Fetolela Khmer ho Seswahili - Mofetoleli oa mahala le sebōpeho-puo se nepahetseng | FrancoTranslate

ការបកប្រែរវាងភាសាខ្មែរ និងភាសាសួហ៊ីលី (Swahili) តំណាងឱ្យស្ពានចម្លងដ៏សំខាន់មួយរវាងវប្បធម៌អាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងអាហ្វ្រិកខាងកើត។ ភាសាសួហ៊ីលី ដែលជាភាសាក្រុមបង់ទូ (Bantu language) ត្រូវបាននិយាយដោយមនុស្សរាប់លាននាក់នៅក្នុងប្រទេសកេនយ៉ា តង់ហ្សានី អ៊ូហ្គង់ដា និងផ្នែកខ្លះនៃអាហ្វ្រិកកណ្តាល ចំណែកឯភាសាខ្មែរជាភាសាអូស្រ្តូអាស៊ីទិក (Austroasiatic language) ដែលមានប្រព័ន្ធអក្សរ និងវេយ្យាករណ៍ប្លែកពីគេ។ ដោយសារតែភាសាទាំងពីរនេះមកពីគ្រួសារភាសាខុសគ្នាស្រឡះ ការផ្ទេរអត្ថន័យពីភាសាខ្មែរទៅភាសាសួហ៊ីលីតម្រូវឱ្យមានការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅអំពីលក្ខណៈពិសេសនៃវេយ្យាករណ៍ រចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគ និងបរិបទវប្បធម៌ជាក់ស្តែង ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវ និងលំហូរភាសាដ៏ធម្មជាតិ។

១. ភាពខុសគ្នានៃរចនាសម្ព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងទម្រង់រូបសាស្ត្រ (Morphology)

ភាសាខ្មែរគឺជាភាសាវិភាគ (Analytic Language) ដែលមានន័យថាពាក្យនីមួយៗរក្សាទម្រង់ដើមរបស់វាដោយមិនមានការប្រែប្រួល ឬបំបែកទៅតាមកាល (Tense) ភេទ (Gender) ឬចំនួន (Number) នោះទេ។ រាល់ព័ត៌មានបន្ថែមត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈពាក្យជំនួយ ឬបរិបទជុំវិញ។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាសួហ៊ីលីគឺជាភាសាបន្សំ (Agglutinative Language) ដែលបង្កើតអត្ថន័យ និងមុខងារវេយ្យាករណ៍ដោយការបន្ថែមបុព្វបទ (Prefixes) និងបច្ច័យ (Suffixes) ទៅលើឫសពាក្យ (Root words)។

នៅក្នុងភាសាសួហ៊ីលី កិរិយាសព្ទមួយអាចបង្កប់នូវប្រធាន កម្មបទ កាល លក្ខខណ្ឌ និងទិដ្ឋភាពផ្សេងៗក្នុងពាក្យតែមួយ។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យសួហ៊ីលី "nilikisoma" មានន័យថា "ខ្ញុំបានអានវា (សៀវភៅ)" ដែលនៅក្នុងនោះ៖

• ni- តំណាងឱ្យប្រធាន "ខ្ញុំ"
• li- តំណាងឱ្យកាលអតីតកាល
• ki- តំណាងឱ្យកម្មបទ "វា" (សម្រាប់ថ្នាក់នាមវត្ថុ ដូចជាសៀវភៅ - Kitabu)
• soma គឺជាឫសកិរិយាសព្ទដែលមានន័យថា "អាន"

សម្រាប់អ្នកបកប្រែភាសាខ្មែរ ការយល់ដឹងពីរបៀបបំបែកកិរិយាសព្ទសួហ៊ីលីនេះគឺជារឿងចាំបាច់បំផុត ព្រោះភាសាខ្មែរប្រើពាក្យដាច់ដោយឡែកពីគ្នាដើម្បីបង្កើតប្រយោគស្រដៀងគ្នានេះ។

២. ប្រព័ន្ធថ្នាក់នាម (Noun Classes) ក្នុងភាសាសួហ៊ីលី៖ ឧបសគ្គដ៏ធំសម្រាប់អ្នកបកប្រែ

ខណៈពេលដែលភាសាខ្មែរប្រើប្រព័ន្ធ "ពាក្យចាត់ថ្នាក់នាម" ឬសរសនាម (Classifiers) ដូចជា នាក់, ក្បាល, គ្រឿង, ច្បាប់ ដើម្បីរាប់នាម ភាសាសួហ៊ីលីប្រើប្រព័ន្ធ "ថ្នាក់នាម" (Noun Classes) យ៉ាងស្មុគស្មាញ ដែលបែងចែកនាមជាប្រមាណ ១៨ ថ្នាក់ផ្សេងគ្នា ផ្អែកលើលក្ខណៈសម្បត្តិដូចជា មនុស្ស សត្វ រុក្ខជាតិ វត្ថុគ្មានជីវិត ឬគំនិតអរូបី។

ប្រព័ន្ធថ្នាក់នាមក្នុងភាសាសួហ៊ីលីនេះកំណត់មិនត្រឹមតែទម្រង់ឯកវចនៈ និងពហុវចនៈរបស់នាមប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាក៏តម្រូវឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងវេយ្យាករណ៍ (Grammatical Agreement) ជាមួយគុណនាម កិរិយាសព្ទ និងសព្វនាមនៅក្នុងប្រយោគផងដែរ។ ឧទាហរណ៍៖

• Mtu mzuri amefika (មនុស្សល្អម្នាក់បានមកដល់ហើយ - ថ្នាក់នាមមនុស្ស ឯកវចនៈ)
• Watu wazuri wamefika (មនុស្សល្អៗបានមកដល់ហើយ - ថ្នាក់នាមមនុស្ស ពហុវចនៈ)
• Kiti kizuri kimevunjika (កៅអីល្អមួយបានបាក់ហើយ - ថ្នាក់នាមវត្ថុ ឯកវចនៈ)

អ្នកបកប្រែខ្មែរត្រូវតែវិភាគនាមនៅក្នុងអត្ថបទដើមឱ្យបានច្បាស់លាស់ រួចកំណត់ថ្នាក់នាមដែលសមស្របបំផុតក្នុងភាសាសួហ៊ីលី ដើម្បីចៀសវាងការខុសឆ្គងវេយ្យាករណ៍រវាងប្រធាន និងកិរិយាសព្ទ។

៣. ការបកប្រែប្រព័ន្ធកាល (Tense) និងទិដ្ឋភាពកិរិយាសព្ទ (Aspect)

ការសម្តែងពេលវេលានៃសកម្មភាពនៅក្នុងភាសាទាំងពីរមានលក្ខណៈប្លែកពីគ្នា។ ភាសាខ្មែរមិនតម្រូវឱ្យបញ្ជាក់កាលជានិច្ចនោះទេ ប្រសិនបើមានពាក្យចង្អុលបង្ហាញពេលវេលារួចជាស្រេច (ដូចជា ម្សិលមិញ ថ្ងៃស្អែក ពេលនេះ) ឬអាចប្រើពាក្យជំនួយដូចជា "បាន" (អតីតកាល) "កំពុង" (បច្ចុប្បន្នកាលកំពុងបន្ត) និង "នឹង" (អនាគតកាល)។

ផ្ទុយទៅវិញ ភាសាសួហ៊ីលីមានប្រព័ន្ធកាលដ៏តឹងរ៉ឹង និងច្បាស់លាស់បំផុត ដែលត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈបុព្វបទកាល (Tense prefixes) ដូចជា៖

• -na- សម្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលកំពុងបន្ត (Present Continuous)
• -me- សម្រាប់បច្ចុប្បន្នកាលបរិបូរណ៍ (Present Perfect - សកម្មភាពទើបតែបញ្ចប់ និងមានឥទ្ធិពលដល់បច្ចុប្បន្ន)
• -li- សម្រាប់អតីតកាល (Past Tense)
• -ta- សម្រាប់អនាគតកាល (Future Tense)
• -ki- សម្រាប់លក្ខខណ្ឌ (Conditional - ប្រសិនបើ)

ក្នុងការបកប្រែ អ្នកបកប្រែត្រូវដកស្រង់ព័ត៌មានពេលវេលាពីបរិបទនៃប្រយោគខ្មែរ ដើម្បីជ្រើសរើសបុព្វបទកាលសួហ៊ីលីឱ្យចំគោលដៅ ព្រោះការប្រើប្រាស់បុព្វបទខុសគ្នានឹងផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យទាំងស្រុងនៃសកម្មភាពនោះ។

៤. ការបន្សាំវប្បធម៌ និងសង្គមវិទ្យា (Cultural Adaptation and Sociolinguistics)

ភាសាខ្មែរឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គមដែលមានឋានានុក្រមច្បាស់លាស់ ដែលត្រូវបានបង្ហាញតាមរយៈការប្រើប្រាស់ពាក្យគួរសម ភាសាសង្ឃ និងរាជសព្ទ ព្រមទាំងសព្វនាមជាច្រើនសម្រាប់ហៅសមាជិកគ្រួសារ និងអ្នកដទៃផ្អែកលើអាយុ និងឋានៈសង្គម។

ភាសាសួហ៊ីលី ក៏ជាភាសាដែលផ្តល់តម្លៃខ្ពស់លើសុជីវធម៌ និងការគោរពផងដែរ។ នៅក្នុងវប្បធម៌សួហ៊ីលី ការស្វាគមន៍គឺជារឿងសំខាន់បំផុត។ ឧទាហរណ៍ ពាក្យស្វាគមន៍មានភាពខុសគ្នាទៅតាមអាយុ និងឋានៈ ដូចជាពាក្យ "Shikamoo" សម្រាប់គោរពមនុស្សចាស់ ហើយអ្នកចាស់ត្រូវឆ្លើយតបវិញថា "Marahaba"។ ការបកប្រែពាក្យគួរសម ឬកម្រិតនៃការគោរពពីខ្មែរទៅសួហ៊ីលីតម្រូវឱ្យមានការបន្សាំ (Adaptation) ដោយស្វែងរកកម្រិតនៃការគោរពស្មើគ្នានៅក្នុងសង្គមអាហ្វ្រិកខាងកើត ជាជាងការបកប្រែតាមន័យត្រង់ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ឥរិយាបថដើម។

៥. គន្លឹះជាក់ស្តែងសម្រាប់ការបកប្រែពីខ្មែរទៅសួហ៊ីលីប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព

ដើម្បីទទួលបានអត្ថបទបកប្រែដែលមានគុណភាពខ្ពស់ និងរលូនល្អ អ្នកបកប្រែគួរអនុវត្តតាមវិធីសាស្ត្រសំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖

1. បង្កើតវចនានុក្រមបច្ចេកសព្ទផ្ទាល់ខ្លួន៖ ដោយសារតែមិនទាន់មានវចនានុក្រមទ្វេភាសា ខ្មែរ-សួហ៊ីលី ផ្លូវការច្រើននៅឡើយ អ្នកបកប្រែគួរចងក្រងពាក្យគន្លឹះ និងឃ្លាវេយ្យាករណ៍ដែលប្រើប្រាស់ញឹកញាប់ រួមទាំងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយភាសាទីបី (ដូចជាភាសាអង់គ្លេស ឬបារាំង) ដើម្បីធានាភាពស៊ីសង្វាក់គ្នា។
2. យកចិត្តទុកដាក់លើសូរសព្ទ និងសូរសៀង៖ ភាសាសួហ៊ីលីប្រើអក្សរឡាតាំង ប៉ុន្តែមានការបញ្ចេញសំឡេងប្លែកៗដូចជាព្យញ្ជនៈផ្សំ (Ch, Sh, Ny, Ng')។ សម្រាប់ការបកប្រែឈ្មោះផ្ទាល់ខ្លួន ឬឈ្មោះទីកន្លែងពីខ្មែរទៅសួហ៊ីលី ត្រូវប្រើការសរសេរតាមសូរសព្ទ (Phonetic Transliteration) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត។
3. ប្រើប្រាស់យុទ្ធសាស្ត្របកប្រែតាមលំនាំន័យ (Dynamic Equivalence)៖ ចៀសវាងការបកប្រែពាក្យមួយទល់នឹងពាក្យមួយ (Literal Translation)។ ត្រូវផ្តោតលើការយល់អត្ថន័យរួមនៃប្រយោគខ្មែរ រួចរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធប្រយោគឡើងវិញក្នុងទម្រង់ Agglutinative របស់សួហ៊ីលី ឱ្យមានលក្ខណៈធម្មជាតិ និងងាយយល់សម្រាប់អ្នកអានដើម។
4. ផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយអ្នកជំនាញភាសាកំណើត (Native Speaker Proofreading)៖ ជំហានចុងក្រោយដែលមិនអាចខ្វះបានគឺការឱ្យអ្នកនិយាយភាសាសួហ៊ីលីកំណើតពិនិត្យអត្ថបទដែលបានបកប្រែរួច ដើម្បីធានាថាការប្រើប្រាស់បុព្វបទ ថ្នាក់នាម និងកាលវេយ្យាករណ៍ មិនមានភាពទាស់ភ្នែក ឬផ្ទុយពីទម្លាប់ប្រើប្រាស់ប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ។

ការបកប្រែពីភាសាខ្មែរទៅភាសាសួហ៊ីលីគឺជាដំណើរការដ៏ស្មុគស្មាញមួយដែលទាមទារមិនត្រឹមតែជំនាញភាសាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងការយល់ដឹងពីព្រលឹងវប្បធម៌នៃប្រជាជាតិទាំងពីរផងដែរ។ តាមរយៈការយល់ដឹងច្បាស់ពីភាពខុសគ្នានៃប្រព័ន្ធវេយ្យាករណ៍ និងការអនុវត្តគន្លឹះខាងលើ អ្នកបកប្រែនឹងអាចបង្កើតស្នាដៃបកប្រែដ៏ល្អឥតខ្ចោះ និងមានតម្លៃវិជ្ជាជីវៈខ្ពស់។