ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອີຕາລີ ເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງພາສາ, ວັດທະນະທໍາ ແລະ ບໍລິບົດຂອງທັງສອງປະເທດ. ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສານີ້ມີຕົ້ນກໍາເນີດມາຈາກຕະກູນພາສາທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ໂດຍພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄໍາໂດດ (Analytic Language), ໃນຂະນະທີ່ພາສາອີຕາລີຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາອິນໂດ-ຢູໂຣບ (Indo-European) ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄໍາ (Inflected Language). ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກກ່ຽວກັບຂະບວນການ, ຂໍ້ຄວນລະວັງ, ແລະ ເຄັດລັບຕ່າງໆ ທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປພາສາລາວເປັນພາສາອີຕາລີມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຜູ້ອ່ານຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.
ຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວເປັນພາສາອີຕາລີໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ໃນຍຸກໂລກາພິວັດ, ການພົວພັນຮ່ວມມືລະຫວ່າງ ສປປ ລາວ ແລະ ປະເທດອີຕາລີ ໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ທັງໃນດ້ານການທູດ, ການຄ້າ, ການທ່ອງທ່ຽວ ແລະ ການແລກປ່ຽນວັດທະນະທໍາ. ການແປເອກະສານທາງການຄ້າ, ເອກະສານທາງການທູດ, ຄູ່ມືການທ່ອງທ່ຽວ, ແລະ ເນື້ອຫາທາງເວັບໄຊ ຈຶ່ງມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍຂຶ້ນ. ການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງບໍ່ພຽງແຕ່ຊ່ວຍໃຫ້ການສື່ສານດໍາເນີນໄປຢ່າງຮາບຮື່ນເທົັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນການສ້າງພາບລັກສະນະທີ່ດີ ແລະ ສ້າງຄວາມໄວ້ເນື້ອເຊື່ອໃຈລະຫວ່າງຄູ່ຮ່ວມງານຂອງທັງສອງປະເທດອີກດ້ວຍ. ບໍ່ວ່າຈະເປັນການຮ່ວມມືດ້ານກະສິກໍາ, ການພັດທະນາແບບຍືນຍົງ, ຫຼືການແລກປ່ຽນນັກສຶກສາ, ການແປພາສາທີ່ຖືກຕ້ອງແມ່ນຂົວຕໍ່ທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດໃນການສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ກົງກັນ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນລະຫວ່າງສອງພາສາ
ຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນແມ່ນຫົວໃຈສໍາຄັນຂອງການແປ. ພາສາລາວ ແລະ ພາສາອີຕາລີ ມີຈຸດແຕກຕ່າງທີ່ສໍາຄັນດັ່ງນີ້:
- การຜັນຄໍາກິລິຍາ (Verb Conjugation) ແລະ ລະບົບການເວລາ (Tense System): ໃນພາສາລາວ, ຄໍາກິລິຍາຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງ ບໍ່ວ່າປະທານຈະເປັນໃຜ ຫຼື ເຫດການຈະເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດ, ປັດຈຸບັນ ຫຼື ອະນາຄົດ. ພວກເຮົາໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍບອກການເວລາ (ເຊັ່ນ: ໄດ້, ພວມ, ຈະ, ແລ້ວ) ຫຼື ໃຊ້ຄໍາບອກເວລາໃນປະໂຫຍກ (ເຊັ່ນ: ມື້ນີ້, ມື້ວານນີ້, ປີໜ້າ) ເພື່ອບອກບໍລິບົດ. ແຕ່ສໍາລັບພາສາອີຕາລີ, ຄໍາກິລິຍາຈະຕ້ອງມີການຜັນຕາມປະທານ (ບຸກຄົນທີ 1, 2, 3 ດ່ຽວ ແລະ ພະຫູພົດ) ແລະ ຕາມການເວລາ (Tense) ທີ່ມີຄວາມຊັບຊ້ອນຫຼາຍ ເຊັ່ນ Passato Prossimo (ອະດີດທີ່ຜ່ານມາບໍ່ດົນ), Imperfetto (ອະດີດທີ່ເກີດຂຶ້ນເປັນປະຈໍາ), ຫຼື Futuro Semplice (ອະນາຄົດ). ນອກຈາກນີ້ຍັງມີລະບົບ Subjunctive (Congiuntivo) ທີ່ໃຊ້ສະແດງຄວາມປາດຖະໜາ, ຄວາມສົງໄສ ຫຼື ຄວາມຮູ້ສຶກ ເຊິ່ງບໍ່ມີໃນພາສາລາວ.
- ເພດ ແລະ ຈໍານວນຂອງຄໍາຄຸນນາມ ແລະ ຄໍານາມ (Gender and Number Agreement): ພາສາອີຕາລີມີການກໍານົດເພດໃຫ້ກັບຄໍານາມທຸກຕົວ (ເພດຊາຍ Masculine ແລະ ເພດຍິງ Feminine) ແລະ ມີການຈໍາແນກລະຫວ່າງເອກະພົດ ແລະ ພະຫູພົດ. ຄໍາຄຸນນາມ ແລະ ຄໍາກໍານົດນາມ (Articles) ທີ່ນໍາໃຊ້ຮ່ວມກັນຈະຕ້ອງມີການຜັນໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເພດ ແລະ ຈໍານວນຂອງຄໍານາມນັ້ນໆ. ສ່ວນພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນ ແລະ ບໍ່ມີການຜັນຄໍາຕາມຈໍານວນ ໂດຍຈະໃຊ້ຄໍາລັກສະນະນາມ ຫຼື ຄໍາບອກປະລິມານແທນ.
- ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ການວາງຕໍາແໜ່ງຄໍາຄຸນນາມ (Word Order and Adjectives): ເຖິງວ່າທັງສອງພາສາຈະໃຊ້ໂຄງສ້າງພື້ນຖານແບບ ປະທານ + ກິລິຍາ + ກໍາ (SVO) ຄືກັນ, ແຕ່ພາສາອີຕາລີມີຄວາມຍືດຫຍຸ່ນສູງກວ່າໃນການຈັດວາງຕໍາແໜ່ງຄໍາໃນປະໂຫຍກເພື່ອເນັ້ນໜັກຄວາມໝາຍ ແລະ ມັກຈະມີການລະປະທານ (Subject Pronoun Drop). ສໍາລັບຄໍາຄຸນນາມ, ໃນພາສາລາວຈະວາງໄວ້ຫຼັງຄໍານາມສະເໝີ (ເຊັ່ນ: ແມວຂາວ), ແຕ່ໃນພາສາອີຕາລີ, ຄໍາຄຸນນາມສ່ວນໃຫຍ່ຈະວາງໄວ້ຫຼັງຄໍານາມ (gatto bianco) ແຕ່ກໍມີບາງຄໍາທີ່ສາມາດວາງໄວ້ທາງໜ້າໄດ້ ແລະ ອາດເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍປ່ຽນແປງໄປ ເຊັ່ນ "un grande uomo" (ຜູ້ຊາຍທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່) ແລະ "un uomo grande" (ຜູ້ຊາຍທີ່ມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່).
ສິ່ງທ້າທາຍຫຼັກໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາອີຕາລີ
ໃນຂະບວນການແປຕົວຈິງ, ນັກແປມັກຈະພົບກັບອຸປະສັກ ແລະ ສິ່ງທ້າທາຍຫຼາຍປະການ ທີ່ຕ້ອງໃຊ້ຄວາມສາມາດ ແລະ ປະສົບການສູງໃນການແກ້ໄຂ:
- ລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ຄວາມສໍາພັນທາງສັງຄົມ (Politeness and Register): ພາສາລາວມີລະບົບຄໍາສັບທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມສຸພາບ, ອາຍຸ, ແລະ ສະຖານະພາບທາງສັງຄົມຢ່າງລະອຽດອ່ອນ (ເຊັ່ນ: ຂ້ານ້ອຍ, ເພິ່ນ, ທ່ານ, ອ້າຍ, ເອື້ອຍ, ນ້ອງ, ລຸງ, ປ້າ). ໃນພາສາອີຕາລີ, ການສະແດງຄວາມສຸພາບຈະເນັ້ນໃສ່ການເລືອກໃຊ້ສັບພະນາມລະຫວ່າງ "tu" (ບໍ່ເປັນທາງການ) ແລະ "Lei" (ເປັນທາງການ) ລວມທັງການໃຊ້ຮູບແບບໄວຍາກອນ Conditional (Condizionale) ເພື່ອສະແດງຄວາມສຸພາບ. ນັກແປຕ້ອງເລືອກລະດັບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດ. ຖ້າແປເອກະສານທາງການ ຄວນໃຊ້ລະດັບທີ່ເປັນທາງການຢ່າງເຂັ້ມງວດ.
- ຄໍາສັບສະເພາະທາງວັດທະນະທໍາ (Culture-Specific Items): ຄໍາສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຮີດຄອງປະເພນີ, ອາຫານລາວ, ຄວາມເຊື່ອທາງພຸດທະສາສະໜາ (ເຊັ່ນ: ບາສີສູ່ຂວັນ, ການຢາດນໍ້າ, ບຸນທາດຫຼວງ, ຕັກບາດ, ລາບ, ຕໍາໝາກຮຸ່ງ) ແມ່ນບໍ່ມີຄໍາສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາອີຕາລີ ທີ່ມີພື້ນຖານວັດທະນະທໍາຕາເວັນຕົກ ແລະ ຄຣິດສາສະໜາ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການທັບສັບ ບວກກັບການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ (Transliteration with Explanatory Note) ຫຼື ຫາຄໍາສັບທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດໃນວັດທະນະທໍາອີຕາລີເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.
- ການຂຽນທີ່ບໍ່ມີການຍະຫວ່າງລະຫວ່າງຄໍາ ແລະ ຄວາມກໍາກວມ (Punctuation and Ambiguity): ພາສາລາວຂຽນຕິດຕໍ່ກັນໂດຍບໍ່ມີການຍະຫວ່າງລະຫວ່າງຄໍາ ໂດຍຈະຍະຫວ່າງສະເພາະຕອນຈົບປະໂຫຍກ ຫຼື ຈົບວະລີເທົ່ານັ້ນ. ນີ້ອາດເຮັດໃຫ້ລະບົບການແປພາສາອັດຕະໂນມັດ ຫຼື ນັກແປທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງພາສາເກີດຄວາມສັບສົນໃນການແບ່ງຄໍາສັບ. ບາງຄັ້ງຄໍາສັບດຽວກັນອາດມີຫຼາຍຄວາມໝາຍຂຶ້ນກັບບໍລິບົດ. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມຊໍານານໃນການວິເຄາະໂຄງສ້າງປະໂຫຍກລາວຢ່າງລະອຽດກ່ອນຈະແປເປັນພາສາອີຕາລີທີ່ມີການແບ່ງຄໍາສັບ ແລະ ນໍາໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນຢ່າງຈະແຈ້ງ.
- ປະໂຫຍກກໍາpassive (Passive Voice): ໃນພາສາລາວ, ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ passive (ຖູກກະທໍາ) ມັກຈະໃຊ້ຄໍາວ່າ "ຖືກ" ເຊິ່ງສ່ວນໃຫຍ່ມີຄວາມໝາຍໃນທາງລົບ (ເຊັ່ນ: ຖືກຕີ, ຖືກລົງໂທດ) ຫຼື ໃຊ້ຄໍາວ່າ "ໄດ້ຮັບ" ໃນທາງບວກ (ເຊັ່ນ: ໄດ້ຮັບການຍ້ອງຍໍ). ໃນພາສາອີຕາລີ, ການໃຊ້ passive voice (forma passiva) ເປັນເລື່ອງປົກກະຕິ ແລະ ຖືກນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນເອກະສານທາງການ ແລະ ຂ່າວສານ ໂດຍບໍ່ຈໍາເປັນຕ້ອງມີຄວາມໝາຍໃນທາງລົບສະເໝີໄປ (ໃຊ້ verb essere/venire + past participle). ນັກແປຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຫຼັກການ ແລະ ປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງນີ້ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຄວາມນິຍົມຂອງພາສາປາຍທາງ.
ເຄື່ອງມື ແລະ ເຕັກໂນໂລຊີຊ່ວຍແປພາສາ
ໃນປັດຈຸບັນ, ເຕັກໂນໂລຊີມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການຊ່ວຍເຫຼືອນັກແປ. ເຄື່ອງມື CAT Tools (Computer-Assisted Translation) ເຊັ່ນ SDL Trados, MemoQ, ຫຼື Wordfast ສາມາດນໍາໃຊ້ເພື່ອຊ່ວຍຈັດການເອກະສານ ແລະ ຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄໍາສັບ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ເນື່ອງຈາກຄູ່ພາສາລາວ-ອີຕາລີ ເປັນຄູ່ພາສາທີ່ບໍ່ຄ່ອຍມີການນໍາໃຊ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນລະດັບສາກົນ (Low-Resource Language Pair), ຖານຂໍ້ມູນຄວາມຈໍາການແປ (Translation Memory) ແລະ ເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດ (Machine Translation) ເຊັ່ນ Google Translate ຫຼື DeepL ຈຶ່ງຍັງມີຂໍ້ຈໍາກັດຫຼາຍ ແລະ ມັກຈະເກີດຂໍ້ຜິດພາດທີ່ຮ້າຍແຮງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ຄວາມໝາຍ. ດັ່ງນັ້ນ, ວຽກງານການແປພາສາລາວເປັນພາສາອີຕາລີຈຶ່ງຍັງຕ້ອງເພິ່ງພາອາໄສຄວາມຮູ້, ປະສົບການ, ແລະ ການຕັດສິນໃຈຂອງນັກແປທີ່ເປັນມະນຸດເປັນຫຼັກ ເພື່ອຮັບປະກັນຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄຸນນະພາບສູງສຸດ.
ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປເພື່ອຄຸນນະພາບລະດັບມືອາຊີບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບດີຢ້ຽມ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດ, ນັກແປຄວນນໍາໃຊ້ເຕັກນິກຕ່າງໆດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
1. ການແປແບບຖອດຄວາມ ແລະ ເນັ້ນຄວາມໝາຍ (Paraphrasing and Sense-for-Sense Translation)
ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Word-for-Word Translation) ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກພາສາອີຕາລີອ່ານແລ້ວບໍ່ເປັນທໍາມະຊາດ ຫຼື ອາດຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍເລີຍ. ນັກແປຕ້ອງທໍາຄວາມເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍລວມຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວ ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງຂຶ້ນໃໝ່ໃນພາສາອີຕາລີ ໂດຍນໍາໃຊ້ໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ສໍານວນທີ່ຊາວອີຕາລີຄຸ້ນເຄີຍ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ການແປສໍານວນ ຫຼື ສຸພາສິດລາວ ຄວນຊອກຫາສຸພາສິດອີຕາລີທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍຄືກັນແທນການແປກົງຕົວ.
2. ການເລືອກໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນຢ່າງເໝາະສົມ
ເນື່ອງຈາກພາສາລາວບໍ່ຄ່ອຍນໍາໃຊ້ເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນ (ເຊັ່ນ ຈຸດ, ຈໍ້າ, ເຄື່ອງໝາຍຖາມ) ຫຼາຍປານໃດ, ແຕ່ພາສາອີຕາລີຖືວ່າເຄື່ອງໝາຍເຫຼົ່ານີ້ມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍໃນການກໍານົດໂຄງສ້າງ ແລະ ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ. ນັກແປຕ້ອງເພີ່ມເຄື່ອງໝາຍວັກຕອນໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກພາສາອີຕາລີ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຫາອ່ານງ່າຍ ແລະ ບໍ່ເກີດຄວາມກໍາກວມ.
3. การກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading)
ຫຼັງຈາກສໍາເລັດຂັ້ນຕອນການແປແລ້ວ, ຄວນສົ່ງໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາອີຕາລີ (Native Speaker) ເປັນຜູ້ກວດທານ (Proofread) ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ນັ້ນມີຄວາມເປັນທໍາມະຊາດ, ຖືກຕ້ອງຕາມບໍລິບົດຂອງວັດທະນະທໍາອີຕາລີ ແລະ ບໍ່ມີຂໍ້ຜິດພາດທາງດ້ານໄວຍາກອນ ຫຼື ການສະກົດຄໍາ. ນີ້ແມ່ນຂັ້ນຕອນທີ່ສໍາຄັນທີ່ສຸດໃນການຮັບປະກັນຄຸນນະພາບຂອງວຽກງານ.
4. ການສ້າງ ແລະ ນໍາໃຊ້ຄັງຄໍາສັບ (Glossary)
ສໍາລັບການແປໂຄງການຂະໜາດໃຫຍ່ ຫຼື ເອກະສານສະເພາະທາງ ເຊັ່ນ ເອກະສານທາງກົດໝາຍ ຫຼື ຄູ່ມືເຕັກນິກ, ການສ້າງຄັງຄໍາສັບສະເພາະ (Glossary) ລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາອີຕາລີ ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄໍາສັບຕະຫຼອດທັງເອກະສານ ແລະ ຊ່ວຍເພີ່ມຄວາມໄວໃນການເຮັດວຽກໄດ້ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ.
ສະຫຼຸບ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາອີຕາລີ ເປັນຂະບວນການທີ່ຕ້ອງການທັກສະສູງ ບໍ່ພຽງແຕ່ໃນດ້ານຄໍາສັບ ແລະ ໄວຍາກອນເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງຕ້ອງມີຄວາມອ່ອນໄຫວຕໍ່ກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານວັດທະນະທໍາຂອງທັງສອງຊາດ. ນັກແປທີ່ປະສົບຄວາມສໍາເລັດແມ່ນຜູ້ທີ່ສາມາດເຊື່ອມຕໍ່ຊ່ອງຫວ່າງນີ້ໄດ້ ໂດຍການປ່ຽນຖ່າຍຂໍ້ຄວາມຈາກພາສາລາວໃຫ້ກາຍເປັນພາສາອີຕາລີທີ່ຊັດເຈນ, ມີພະລັງ ແລະ ເຄົາລົບວັດທະນະທໍາຂອງຜູ້ອ່ານປາຍທາງຢ່າງແທ້ຈິງ. ການຝຶກຝົນ ແລະ ຮຽນຮູ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຈະຊ່ວຍໃຫ້ນັກແປພັດທະນາຄວາມສາມາດ ແລະ ຍົກລະດັບຜົນງານສູ່ມາດຕະຖານສາກົນ.