ගෝලීයකරණය සමඟ ලෝකයේ විවිධ සංස්කෘතීන් සහ භාෂාවන් අතර සන්නිවේදනය වෙන කවරදාටත් වඩා වැදගත් වී ඇත. ශ්රී ලංකාවේ ප්රධානතම භාෂාව වන සිංහල භාෂාව සහ මධ්යම ආසියාවේ තුර්ක්මෙනිස්තානයේ නිල භාෂාව වන තුර්ක්මෙන් භාෂාව (Türkmençe) අතර පරිවර්තනය මෙවැනි එක් සුවිශේෂී සන්නිවේදන අවශ්යතාවයකි. මක්නිසාද යත්, මෙම භාෂා ද්විත්වය භාෂා පවුල් දෙකකට අයත් වන අතර ඒවායේ ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික පසුබිම එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් ය. සිංහල භාෂාව ඉන්දු-ආර්ය භාෂා පවුලට අයත් වන අතර තුර්ක්මෙන් භාෂාව තුර්කි (Turkic) භාෂා පවුලේ ඔගුස් (Oghuz) ශාඛාවට අයත් වේ. මෙම ලිපියෙන් සිංහල සිට තුර්ක්මෙන් දක්වා පරිවර්තනය කිරීමේදී මුහුණ දීමට සිදුවන ප්රධාන අභියෝග, භාෂා ද්විත්වයේ ව්යුහාත්මක වෙනස්කම් සහ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා අත්යවශ්ය වන වෘත්තීය උපදෙස් පිළිබඳව ගැඹුරින් සාකච්ඡා කෙරේ.
භාෂා ව්යුහය සහ වාක්ය රටාව සැසඳීම
පරිවර්තන ක්රියාවලියේදී වඩාත්ම මූලික අවධානය යොමු කළ යුතු අංගය වන්නේ වාක්ය රටාවයි. වාසනාවකට මෙන්, සිංහල සහ තුර්ක්මෙන් යන භාෂා දෙකෙහිම වාක්යයක මූලික ව්යුහය සමාන වේ. භාෂා දෙකෙහිම මූලික වාක්ය රටාව වන්නේ උක්තය-කර්මය-ක්රියාව (Subject-Object-Verb - SOV) රටාවයි. උදාහරණයක් ලෙස, සිංහලෙන් "මම පොතක් කියවමි" යන වාක්යයේ ව්යුහය තුර්ක්මෙන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදීද වෙනස් නොවේ. තුර්ක්මෙන් භාෂාවෙන් එය "Men kitap okaýaryn" (මම - පොත - කියවමි) ලෙස පරිවර්තනය වේ. මෙම ව්යුහාත්මක සමානකම පරිවර්තකයාට යම් පහසුවක් ගෙන දුන්නද, වඩාත් සංකීර්ණ වාක්ය පරිවර්තනය කිරීමේදී ව්යාකරණමය වශයෙන් වෙනස්කම් රැසක් මතුවේ.
සිංහල භාෂාවේ මෙන්ම තුර්ක්මෙන් භාෂාවේද නිපාත පද (Postpositions) භාවිතය බහුලව දැකිය හැකිය. ඉංග්රීසි වැනි භාෂාවල පූර්ව නිපාත (Prepositions) නාම පදයට පෙර යෙදුණද, සිංහල සහ තුර්ක්මෙන් යන භාෂා දෙකෙහිම ඒවා යෙදෙන්නේ නාම පදයට පසුවය. උදාහරණයක් ලෙස, "මේසය උඩ" යන්න තුර්ක්මෙන් භාෂාවෙන් "stoluň üstünde" ලෙස දැක්විය හැකිය. මෙම පොදු ලක්ෂණ නිසා මූලික මට්ටමේ වාක්ය පරිවර්තනය සරල වුවද, භාෂා දෙකේ ප්රවේශය සහ වචන එකතු කිරීමේ ක්රියාවලිය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මඟක් ගනී.
තුර්ක්මෙන් භාෂාවේ අනුබද්ධිත (Agglutinative) ස්වභාවය සහ සිංහල පරිවර්තනය
තුර්ක්මෙන් භාෂාව යනු අනුබද්ධිත හෙවත් සංශ්ලේෂී (Agglutinative) භාෂාවකි. මෙහි අදහස වන්නේ මූල වචනයක් (Root word) සමඟ විවිධ ප්රත්යයන් (Suffixes) එකින් එක එකතු කරමින් නව වචන සහ ව්යාකරණමය අර්ථයන් නිර්මාණය කිරීමයි. සිංහල භාෂාවේද යම් දුරකට ප්රත්ය භාවිතය තිබුණද, තුර්ක්මෙන් භාෂාවේ එය අතිශයින්ම ක්රමවත් සහ සංකීර්ණ වේ. තනි තුර්ක්මෙන් වචනයක් මඟින් සිංහල වාක්ය ඛණ්ඩයක අර්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්රකාශ කළ හැකිය.
උදාහරණයක් ලෙස, තුර්ක්මෙන් භාෂාවේ "mekdep" යනු පාසලයි.
- "mekdebim" - මගේ පාසල (මෙහි -im යන්නෙන් මගේ යන්න අඟවයි)
- "mekdepler" - පාසල් (මෙහි -ler බහුවචන ප්රත්යයයි)
- "mekdeplerimde" - මගේ පාසල්වල (මෙහි -ler, -im සහ -de යන ප්රත්ය තුනම එක්වී ඇත)
ස්වර සංවාදය (Vowel Harmony) සහ එහි බලපෑම
තුර්ක්මෙන් ඇතුළු සියලුම තුර්කි භාෂාවල ඇති සුවිශේෂීම ලක්ෂණයක් වන්නේ ස්වර සංවාදයයි (Vowel Harmony). සිංහල භාෂාව තුළ ස්වර සංවාද නීති නොමැති බැවින්, සිංහල පරිවර්තකයෙකුට මෙය නවමු අත්දැකීමකි. තුර්ක්මෙන් භාෂාවේ ස්වර ශබ්ද වර්ග දෙකකට බෙදේ: පෙරමුණේ ස්වර (Front vowels: ä, e, i, ö, ü) සහ පසුපස ස්වර (Back vowels: a, o, u, y). වචනයක ඇති පළමු ස්වර ශබ්දය පසුපස ස්වරයක් නම්, ඊට එකතු කරන සියලුම ප්රත්යවල ඇති ස්වරද පසුපස ස්වර විය යුතුය. එලෙසම පළමු ස්වරය පෙරමුණේ ස්වරයක් නම් ප්රත්යයන්ද පෙරමුණේ ස්වරවලින් සමන්විත විය යුතුය.
උදාහරණයක් ලෙස, බහුවචන ප්රත්යය සඳහා තුර්ක්මෙන් භාෂාවේ "-lar" සහ "-ler" යන ආකාර දෙකක් පවතී. "dost" (මිතුරා) යන වචනයේ 'o' යනු පසුපස ස්වරයක් බැවින් එය බහුවචන කිරීමේදී "dostlar" වේ. නමුත් "හදවත" යන අර්ථය දෙන "ýürek" යන වචනයේ 'ü' යනු පෙරමුණේ ස්වරයක් බැවින් එය බහුවචන කිරීමේදී "ýürekler" ලෙස යෙදේ. සිංහල ලේඛන තුර්ක්මෙන් භාෂාවට හැරවීමේදී පරිවර්තකයාට නිවැරදි වචන මාලාව තෝරා ගැනීමටත්, ව්යාකරණමය දෝෂ වළක්වා ගැනීමටත් මෙම ස්වර සංවාද නීති පිළිබඳව මනා අවබෝධයක් තිබීම අත්යවශ්ය වේ.
සංස්කෘතික අනන්යතාව සහ දේශීයකරණය (Localization)
පරිවර්තනය යනු වචනයෙන් වචනයට සිදු කරන යාන්ත්රික ක්රියාවලියක් නොවේ. එය එක් සංස්කෘතියක් තවත් සංස්කෘතියකට සන්නිවේදනය කිරීමකි. ශ්රී ලාංකීය සංස්කෘතිය තුළ බුද්ධාගම, හින්දු දහම සහ දකුණු ආසියානු සිරිත් විරිත් ප්රධාන තැනක් ගන්නා අතර තුර්ක්මෙනිස්තානයේ සංස්කෘතිය ඉස්ලාම් දහම, නාමික (Nomadic) සම්ප්රදායන් සහ මධ්යම ආසියානු ඉතිහාසය සමඟ දැඩිව බැඳී පවතී. එම නිසා, සිංහල භාෂාවේ ඇති ඇතැම් ආගමික, සංස්කෘතික සහ සාම්ප්රදායික සංකල්ප තුර්ක්මෙන් භාෂාවට සෘජුව පරිවර්තනය කළ නොහැක.
උදාහරණයක් ලෙස, "පින්", "පව්", "සංසාරය" වැනි සිංහල බෞද්ධ සංකල්ප තුර්ක්මෙන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී, එම අර්ථයට ආසන්නතම ඉස්ලාමීය හෝ පොදු සංස්කෘතික යෙදුම් තෝරා ගැනීමට සිදුවේ. එසේ නොමැති නම් පරිවර්තකයාට එම වචන විස්තරාත්මකව ලිවීමට සිදුවේ. එසේම තුර්ක්මෙනිස්තානයේ පවතින ආගන්තුක සත්කාරය පිළිබඳ සංකල්ප, ඔවුන්ගේ සාම්ප්රදායික ආහාර (උදාහරණ ලෙස ප්ලොව් හෝ චොරේක් පාන්) සහ සමාජීය සබඳතා ප්රකාශ වන ආකාරය තේරුම් ගෙන සිංහල අදහස තුර්ක්මෙන් පාඨකයාට සමීප වන අයුරින් ප්රතිනිර්මාණය කිරීම (Transcreation) කළ යුතුය.
සිංහල සිට තුර්ක්මෙන් පරිවර්තනයේදී අනුගමනය කළ යුතු ප්රායෝගික උපදෙස්
සාර්ථක සහ ගුණාත්මක පරිවර්තනයක් ලබා ගැනීම සඳහා පහත දැක්වෙන ප්රායෝගික උපදෙස් අනුගමනය කිරීම වැදගත් වේ:
- නිවැරදි අක්ෂර මාලාව භාවිතය: තුර්ක්මෙන් භාෂාව ලතින් අකුරු පදනම් කරගත් අක්ෂර මාලාවක් (Latin-based Turkmen alphabet) භාවිත කරයි. පැරණි සෝවියට් සමයේ භාවිත වූ සිරිලික් (Cyrillic) අක්ෂර භාවිතය වර්තමානයේ නොමැති තරම්ය. එබැවින් වර්තමාන නිල අක්ෂර මාලාව සහ එහි ඇති සුවිශේෂී අකුරු (ä, ž, ý, ň, ö, ü, ş, ç) නිවැරදිව භාවිත කිරීමට වගබලා ගන්න.
- වචනාර්ථ වෙනුවට සන්දර්භය තේරුම් ගන්න: සිංහල වාක්යයක ඇති වචනවල සෘජු ශබ්දකෝෂ අර්ථය (Literal meaning) යොදමින් තුර්ක්මෙන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමෙන් ව්යාකූල වාක්ය නිර්මාණය වේ. ඒ වෙනුවට මුළු වාක්යයේම සන්දර්භය (Context) සහ අදහස වටහාගෙන එය තුර්ක්මෙන් බස් වහරට ගැළපෙන සේ ලියන්න.
- ගෞරවාර්ථ සහ ලේඛන විලාසය (Register): සිංහල භාෂාවේ මෙන්ම තුර්ක්මෙන් භාෂාවේද වැඩිහිටියන්ට හෝ ආගන්තුකයන්ට කතා කිරීමේදී සහ ලිවීමේදී විශේෂ බහුමාන රූප හෝ ගෞරවනීය සර්වනාම භාවිත කරයි. තුර්ක්මෙන් භාෂාවෙන් "Siz" (ඔබ) සහ "Sen" (ඔයා) භාවිතය නිවැරදිව හඳුනාගෙන, ලිපියේ ස්වභාවය අනුව (නිල හෝ නොනිල) සූදුසු ලේඛන විලාසය තෝරාගත යුතුය.
- පාරිභාෂික වචන ලැයිස්තුවක් (Glossary) සකස් කර ගැනීම: තාක්ෂණික, වෛද්ය හෝ නීතිමය ලේඛන පරිවර්තනය කිරීමේදී සිංහල සහ තුර්ක්මෙන් භාෂා දෙකටම පොදු වූ පාරිභාෂික වචන සොයා ගැනීම අපහසු විය හැකිය. එවැනි අවස්ථාවලදී රුසියානු හෝ ඉංග්රීසි භාෂාවේ සහාය ඇතිව පාරිභාෂික වචන මාලාවක් කල්තියා සකසා ගැනීමෙන් පරිවර්තනයේ ඒකාකාරී බව (Consistency) රැකගත හැකිය.
- දේශීය භාෂකයන් ලවා සංස්කරණය කරවීම (Proofreading): පරිවර්තනය අවසන් වූ පසු, තුර්ක්මෙන් භාෂාව මව්භාෂාව ලෙස කතා කරන (Native speaker) වෘත්තීය මට්ටමේ සංස්කාරකවරයෙකු ලවා එය පරීක්ෂා කරවා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ. එමඟින් භාෂාවේ ඇති සියුම් දෝෂ සහ ස්වාභාවික නොවන වාක්ය රටා නිවැරදි කරගත හැක.
සිංහල භාෂාවෙන් තුර්ක්මෙන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම යනු ඉවසීම, භාෂා ඥානය සහ සංස්කෘතික සංවේදීතාවය එකසේ අවශ්ය වන කලාවකි. භාෂා දෙකේ ඇති අනුබද්ධිත ලක්ෂණ, වාක්ය රටාවේ සමානකම් මෙන්ම ස්වර සංවාද වැනි වෙනස්කම් මැනවින් හඳුනා ගැනීමෙන් ඉතා සාර්ථක සහ ස්වාභාවික පරිවර්තනයක් බිහිකිරීමට ඕනෑම පරිවර්තකයෙකුට හැකියාව ලැබේ.