Go toloka dipuo go tswa mo Setswaneng, e leng nngwe ya dipuo tsa Bantu tse di buiwang thata mo Borwa jwa Aferika, go ya mo go se-Slovak (puo ya se-Slavic e e buiwang kwa Europe Bogare), ke tiro e e tlhokang botswerere, kitso e e tseneletseng ya popopuo, le go tlhaloganya ditso ka bobedi. Le fa dipuo tseno tse pedi di na le ditshebo le dipharologanyo tse dikgolo tsa popopuo, go na le ditsela le maele a a ka thusang batoloki go fitlhelela boleng jo bo kwa godimo. Tsela eno ya go fetolela mafoko e tlhoka gore motho a se ka a leba mafoko feela ka boone, mme a lebelele le dintlha tsa setso tse di amanang le mafoko ao, e le gore molaetsa o se ka wa latlhegelwa ke boleng jo o neng o na le jona mo puong ya tshimologo.
Pharologanyo ya Ditlhopha tsa Maina le Bong mo Popopuong
Nngwe ya dikgwetlho tse dikgolo go gaisa fa go tolokiwa go tswa mo Setswaneng go ya mo go se-Slovak ke pharologanyo e e leng teng mo thulaganyong ya maina. Setswana se dirisa thulaganyo ya ditlhopha tsa maina (noun classes). Ditlhopha tseno di laola ditumelano tsotlhe tsa popopuo mo polelong, go akaretsa ditlhaoli, maemedi, le madiri. Ka fa letlhakoreng le lengwe, se-Slovak, jaaka dipuo tse dingwe tsa se-Slavic, se dirisa thulaganyo ya bong jwa puo (grammatical gender) e e arogantseng maina ka bong jwa senna (masculine), bong jwa sesadi (feminine), le bong jo bo sa tseyeng letlhakore (neuter).
Gore motoloki a kgone go toloka ka botswerere, o tshwanetse go tlhaloganya gore leina la Setswana le le welang mo tlhopheng e e rileng le ka fetolwa jang go ya ka bong jo bo tshwanetseng mo go se-Slovak. Ka sekai, maina a a welang mo tlhopheng ya batho mo Setswaneng (jaaka "monna" kgotsa "mosadi") a na le bong jo bo utlwalang, mme mathata a tlhaga fa go fetolelwa maina a a welang mo ditlhopheng tse dingwe, jaaka ditlhare kgotsa dilo tse di sa tsheleng. Mo go se-Slovak, se sengwe le se sengwe se na le bong jo bo laolang tsela e ditlhaoli le madiri a dirisiwang ka yona. Sena se tlhoka gore motoloki a beye leitlho la setsebi mo go tlhaoleng bong jo bo maleba jwa leina lengwe le lengwe la se-Slovak le le dirisitsweng.
Dikesi tsa Puo mo go se-Slovak le Thulaganyo ya Setswana
Se-Slovak ke puo e e na le dikesi tsa popopuo tse supa (grammatical cases). Dikesi tseno di akaretsa Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Locative, le Instrumental. Nngwe le nngwe ya dikesi tseno e fetola bokhutlo jwa leina, setlhaoli, le leemedi go ya ka seabe se leina le nang le sona mo polelong. Mo Setswaneng, ga re na dikesi tse di fetolang bokhutlo jwa maina ka tsela e e ntseng jalo. Setswana se ikanya thulaganyo ya mafoko (syntax) le tiriso ya ditlhaolamaina, dithusi, le ditlharololi go bontsha seabe sa leina.
Tseno ke dintlha tse di tlhokang tlhokomelo e e tseneletseng:
- Kesi ya Nominative (Setlhogo): E dirisiwa go bontsha modiri wa tiro. Mo Setswaneng, sena se tsamaisana le leina le le tlhagang kwa tshimologong ya polelo le le laolang tumelano-modiri.
- Kesi ya Genitive (Kao/Kgang-tswereng): E bontsha lapa, nako, kgotsa thoto. Mo Setswaneng, re dirisa ditsamaiso tsa go amana jaaka "tsa", "wa", kgotsa "ya".
- Kesi ya Locative (Lefelo): E bontsha lefelo le sengwe se leng mo go lona. Setswana se dirisa bokhutlo jwa "-ng" (jaaka "lefelong") kgotsa dithusi tsa lefelo jaaka "kwa" le "mo". Mo go se-Slovak, se se laolwa ke ditaelo tsa kesi ya locative hamogo le ditlhaodi tse di amanang le lefelo.
Motoloki o tshwanetse go sekaseka polelo ya Setswana ka kelotlhoko go bona seabe sa leina mme a tlhophise kesi e e nepagetseng mo go se-Slovak gore dipolelo di kgone go utlwala ka tsela ya tlholego.
Thulaganyo ya Madiri le Dipopego tsa Tsona
Popopuo ya madiri mo Setswaneng e humile ka diaphekesi tse di fetolang bokao jwa lediri (verb extensions), jaaka go tokafatsa, go bontsha go dirwa ke mongwe, kgotsa go bontsha tsela e tiro e dirwang ka yona (sekai: go kwala -> go kwalela, go kwadisa, go kwalelana). Madiri a Setswana gape a na le makgaolakgogogo a a farologaneng a nako (tense) le tsela (aspect).
Mo go se-Slovak, thulaganyo ya madiri e ikaegile thata mo go se se bidiwang "verbal aspect" (dokončený le nedokončený vid - perfective le imperfective). Lediri le le imperfective le bontsha tiro e e sa ntseng e dirwa kgotsa e e tlwaelegileng, fa le le perfective le bontsha tiro e e setseng e fedile kgotsa e e tla felang ka nako e le nngwe. Ka jalo, fa o fetolela madiri a a jaaka a a dirisang diaphekesi tsa Setswana tse di bontshang go tswelela ga tiro, o tshwanetse go kgetha lediri le le nepagetseng la se-Slovak le le tsamaisanang le seabe seo sa popopuo.
Go Fetolela Ditso, Diema, le Maele
Puo le setso di tsamaya mmogo. Setswana se na le diema le maele a mantsi a a tswang mo botshelong jwa temothuo, leruo, le go tshela ga batho ba Borwa jwa Aferika. Diema tse di jaaka "Go alafa go tloga go le segolo" kgotsa "Lore lo rontshe lwa sa le metsi" di na le bokao jo bo boteng jo bo sa kakeng jwa tolokwa ka go fetolela lentswe ka lentswe (literal translation).
Mo go se-Slovak, ditshwantsho tsa puo di tswa mo botshelong jwa Europe Bogare, jwa meru, dithaolo tsa mariga, le ditso tsa thuto ya se-Slavic. Ka jalo, motoloki wa setsebi ga a a tshwanela go fetolela diema tsa Setswana ka tsela e e tlhamaletseng, mme o tshwanetse go batla seema sa se-Slovak se se nang le bokao le maikutlo a a tšoanang (idiomatic equivalence). Fa seema se se ntseng jalo se seyo, go botoka go fetolela bokao jwa seema ka tsela e e tlhamaletseng e bile e utlwala sentle go tila go tlhakatlhanya mmadi.
Dintlha le Maele a Setsebi go Batoloki
Gore o fitlhelele tsela e e nepagetseng ya go fetolela dipuo tseno tse pedi, tsentsha dintlha tseno mo tirong ya gago:
- Tila go toloka lentswe ka lentswe: Thulaganyo ya mafoko mo Setswaneng le se-Slovak e a farologana. Se-Slovak se na le thulaganyo e e gololesegileng ya mafoko (free word order) ka ntlha ya dikesi tsa sona, mme Setswana se ikanya thulaganyo e e nitameng. Etsa bonnete ba gore dipolelo tsa se-Slovak di utlwala sentle mo mmading wa puo eo.
- Sekaseka dikao tsa bong le dikesi: Tlhokomela ditumelano tsa bong le bong le dikesi tsa maina le ditlhaodi mo go se-Slovak. Diphoso tsa bong di ka fetola bokao jwa polelo kgotsa tsa dira gore polelo e se ka ya utlwala sentle.
- Dirisa dikoranta le ditlhalosi tsa marang-rang: E re ka go se na dikoranta tse dintsi tse di tlhamaletseng tsa Setswana go ya mo go se-Slovak, o ka tlhoka go dirisa puo ya boraro (jaaka Sekgoa) jaaka borogo. Le fa go ntse jalo, netefatsa gore bokao bo sala bo le botlhokwa mme ga bo latlhegelwe ke boleng ka ntlha ya go dirisa puo ya boraro.
- Ithute ka setso sa Slovakia: Go tlhaloganya mekgwa ya botshelo, ditumelo, le ditsela tsa go bua tsa batho ba Slovakia go tla go helps go kgetha mafoko a a maleba fa o fetolela dingwalo tsa setso kgotsa tsa loapi.
Ka go latela dintlha tse di fa godimo le go nna le kitso e e tseneletseng ya dintlha tseno tsa popopuo, o ka kgona go toloka go tswa mo Setswaneng go ya mo go se-Slovak ka tsela e e kgotsofatsang e bile e le ya maemo a a kwa godimo a sephiri sa setsebi.