Fassara tsakanin harsuna daban-daban na Afirka tana samun gagarumin ci gaba a wannan zamanin na fasaha da cudanya ta kasuwanci a fadin nahiyar. Daya daga cikin irin wannan fassara da ke da muhimmanci amma kuma ke bukatar kulawa ta musamman ita ce fassara daga harshen Hausa (wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Yammacin Afirka) zuwa harshen Shona (wanda shi ne babban harshen da ake magana da shi a kasar Zimbabwe da ke Kudancin Afirka). Wannan labarin zai yi nazari mai zurfi a kan matakai, nuances (launukan ma'ana), kalubale, da kuma shawarwari masu amfani da za su taimaka wa masu fassara wajen gudanar da wannan aiki cikin nasara da kwarewa.
Muhimmancin Fassara Tsakanin Hausa Da Shona A Duniyar Yau
Harshen Hausa yana da miliyoyin masu magana da shi, kuma yana matsayin harshen kasuwanci a kasashen yammacin Afirka kamar Najeriya, Nijar, Kamaru, da Ghana. Shi kuwa harshen Shona, babban harshe ne a kasar Zimbabwe wanda ke da fiye da kashi tamanin cikin dari na al'ummar kasar da ke magana da shi. Tare da kaddamar da yarjejeniyar kasuwanci ta bai-daya ta nahiyar Afirka (AfCFTA), bukatar fassara bayanai na shari'a, kasuwanci, kiwon lafiya, da ilimi tsakanin wadannan yankuna biyu tana dada karuwa. Wannan ya sa fassara tsakanin Hausa da Shona ta zama gada mai mahimmanci wajen hada kan al'ummomin kasashen biyu don cin gajiyar juna ta fuskar tattalin arziki da al'ada.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Tsakanin Harsunan Guda Biyu
Babban kalubale na farko da mai fassara ke fuskanta shi ne bambancin tsarin nahawu. Harshen Hausa memba ne na dangin harsunan Afro-Asiatic (reshen Chadic), yayin da Shona yake karkashin dangin harsunan Niger-Congo (reshen Bantu). Wannan bambancin asali yana haifar da bambance-bambance kamar haka:
- Rukunonin Suna (Noun Classes): A harshen Shona, akwai rukunonin suna da yawa (Noun Classes) wadanda ke sarrafa yadda fi'ili da sifa ke canzawa a cikin jimla. A daya bangaren, Hausa tana amfani da tsarin jinsi biyu ne kawai (namiji da mace) da kuma jam'i. Mai fassara dole ne ya gane yadda zai daidaita wadannan rukunoni na Shona don su yi daidai da jinsin da ake magana a kai a harshen Hausa.
- Tsarin Karin Magana da Alamomi: Harshen Hausa yana amfani da wakilan suna da ke nuna lokaci (tense-aspect-mood pronouns) kafin fi'ili. Shi kuwa harshen Shona, yana manne da prefixes da suffixes ne a jikin tushen fi'ili (agglutinative language) don nuna lokaci, ra'ayi, da kuma wanda ake magana a kansa. Wannan yana bukatar mai fassara ya kasance yana da cikakkiyar fahimtar yadda ake gina kalmomi a harshen Shona domin kada a gurbata ma'anar asali ta Hausa.
- Sautin Murya (Tone): Duka harsunan biyu harsuna ne masu amfani da sauti (tonal languages). Canjin sauti a Hausa yana iya canza ma'anar kalma (misali, "kàra" da "karà"). Haka abin yake a Shona, inda sauti ke taka rawar gani wajen bambance kalmomi masu rubutu daya amma ma'ana mabanbanta. Mai fassara dole ne ya kula da alamomin sauti idan ana rubutawa ko fassara ta baki.
Kalubalen Al'ada da Kalaman Cikin Gida (Idioms)
Wuraren da fassara ta fi zama mai wuya su ne wuraren da al'ada ta shiga cikin harshe. Harshen Hausa yana da tasiri mai karfi na al'adun Musulunci da na Sahel, wanda ke bayyana a fili a cikin gaisuwa, kalaman godiya, da ma kalaman yau da kullum (kamar amfani da "Insha Allah", "Alhamdulillah", ko "Allah ya taimaka"). Shi kuwa harshen Shona, yana da nasaba ta kusa da al'adun gargajiya na Bantu da kuma tsarin rayuwa na "Hunhu" (daidai da Ubuntu a harshen Zulu/Xhosa, wato mutuntaka da girmama juna).
Lokacin da ake fassara karin magana ko salon magana na Hausa zuwa Shona, fassara ta kai-tsaye ba za ta yi aiki ba. Misali, karin maganar Hausa da ke cewa "Kowa ya bar gida, gida ya bar shi" ba za a fassara ta kalma-dazu-kalma zuwa Shona ba. Maimakon haka, mai fassara yana bukatar ya nemo karin magana na Shona wanda ke da ma'ana iri daya, kamar yadda suke nuna mahimmancin asali da gida. Idan ba a yi haka ba, mai karatu na Shona ba zai fahimci sakon da ake son isarwa ba.
Hanyoyi da Matakan Fassara Cikin Kwarewa
Domin samun ingantacciyar fassara mai nagarta, mai fassara yana bukatar bin wadannan matakan:
- Karatu da Fahimtar Sako na Asali: Kada ka fara fassara jimla daya bayan daya ba tare da ka karanta gaba dayan rubutun ba. Fahimtar mahallin (context) da kuma manufar marubucin yana da matukar muhimmanci.
- Neman Daidaiton Ma'ana Maimakon Daidaiton Kalma: Manufar fassara ita ce isar da sako, ba wai fassara kalmomi ba. Nemo kalmomin da suka fi dacewa a harshen Shona wadanda za su isar da daidai sakon da yake cikin Hausa.
- Amfani da Kamus na Musamman: Domin babu wadatattun kamus na kai-tsaye tsakanin Hausa da Shona, mai fassara yawanci yana amfani da harshen Ingilishi a matsayin gada. Kula da kyau wajen amfani da wannan hanyar domin kada ma'anar ta bace a yayin fassara ta matakai biyu (Hausa -> Ingilishi -> Shona).
- Tattaunawa da Kwararru: Tuntubar kwararrun masu jin harshen Shona na asali (native speakers) yana da matukar amfani wajen tantance ko kalaman da aka yi amfani da su sun yi daidai da yadda mutanen gari ke magana.
Nasihu Masu Amfani ga Masu Fassara
Ga duk wanda ke son yin fice a fannin fassara tsakanin Hausa da Shona, ga wasu nasihu da za su taimaka:
- Karanta Littattafai: Karanta ayyukan adabi a cikin harsunan biyu. Wannan zai bude maka ido wajen ganin yadda marubuta ke amfani da harshen a aikace.
- Inganta Ilimin Al'ada: Koyi game da al'adun mutanen Shona, kamar tsarin dangantaka, bukukuwan aure, da kuma tarihin kasarsu. Haka zalika, mai fassara na Shona ya kamata ya fahimci tsarin rayuwar Hausawa.
- Amfani da Kayan Aiki na Zamani: Koyi amfani da kayan aikin fassara na kwamfuta (CAT Tools) wadanda ke taimakawa wajen adana kalmomin da aka riga aka fassara (translation memory). Wannan yana tabbatar da daidaiton kalaman da aka yi amfani da su a cikin manyan ayyuka.
- Gyara da Tace Aiki (Proofreading): Bayan ka kammala fassara, ka ajiye aikin na dan lokaci kafin ka dawo ka sake karantawa da idanu sababbi don gyara kurakuran nahawu ko na rubutu.
Kammalawa: Gina Gada Tsakanin Yammaci Da Kudancin Afirka
Fassara daga Hausa zuwa Shona ba kawai aiki ne na sauya kalmomi daga wani harshe zuwa wani ba; aiki ne na hada al'adu da fahimtar juna tsakanin yankunan Afirka guda biyu. Duk da cewa akwai kalubale na rashin albarkatun koyo na kai-tsaye tsakanin harsunan biyu, kwarewa, hakuri, da kuma zurfafa bincike za su ba mai fassara damar samar da ayyuka masu inganci wadanda za su gamsar da masu karatu kuma su taimaka wajen bunkasa alakar kasuwanci da diflomasiyya a fadin nahiyar.