မြန်မာဘာသာစကားမှ စပိန်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းသစ်များအတွက် အရေးပါသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအနွယ်ဝင် ဖြစ်ပြီး၊ စပိန်ဘာသာစကားမှာမူ အင်ဒို-ယူရိုပီယံ ဘာသာစကားအုပ်စုဝင် (ရိုမန့်စ်ဘာသာစကား) ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် မိသားစုကွဲပြားရုံသာမက ဖွဲ့စည်းပုံ၊ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများပါ လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြသည်။ ထို့ကြောင့် တိကျပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ကို ရရှိရန်အတွက် နည်းစနစ်ကျသော လေ့လာမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာမှ စပိန်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သိထားသင့်သည့် အချက်များ၊ သဒ္ဒါကွဲပြားမှုများနှင့် အသုံးဝင်မည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားပါမည်။
ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် တည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားချက်များကို နားလည်ခြင်း
ဘာသာပြန်ခြင်းလုပ်ငန်းတွင် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံးအချက်မှာ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံကို နှိုင်းယှဉ်နားလည်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာနှင့် စပိန်ဘာသာစကားတွင် အောက်ပါအခြေခံကွဲပြားချက်များ ရှိသည် -
- ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Word Order) - မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ဖြစ်သည်။ ဥပမာ - "ကျွန်တော် ထမင်း စားသည်။" ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် စပိန်ဘာသာစကားတွင် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ စပိန်ဘာသာဖြင့် "Yo como arroz." (ကျွန်တော် စားသည် ထမင်း) ဟု ရေးသားရသဖြင့် ဘာသာပြန်ရာတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ပြောင်းပြန်လှန် စဉ်းစားရမည်ဖြစ်သည်။
- လိင်ခွဲခြားမှု (Grammatical Gender) - စပိန်ဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ ကျား၊ မ လိင်ခွဲခြားမှု (Masculine / Feminine) ရှိသည်။ ဥပမာ - "စာအုပ်" (libro) သည် နာမ်ထီးဖြစ်ပြီး၊ "စားပွဲ" (mesa) သည် နာမ်မဖြစ်သည်။ ဤလိင်အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ၎င်းနှင့် တွဲဖက်သုံးရမည့် နာမဝိသေသနများနှင့် သင်္ကေတများ (el/la, un/una) ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ နာမ်များ၌ သဒ္ဒါနည်းအရ ကျား၊ မ ခွဲခြားမှုစနစ် မရှိသဖြင့် ၎င်းသည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
- ကြိယာကာလပြောင်းလဲမှု (Verb Conjugation) - စပိန်ဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ)၊ အရေအတွက် (အနည်း၊ အများ) နှင့် ကာလ (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်) အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန်များစွာ ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာဘာသာတွင်မူ ကြိယာ၏နောက်၌ "သည်၊ ခဲ့သည်၊ လိမ့်မည်" စသည့် နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ ထည့်သွင်းရုံသာ ဖြစ်ပြီး ကြိယာမူရင်းမှာ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။
မြန်မာ-စပိန် ဘာသာပြန်ရာတွင် တွေ့ကြုံရလေ့ရှိသော စိန်ခေါ်မှုများ
ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဘောသဘာဝ မတူညီမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အောက်ပါပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည် -
၁။ အသုံးအနှုန်းနှင့် စကားအလင်္ကာများ (Idioms and Expressions)
မြန်မာစကားပုံများနှင့် အီဒီယံများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မြန်မာ့လူနေမှုဘဝတို့နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို စပိန်ဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားသွားနိုင်သည်။ ဥပမာ - "ဆန်စင်ရာ စပါးမကွက်" ဟူသော စကားစုကို စပိန်ဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရဘဲ၊ ၎င်းနှင့် သဘောတရားတူညီသော စပိန်စကားပုံ သို့မဟုတ် အနီးစပ်ဆုံး အဓိပ္ပာယ်ကို ရှာဖွေပြန်ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။
၂။ ယဉ်ကျေးမှုအရ အလေးထားမှုနှင့် ဂုဏ်ပုဒ်များ (Honorifics and Social Registers)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဆက်ဆံရေးအပေါ် မူတည်၍ "ဦး၊ ဒေါ်၊ မောင်၊ မ၊ ရှင်၊ ခင်ဗျာ" စသည့် နာမ်စားများနှင့် အဆုံးသတ်စကားလုံးများစွာ ကွဲပြားသည်။ စပိန်ဘာသာစကားတွင်လည်း ရိုသေမှုပြ နာမ်စားအဖြစ် "Usted" နှင့် သာမန်ခင်မင်မှုပြ နာမ်စားအဖြစ် "Tú" ဟူ၍ ရှိသော်လည်း မြန်မာစကားကဲ့သို့ အနုစိတ်ခွဲခြားမှု မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ဇာတ်ကောင် သို့မဟုတ် ပြောဆိုသူ၏ ဆက်ဆံရေးအရ လေသံ (Tone) ကို အလိုက်သင့် ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။
၃။ ဝိဘတ်နှင့် နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများ (Particles and Postpositions)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ကို၊ သို့၊ မှ၊ က၊ ဖြင့်" စသည့် ဝိဘတ်များသည် ဝါကျတစ်ခုအတွင်းရှိ နာမ်နှင့် ကြိယာတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ပြသသည်။ စပိန်ဘာသာစကားတွင်မူ ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) ဖြစ်သော "a, de, en, con, por, para" စသည်တို့ကို သုံးသည်။ မြန်မာဝိဘတ်တစ်ခုသည် စပိန်ရှေ့ဆက်ဝိဘတ် အများအပြားနှင့် သက်ဆိုင်နိုင်သဖြင့် မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်အသုံးပြုနိုင်ရန် စပိန်သဒ္ဒါစနစ်ကို အထူးကျွမ်းကျင်ရန် လိုအပ်သည်။
စပိန်ဘာသာစကား၏ အရေးအသားစနစ်နှင့် အထူးသင်္ကေတများ
မြန်မာဘာသာစကားကို ရေးသားရာတွင် ဗျည်း၊ သရနှင့် အသံထွက် သင်္ကေတများကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်ရေးသားရသကဲ့သို့ စပိန်ဘာသာစကားတွင်လည်း သီးသန့်အရေးအသား စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူများ အထူးသတိပြုရမည့် အချက်များမှာ -
- အာဆင် (Tilde / Accent Marks) - စပိန်ဘာသာတွင် စကားလုံးအချို့၏ အပေါ်၌ အသံဖိထွက်ရမည့် သင်္ကေတများ (ဥပမာ - á, é, í, ó, ú) ပါရှိသည်။ ဤအာဆင်များ ပါဝင်မှုသည် စကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်ကို လုံးဝပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။ ဥပမာ - "como" (ကျွန်တော် စားသည်) နှင့် "cómo" (မည်ကဲ့သို့) တို့သည် အဓိပ္ပယ် လုံးဝကွဲပြားသည်။
- အမေးနှင့် အာမေဍိတ် သင်္ကေတများ (Inverted Punctuation) - စပိန်ဘာသာစကား၏ ထူးခြားချက်မှာ အမေးဝါကျ သို့မဟုတ် အာမေဍိတ်ဝါကျများ ရေးသားရာတွင် ဝါကျ၏အစ၌ ပြောင်းပြန်အမေးသင်္ကေတ (¿) သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်အာမေဍိတ်သင်္ကေတ (¡) ကို ထည့်သွင်းရပြီး ဝါကျအဆုံးတွင် ပုံမှန်သင်္ကေတများ (? / !) ကို သုံးရသည်။ ဥပမာ - "¿Cómo estás?" (နေကောင်းလား)။ ဘာသာပြန်ရာတွင် ဤသင်္ကေတများကို မေ့လျော့ခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုရမည်။
- စာလုံးကြီး အသုံးပြုမှု (Capitalization Rules) - စပိန်ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်စာကဲ့သို့ ရက်သတ္တပတ်၏ နေ့ရက်များ (lunes, martes) နှင့် လများ (enero, febrero) ကို စာလုံးကြီးဖြင့် မစဘဲ စာလုံးအသေးဖြင့်သာ ရေးသားသည်။ ၎င်းသည် ဘာသာပြန်ရာတွင် မှားယွင်းတတ်သော အသေးအဖွဲအချက်လေးများ ဖြစ်သည်။
ထိရောက်သော မြန်မာ-စပိန် ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် အကြံပြုချက်များ
မြန်မာ-စပိန် ဘာသာပြန်ရာတွင် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး ဖတ်ရလွယ်ကူသော ရလဒ်များ ရရှိစေရန် အောက်ပါအကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ (Avoid Literal Translation) - ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ မတူညီသဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက နားလည်ရခက်သော သို့မဟုတ် သဘာဝမကျသော စပိန်ဝါကျများ ဖြစ်လာလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းစာသား၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ် (Context) ကို အရင်နားလည်အောင် လုပ်ပြီးမှ စပိန်ဘာသာစကား၏ စကားပြောဟန်အတိုင်း ပြန်လည်ရေးသားရပါမည်။
- စပိန်ဘာသာစကား၏ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုကို သတိပြုပါ (Regional Variations) - စပိန်ဘာသာစကားကို စပိန်နိုင်ငံသာမက လက်တင်အမေရိကရှိ နိုင်ငံများစွာတွင် ပြောဆိုကြသည်။ ဒေသတစ်ခုနှင့် တစ်ခုတွင် သုံးနှုန်းပုံ၊ စကားလုံးများနှင့် ဝေါဟာရများ ကွဲပြားမှု ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိဘာသာပြန်ဆိုပေးရမည့် ပစ်မှတ်ပရိသတ် (Target Audience) သည် မည်သည့်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဒေသမှ ဖြစ်သည်ကို သိရှိထားရန် လိုအပ်ပြီး ၎င်းတို့နှင့် ကိုက်ညီသော စကားလုံးများကို ရွေးချယ်ရမည်။
- ခေတ်မီနည်းပညာနှင့် အဘိဓာန်များကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုပါ - လက်ရှိတွင် မြန်မာ-စပိန် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပေးနိုင်သော စိတ်ချရသည့် အဘိဓာန်များ နည်းပါးသေးသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် မြန်မာမှ အင်္ဂလိပ်၊ ထို့နောက် အင်္ဂလိပ်မှ စပိန်သို့ ဆက်စပ်၍ ရှာဖွေလေ့လာခြင်းကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် CAT tools (Computer-Assisted Translation) နှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဘိဓာန်ဝက်ဘ်ဆိုက်များကို အသုံးပြုခြင်းက အချိန်ကုန်သက်သာစေပြီး အသုံးအနှုန်းများ တသမတ်တည်း ဖြစ်စေရန် ကူညီပေးသည်။
- ပြန်လည်စစ်ဆေးတည်းဖြတ်ခြင်း (Proofreading) - ဘာသာပြန်ပြီးနောက် စာသားကို ချက်ချင်းမထုတ်ပြန်ဘဲ အမှားအယွင်းများ ရှိမရှိ ပြန်လည်ဖတ်ရှုရမည်။ ဖြစ်နိုင်ပါက မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် စပိန်စကားကို ပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား ဖတ်ရှုခိုင်းပြီး ဝါကျများ သဘာဝကျမှု ရှိမရှိ၊ သဒ္ဒါအမှားများ ပါဝင်မှု ရှိမရှိကို တည်းဖြတ်ခိုင်းခြင်းသည် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန် လိုက်နာရမည့် အဆင့်ဆင့် လုပ်ငန်းစဉ်
စနစ်ကျသော ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုသည် အမှားအယွင်းများကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေပြီး အချိန်ကုန်သက်သာစေသည်။ အောက်ပါ အဆင့် ၄ ဆင့်ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါ -
- ပထမအဆင့် - စာသားကို ဖတ်ရှုဆန်းစစ်ခြင်း (Analysis) - မူရင်းမြန်မာစာသားကို အစမှအဆုံး သေချာစွာဖတ်ပါ။ စာရေးသူ၏ ဆိုလိုရင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အသုံးပြုထားသော လေသံကို ဆန်းစစ်ပါ။ နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ သို့မဟုတ် ခက်ခဲသော အသုံးအနှုန်းများကို ကြိုတင်မှတ်သားထားပါ။
- ဒုတိယအဆင့် - မူကြမ်းရေးဆွဲခြင်း (Drafting) - ဝါကျတစ်ကြောင်းချင်းစီ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို စပိန်ဘာသာသို့ စတင်ပြန်ဆိုပါ။ ဤအဆင့်တွင် သဒ္ဒါတိကျမှုထက် အဓိပ္ပာယ်မှန်ကန်မှုနှင့် စီးဆင်းမှုကောင်းမွန်မှုကို ဦးစားပေးပါ။
- တတိယအဆင့် - ပြန်လည်ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ခြင်း (Revision) - ရေးသားထားသော မူကြမ်းကို မူရင်းစာသားနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ လိုအပ်ချက်များ၊ အဓိပ္ပာယ်ပျောက်ဆုံးမှုများနှင့် သဒ္ဒါအမှားများကို စိစစ်ပြင်ဆင်ပါ။
- စတုတ္ထအဆင့် - အချောသတ်ဖတ်ရှုခြင်း (Proofreading) - မူရင်းစာသားကို မကြည့်တော့ဘဲ ဘာသာပြန်ထားသော စပိန်စာသားသက်သက်ကိုသာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ စပိန်လူမျိုးတစ်ဦး ဖတ်ရှုသကဲ့သို့ ချောမွေ့မှုရှိမရှိနှင့် သဘာဝကျမှုရှိမရှိကို အတည်ပြုပြီးမှ လုပ်ငန်းကို အဆုံးသတ်ပါ။
နိဂုံးနှင့် ဘာသာပြန်သူများအတွက် လမ်းညွှန်ချက်
မြန်မာဘာသာစကားမှ စပိန်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ခြင်းသည် လွယ်ကူသော အလုပ်တစ်ခု မဟုတ်သော်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများနှင့် ပြောဆိုပုံကွဲပြားမှုများကို စနစ်တကျ နားလည်ထားပါက အမှားအယွင်းမရှိ တိကျသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်တစ်ဦး ဖြစ်လာရန်အတွက် အစဉ်မပြတ် လေ့ကျင့်နေရန် လိုအပ်ပြီး၊ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ခေတ်ပြိုင်အသုံးအနှုန်းများကို မျက်ခြေမပြတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာနေရမည် ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းညွှန်ချက်တွင် ဖော်ပြထားသော အချက်အလက်များနှင့် နည်းလမ်းများသည် သင်၏ ဘာသာပြန်ဆိုမှု အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ပေးရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။