelua i loko o ka hopunaʻōlelo hoʻokahi no ka hōʻole ʻana:
Hawaiʻi: ʻAʻole au e hele i ka hale kūʻai.
ʻApelīkana: Ek sal nie na die winkel gaan nie.
Inā haʻalele ʻia ke "nie" lua ma ka hope, he hewa nui ia ma ka piliʻōlelo ʻApelīkana. Eia nō kahi mea e aʻo ai i ka luna unuhi e nānā pono i nā ʻokoʻa o nā hanona piliʻōlelo ʻelua.
Ka Mākaukau Pili Orthography: Nā Māka Kani a me nā Hōʻailona Leka
ʻO nā māka kani ma nā ʻōlelo ʻelua kekahi mea koʻikoʻi e nānā ai. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, he mea nui ka ʻokina a me ke kahakō no ke kani o ka leo a me ke ʻano o ka manaʻo. No ka laʻana, he ʻokoʻa ka kāua (you and I) mai ka kaua (war), a me ka ʻala (fragrant) mai ka ala (path). Inā haʻalele ʻia kēia mau māka leka, e hewa ka manaʻo o ka kikokikona.
Pēlā pū ma ka ʻōlelo ʻApelīkana, hoʻohana lākou i nā māka kani ma luna o nā hualea e hōʻike ai i ke kani kūpono, e like me ke kappie (e.g., sê, wêreld) a me ka deeltreken (nā kiko ʻelua, e.g., hoë, reën). Ma ka unuhi ʻana mai ka Hawaiʻi i ka ʻApelīkana, ʻo ka hoʻohana pono ʻana i kēia mau hōʻailona ma o ka ʻenehana lolouila he māhele nui ia o ka hana a ka mea kākau a mea unuhi mākaukau.
Ke Kaona a me ka Localization Moʻomeheu
ʻO ke kaona, ka manaʻo hūnā ma lalo o nā huaʻōlelo maʻamau, ʻo ia kekahi o nā mea waiwai nui o ka ʻōlelo Hawaiʻi. Inā unuhi ka mea unuhi me ka mīkini me ka ʻike ʻole i ke kaona, e nalowale ana ka ʻuhane a me ke kumu maoli o ka ʻōlelo. ʻAʻohe manaʻo like ma ka ʻōlelo ʻApelīkana no nā manaʻo Hawaiʻi he nui e like me ka Aloha, Mana, a me ka Pono.
No laila, i ka manawa e unuhi ai, pono ka mea unuhi e noʻonoʻo e pili ana i ke kūlana o ka poʻe heluhelu ma ka ʻōlelo ʻApelīkana. E ʻimi i nā huaʻōlelo a i ʻole nā manaʻo hoʻohālikelike e pili ana i ko lākou moʻomeheu ponoʻī (e like me ka manaʻo o ka ubuntu a i ʻole ka gees ma South Africa) e kōkua ana i ka hoʻomaopopo ʻana i nā manaʻo hohonu o Hawaiʻi me ka mahalo pū i ka ʻuhane kumu o nā ʻōlelo ʻelua.
Nā Manaʻo Kōkua a me nā Kī no ka Unuhi kūleʻa
No ke kūkulu ʻana i kahi unuhi maikaʻi a kūlana kiʻekiʻe mai ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo ʻApelīkana, e hahai pono i kēia mau kulekele:
- E Kālailai i ke Kaʻina Piko a me ka Haʻina: E noʻonoʻo mau pehea e hoʻololi ai i ka VSO o ka Hawaiʻi i ka SVO/SOV o ka ʻApelīkana.
- E Makaʻala i nā Hōʻole Pāpālua: E mālama mau i ka hoʻohana ʻana i ka "nie" ʻelua ma ka hopena o nā hopunaʻōlelo hōʻole ma ka ʻōlelo ʻApelīkana.
- E Hōʻoia Pāpālua i nā Hōʻailona Kani: E mālama i ka ʻokina a me ke kahakō ma ka ʻaoʻao Hawaiʻi, a me ka deeltreken a me ka kappie ma ka ʻaoʻao ʻApelīkana i pololei nā kani a pau.
- E Loiloi i ke Kaona: Inā he ʻōlelo noʻeau ai ʻole he manaʻo hūnā, e hoʻohana i nā huaʻōlelo wehewehe kūpono no ka hoʻomaopopo pono ʻana o ka mea heluhelu.