Ny dikan-teny eo amin'ny fiteny roa samy hafa fiaviana dia dingana sarotra sy mitaky fahalalana lalina. Rehefa mandika teny avy amin'ny fiteny malagasy (izay ao amin'ny fianakaviam-piteny Aostroneziana) ho amin'ny fiteny sotho na Sesotho (izay ao amin'ny fianakaviam-piteny Bantu) dia misy fitsipika ara-drafitra sy ara-kolontsaina tsy maintsy hajaina. Ity lahatsoratra ity dia manolotra famakafakana lalina momba ny fahasamihafana ara-pitsipiteny, ny olana matetika miseho, ary ny torohevitra mahasoa ho an'ireo mpandika teny matihanina mba hahazoana dikan-teny avo lenta sy manaja ny maha-izy azy ny fiteny tsirairay.
1. Ny Rafitr'anteny: Ny Fiovana avy amin'ny VOS ho amin'ny SVO
Ny iray amin'ireo fahasamihafana lehibe indrindra eo amin'ny fiteny malagasy sy ny fiteny sotho dia ny rafitry ny fehezanteny (Word Order). Ny fiteny malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Verb-Object-Subject) amin'ny ankapobeny. Midika izany fa ny matoanteny no manomboka ny fehezanteny, arahin'ny fameno (Object), ary ny lazaina (Subject) no mamarana azy. Ohatra: "Mihinana vary ny zaza." (Mihinana = Matoanteny, vary = Fameno, ny zaza = Lazaina).
Ny fiteny sotho kosa, tahaka ny ankamaroan'ny fiteny Bantu, dia mampiasa ny rafitra SVO (Subject-Verb-Object). Amin'ity fiteny ity dia ny lazaina foana no mitarika ny fehezanteny, arahin'ny matoanteny sy ny fameno. Raha adika amin'ny teny sotho ny ohatra etsy ambony dia ho lasa: "Ngoana o ja lijo." (Ngoana [zaza] = Subject, o ja [mihinana] = Verb, lijo [sakafo/vary] = Object). Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mamantatra sy mamadika haingana io rafitra io mba tsy hiteraka fehezanteny tsy mifanaraka amin'ny fandaharan-teny voajanahary ao amin'ny fiteny sotho.
2. Ny Sokajin'anarana sy ny Fampifanarahana ara-Pitsipiteny (Noun Classes & Concords)
Ny fiteny sotho dia manana rafitra ara-pitsipiteny antsoina hoe Sokajin'anarana (Noun Classes). Tsy tahaka ny fiteny malagasy izay tsy manavaka ny anarana ho sokajy maro samihafa (ankoatra ny maha-olona na zavatra azy amin'ny alalan'ny mpisolo), ny fiteny sotho dia mizara ny anarana rehetra ho sokajy efa ho 18. Ny sokajy tsirairay dia manana ny tovona (prefixes) manokana izay mamaritra raha tokana na maro ilay anarana, na manondro olona, biby, zavamaniry, na hevitra tsy azo tsapain-tanana.
Ny tena manahirana amin'ity rafitra ity dia ny Fampifanarahana (Concords). Ny singa rehetra mifandray amin'ilay anarana ao amin'ny fehezanteny (matoanteny, mpamari-toetra, mpisolo) dia tsy maintsy mifanaraka amin'ny tovona sokajin'anarana misy azy. Raha adika avy amin'ny teny malagasy ny teny iray dia tsy maintsy fantarina mazava aloha hoe amin'ny sokajin'anarana inona no misy ilay teny ao amin'ny sotho mba hahafahana mampiasa ny tovona mifanaraka aminy. Ny tsy fahafantarana izany dia mitarika fahadisoana lehibe ara-pitsipiteny izay mahatonga ny dikan-teny ho sarotra takarina na tsy eken'ny sofina sotho.
3. Ny Matoanteny sy ny Tovana Mpanova Hevitra (Verbal Extensions)
Na ny malagasy na ny sotho dia samy fiteny mampiasa morphology manankarena amin'ny matoanteny, saingy amin'ny fomba samy hafa tanteraka izany. Ny fiteny malagasy dia mampiasa ny fiovan'ny fitodiky ny matoanteny (Active, Passive, Circumstantial) amin'ny alalan'ny tovona (mamp-, amp-, maha-) sy tovana (-ina, -ana). Ny fitodika mpamari-toe-javatra (circumstantial voice) ohatra dia mamela ny malagasy hampiditra fitaovana, toerana, na antony ho lazaina ao amin'ny fehezanteny.
Ny fiteny sotho kosa dia mampiasa ny antsoina hoe Tovana Mpanova Hevitra amin'ny Matoanteny (Verbal Extensions). Ireo dia tovana apetraka amin'ny fototeny mba hanovana ny dikany na ny fitodian'ny asa:
- Applicative (-ela): manondro fa atao ho an'ny olona iray na amin'ny toerana iray ny asa (mitovy amin'ny fitodika mpamari-toe-javatra na ny fitodika mpandray amin'ny teny malagasy).
- Causative (-isa): manondro fampanaovana asa (mitovy amin'ny tovona "mamp-" amin'ny teny malagasy).
- Passive (-oa / -uoa): manondro fa iharan'ny asa ny lazaina (mitovy amin'ny tovana "-ina" na "-ana" amin'ny teny malagasy).
- Reciprocal (-ana): manondro fa mifampanao ilay asa.
Mba handikana amin'ny fomba marina, ny mpandika teny dia mila mahay mampitaha ireo hevitra ambaran'ny fitodika malagasy sy ny tovana matoanteny sotho mba tsy ho very ny fototry ny hafatra.
4. Ny Fampifanarahana ara-Kolontsaina sy ny Ohabolana
Tsy misy dikan-teny tonga lafatra raha tsy misy fampifanarahana ara-kolontsaina (Transcreation). Ny Malagasy dia manana fomba fiteny feno ohabolana sy sarinteny (Metaphors) mifototra amin'ny tontolo ambanivohitra, ny vary, ary ny fiompiana omby. Toraka izany koa, ny vahoaka Basotho (mpiteny sotho) dia manana kolontsaina mifamatotra amin'ny tendrombohitra, ny fiompiana, ary ny fahendrena nentin-drazana afrikana.
Rehefa mandika ohabolana malagasy dia tsy soso-kevitra ny mandika izany ara-bakiteny. Ohatra, ny ohabolana malagasy momba ny firaisankina toy ny hoe "Ny soroka miara-mby fahefana" na "Ny rano marihitra aza misy mpanantona, mainka fa ny rano mazava" dia maneho ny herin'ny fiaraha-miasa. Raha adika ara-bakiteny amin'ny teny sotho izany dia mety ho very ny heviny. Ny mpandika teny dia tsy maintsy mitady ohabolana sotho (Maele) mitovy hevitra, toy ny hoe "Kopano ke matla" (Ny firaisankina no hery) na ny hoe "Matsoho a a hlatšana" (Mifanasana ny tanana roa, izany hoe mifampiankina ny olona).
5. Torohevitra Hanatsarana ny kalitaon'ny Dikan-teny Malagasy - Sotho
Mba hahazoana vokatra tsara indrindra amin'ny fandikan-teny eo amin'ireo fiteny roa ireo, ireto misy torohevitra manan-danja tokony harahin'ny mpandika teny:
- Fakafakao ny teny manodidina (Context): Ny teny sotho maro dia miankina betsaka amin'ny teny manodidina mba hamaritana ny heviny marina. Aza maimaika mandika teny isan-tokony fa vakio manontolo ny paragrafy.
- Lalino ny fahalalana momba ny Noun Classes: Ny fahadisoana amin'ny concord dia manimba ny hatsaran'ny fiteny sotho. Tokony hanana rakibolana na lisitry ny sokajin'anarana foana rehefa miasa.
- Tandrovy ny fomba fitenin'ny firenena roa tonta: Vakio matetika ny literatiora sotho (tahaka ny asa soratr'i Thomas Mofolo) sy ny boky malagasy mba hampitomboana ny voambolana sy hahazoana ny firindran'ny feo.
- Ampiasao ny Teknolojia saingy amim-pahendrena: Ny fitaovana fandikan-teny mandeha ho azy (Machine Translation) dia matetika tsy mahay mandrindra ny rafitra VOS sy ny sokajin'anarana Bantu. Ampiasao ho fanampiana fotsiny izy ireny fa ny fanamarinana ataon'ny olombelona no zava-dehibe indrindra.
Raha fintinina, ny fandikan-teny eo amin'ny fiteny malagasy sy ny fiteny sotho dia tetezana mampifandray ny tontolo Aostroneziana sy ny tontolo Bantu. Ny fifehezana ny rafitra ara-pitsipiteny, ny fanajana ny soatoavina ara-kolontsaina, ary ny fampiharana ny paika fandikana teny mifanaraka amin'izany no antoka tokana ahazoana dikan-teny mahomby, mazava, ary manohina ny fon'ny mpamaky.