Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang lichaba le litsela tse fapaneng tsa bophelo le ho tšehetsa puisano lefatšeng ka bophara. Ha re bua ka phetolelo e tlohang ho Sesotho (puo ea Bantu e buuoang haholo Lesotho le Afrika Boroa) ho ea ho Se-Armenia (puo e ikemetseng ea lelapa la Indo-European e buuoang haholo naheng ea Armenia le ke baahi ba eona lefatšeng ka bophara), re tobane le phephetso e kholo le e khahlang haholo ea lipuo le setso. Puo ka 'ngoe e na le nalane, meaho, le moelelo oa eona o ikhethang o hlokang hore mofetoleli a be le tsebo e tebileng. Tataiso ena e shebisisa lintlha tsa bohlokoa, melao ea sebopeho-puo, le mekhoa e molemo eo bafetoleli ba lokelang ho e latela ho netefatsa hore phetolelo e nepahetse ebile e utloahala ka tsela ea tlhaho.
Phapang ea Malapa a Lipuo le Litlamorao tsa Eona
Ntlha ea pele eo mofetoleli e mong le e mong a lokelang ho e utloisisa ke hore Sesotho le Se-Armenia ha li amane ka tsela efe kapa efe ea nalane ea lipuo. Sesotho ke karolo ea lelapa la lipuo tsa Niger-Congo, tlas'a sehlopha sa lipuo tsa Bantu (Sotho-Tswana). Ka lehlakoreng le leng, Se-Armenia ke lekala le ikemetseng ka har'a lelapa la lipuo tsa Indo-European. Sena se bolela hore litsamaiso tsa tsona tsa ho nahana, ho aha mantsoe, le ho hlahisa meelelo li fapane ka ho feletseng.
Mohlala, Sesotho se itšetlehile haholo ka lihlopha tsa mabitso (noun classes) le litumellano tsa lihlopha (concordial agreement). Polelo e 'ngoe le e 'ngoe e tlameha ho ba le tumellano e hlakileng lipakeng tsa lebitso, leetsi, le sehlalosi se sebelisoang. Se-Armenia sona se sebelisa sistimi ea declension kapa maemo a mabitso (cases), moo pheletso ea lebitso e fetohang ho latela tšebeliso oa lona ka har'a polelo. Se-Armenia se na le maemo a supileng a mabitso (nominative, genitive, dative, accusative, ablative, instrumental, le locative). Kahoo, ha ho fetoleloa, ho ke ke ha sebelisoa mokhoa oa lentsoe ka lentsoe; ho e-na le hoo, ho hlokahala ho hlophisa bocha mohopolo o feletseng oa polelo ho latela sebopeho sena se fapaneng sa thuto-puo.
Mongolo le Mopeleto: Ho Tloha ho Selatine ho ea ho Searmenia
Taba e 'ngoe e hlakileng ke mongolo o sebelisoang ke lipuo tsena tse peli. Sesotho se sebelisa mongolo oa Selatine (Latin alphabet) o nang le litlhaku tse tloaelehileng, leha ho na le phapang e nyane ea mopeleto pakeng tsa Sesotho sa Lesotho le sa Afrika Boroa (mohlala, tšebeliso ea litlhaku tse kang 'w' le 'y' kapa likhechana tsa puo). Ka lehlakoreng le elng, Se-Armenia se sebelisa mongolo oa Searmenia (Armenian alphabet) o ikhethang o entsoeng ke Mesrop Mashtots ka selemo sa 405 AD. Mongolo oa boholo-holo ona o na le litlhaku tse 39 kajeno.
Bakeng sa mofetoleli, sena se hloka tlhokomelo e kholo ha ho fetoleloa mabitso a batho, a libaka, kapa mantsoe a macha a se nang phetolelo e tobileng. Transliteration (ho fetolela litlhaku ho ea ka molumo) e lokela ho etsoa ka hloko ho latela melao ea Searmenia ea ho bitsa mantsoe, haholo-holo ka lebaka la hore Searmenia se na le melumo e mengata ea liluma-’moho (consonant clusters) eo Sesotho se se nang eona. Sesotho se rata sebopeho sa liluma-’moho se lateloang ke liluma-nosi (open syllable structure), athe Se-Armenia se ka ba le litlhaku tse 'maloa tsa liluma-’moho li hlahlamana ntle le liluma-nosi, e leng ntho e lokelang ho hlokomeloa ha ho bōptjoa molumo o nepahetseng.
Sebopeho sa Polelo: SVO khahlanong le Litaelo tse Fapaneng
Sebopeho sa polelo sa Sesotho se latela haholo-holo mokhoa oa SVO (Subject-Verb-Object). Mohlala: "Ntate o bala buka". Sebopeho sena se tsitsitse haholo, leha ho na le maemo ao se ka fetohang bakeng sa khatiso kapa lithothokisong. Ka lehlakoreng le leng, Se-Armenia, leha se ka sebelisa SVO, se na le sebopeho se feto-fetohang haholo (flexible word order) ka lebaka la lipheletso tsa mabitso tse bontšang karolo ea lentsoe ka har'a polelo ka ho hlaka. Hangata se sebelisa sebopeho sa SOV (Subject-Object-Verb) kapa sa fetola tatellano ea mantsoe ho totobatsa ntlha e itseng ea polelo ntle le ho fetola moelelo oa motheo.
Mofetoleli o lokela ho ba seli hore a se ke a qobella sebopeho sa Sesotho ho Searmenia, hobane sena se ka etsa hore mongolo o fetotsoeng o utloahale o le thata, o sa tlholehe, ebile o le joalo ka mochine o fetolelang. Ho feto-fetoha hona ha Se-Armenia ho fana ka menyetla ea ho etsa hore mongolo o tsamaee hantle, empa ho hloka boiphihlelo bo phahameng ho khetha tatellano e loketseng maemo a fapaneng a mongolo o fetoleloang.
Mathata a Setso le Tšebeliso ea Mantsoe (Transcreation)
Phetolelo hase feela ho fetola mantsoe lipakeng tsa lipuo tse peli, ke ho fetola litso le ho bōpa kutloisiso e ncha. Sesotho se na le litšupiso tse ngata tsa setso tse amanang le bophelo ba mahaeng, mehlape ea likhomo, le tlhompho ea setso (mohlala, mekhoa ea ho buisa batho ba baholo kapa mabitso a likamano tsa lelapa a kang 'mangoane, rangwane, kapa malome). Mantsoe ana a na le moelelo o tebileng oa maikutlo le oa setso o ka 'nang oa se be teng ka tsela e tšoanang ho Se-Armenia, kapa a ka hlokang litlhaloso tse telele ho hlakisa litaba.
Ka lehlakoreng le leng, Searmenia ke puo e nang le nalane e telele ea lingoliloeng tsa bolumeli, tsa boemo ba leholimo bo thata ba lithaba, le nalane ea nalane ea mehleng ea khale. Mofetoleli o lokela ho sebelisa mokhoa oa transcreation (phetolelo e bōpang bocha moelelo) ho e-na le phetolelo e tobileng, e le hore a fetise maikutlo le boleng ba mantlha ba mongolo oa Sesotho ka tsela eo 'mali oa Moarmenia a ka e utloisisang le ho e utloela bohloko ntle le ho latleheloa ke morero oa mongolo oa pele.
Litlhahiso tsa Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli
Ha u etsa phetolelo lipakeng tsa lipuo tsena tse peli, latela mekhoa ena e latelang ho netefatsa boleng bo holimo:
- Khetha Mofuta oa Se-Armenia o Nepahetseng: Hlokomela hore Se-Armenia se arotsoe ka mefuta e 'meli e meholo ea sejoale-joale: Se-Armenia sa Bochabela (Eastern Armenian, e leng puo ea molao naheng ea Armenia) le Se-Armenia sa Bophirima (Western Armenian, e buuoang haholo ke diaspora). Netefatsa hore na mongolo oa hau o shebisitsoe ho babali bafe pele o qala mosebetsi.
- Sebelisa Litlhaloso tsa Maemo (Context Clues): Kaha Se-Armenia se sebelisa maemo a mabitso (cases) ho hlalosa likamano lipakeng tsa mantsoe, ho utloisisa moelelo o feletseng oa polelo ea Sesotho ho bohlokoa pele u qala ho fetolela le ho khetha likopo tse nepahetseng tsa mabitso.
- Qoba Lihlalosi tse sa Hlokeheng: Sesotho se sebelisa li-pronoun concords tse ngata ho tšehetsa lebitso, athe Se-Armenia se ka kopanya lintlha tsena ka har'a leetsi kapa pheletso ea lebitso. Qoba ho pheta-pheta mantsoe a sa hlokahaleng mongolong oa Searmenia e le hore polelo e be khutšoanyane le ho hlaka.
- Netefatsa ka Setsebi sa Puo ea Target: Kamehla mongolo o fetotsoeng o lokela ho hlahlojoa ke setsebi seo puo ea sona ea lapeng e leng Se-Armenia (native speaker) ho netefatsa hore o utloahala ka tsela ea tlhaho ebile o na le sebopeho se nepahetseng sa lingoliloeng sa morao-rao.
SEO le Likahare tsa Marang-rang bakeng sa Lipuo tsena
Bakeng sa bafetoleli ba sebetsang ka litaba tsa dijithale le marang-rang, ho bohlokoa ho hopola hore mekhoa ea ho batla (search engines) joalo ka Google e lemoha boleng ba mongolo o fetotsoeng. Ha u fetolela webosaete kapa blog ho tloha ho Sesotho ho ea ho Se-Armenia, etsa bonnete ba hore keywords tsa bohlokoa li behiloe ka tsela ea tlhaho. Se-Armenia se na le tlhophiso e fapaneng ea mantsoe a bohlokoa ka lebaka la lipheletso tsa mabitso tse feto-fetohang, kahoo u se ke ua leka ho qobella lentsoe la keyword ho hlaha ka mokhoa o le mong feela hohle mongolong; fetola lebitso ho latela maemo a puo ea Searmenia e le hore u qobe likotlo tsa mechine ea ho batla bakeng sa mongolo o sa hlakang le ho ntlafatsa boemo ba webosaete ea hau marang-rang.