Lefatšeng la kajeno le hokahaneng ka mahlale le likhoebo, phetolelo ea lipuo e fetohile borokho bo bohlokoa bo kopanyang lichaba tse fapaneng. Har'a lipuo tsena, ho fetolela ho tloha ka Sesotho (puo ea Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho) ho ea ho Semalay (puo ea Austronesian e buuoang haholo Malaysia, Indonesia, le Singapore) ho hlahisa liphephetso le menyetla e ikhethang. Le hoja lipuo tsena ka bobeli li tsoa malapeng a fapaneng a lipuo le libakeng tse fapaneng tsa lefats'e, kutloisiso e tebileng ea litsela tsa phetolelo e ka nolofatsa puisano le ho matlafatsa likamano lipakeng tsa lichaba tsena tse peli. Sengoliloeng sena se hlahloba mekhoa, mathata a mahlonoko, le malebela a bohlokoa bakeng sa mang kapa mang ea sebetsang ka phetolelo ena.
Phapang ea Sebopeho sa Puo le Segerama sa Sesotho le Semalay
Phetolelo e atlehileng e qala ka kutloisiso e tebileng ea litsela tseo lipuo tsena li hahiloeng ka tsona. Sesotho le Semalay li fapane haholo tabeng ea sebopeho sa lona sa segerama, 'me sena se hloka hore mofetoleli a be hloko haholo:
- Lihlopha tsa Mabitso le Likopano: Sesotho ke puo e itšetlehileng haholo ka lihlopha tsa mabitso (noun classes). Lereho le leng le le lenyana le na le sehlopha sa lona se laolang tumellano ea sebopeho sa polelo eohle, ho kenyeletsoa maetsi, matlhaoli le maemeli. Ka lehlakoreng le leng, Semalay ke puo e hlokang lihlopha tsena tsa mabitso le ho se be le bong (gender-neutral). Sena se bolela hore mofetoleli o lokela ho ba hlokolosi haholo ha a fetolela meaho e rarahaneng ea Sesotho ho ea puong e bonolo haholoanyane ea sebopeho sa Semalay.
- Sebopeho sa Leetsi le Linako: Ka Sesothong, leetsi le fetoha ho latela nako (e fetileng, e teng, e tlang) le maikutlo a polelo ka ho sebelisa lihlongoana le li-prefix. Ka lehlakoreng la Semalay (Bahasa Melayu), maetsi ha a fetoleloe ho ea ka linako. Nako e bontšoa ka ho sebelisa mantsoe a bohlokoa a joaloka "sudah" (e se e fetile), "sedang" (e ntse e etsahala), kapa "akan" (e tla etsahala). Sena se hloka hore mofetoleli a utloisise moelelo oa pale ka botlalo pele a ka khetha mantsoe a nepahetseng a nako ka Semalay.
- Tšebeliso ea Lihlongoana (Affixation): Le hoja Semalay se se na lihlopha tsa mabitso, se na le mekhoa e rarahaneng haholo ea ho sebelisa lihlongoana le li-prefix (imbuhan) ho fetola moelelo oa mantsoe. Mohlala, lentsoe la motheo la Semalay le ka fetoloa ho ba leetsi, lereho, kapa letlhaoli ka ho sebelisa li-prefix tse fapaneng. Ka tsela e tšoanang, Sesotho se sebelisa mopeleto le lihlongoana tsa maetsi (joaloka -ela, -isa, -eha) ho fetola moelelo. Mofetoleli o lokela ho utloisisa litsamaiso tsena tse peli tse rarahaneng ho netefatsa hore moelelo ha o lahlehe.
Nuances tsa Setso le Likamano tsa Sechaba ho Phetolelo ea Sesotho ho ea ho Semalay
Puo ke seipone sa setso. Kahoo, ho fetolela mantsoe feela ntle le ho ela hloko setso ho ka baka ho se utloisisane ho hoholo. Ha ho fetoleloa ho tloha ka Sesotho ho ea ho Semalay, bafetoleli ba tobana le mathata ana a setso:
Ntlha ea pele ke likhopolo tsa setso tse kang "Ubuntu". Ubuntu ke khopolo e tebileng ea se-Afrika e hlalosang hore motho ke motho ka batho ba bang. Ka Semalay, ho na le khopolo e batlang e tšoana e bitsoang "gotong-royong" (tšebelisano-mmoho ea sechaba), leha e le hore moelelo oa moea oa tsona o ka fapana hanyenyane. Mofetoleli o lokela ho tseba ho fetolela meelelo ena ka tsela e tla utloisisoa ke mosebelisi oa Semalay ntle le ho lahleheloa ke bohlokoa ba mantlha ba Sesotho.
Ntlha ea bobeli ke mefuta ea tlhompho le maemo a sechaba. Sesotho se na le litsela tse ikhethang tsa ho bontša tlhompho, joaloka ho sebelisa lereho la bongata ha ho buuoa le batho ba baholo kapa ba maemo a holimo (mohlala: "Ntate o teng" kapa "Le kae, bo-ntate"). Ka Semalay, tlhompho le mekhoa ea ho bua li rarahane haholo ka lebaka la mekhahlelo ea sechaba (bahasa halus). Ho sebelisa maemeli a nepahetseng joaloka "saya" (ke) kapa "aku" (ke - empa e le ea setsoalle kapa e sa reroang) ho bohlokoa haholo ho qoba ho khopisa bamameli ba buang Semalay. Mofetoleli o tlameha ho tseba hore na o bua le mang le hore na tokomane e reretsoe tikoloho efe.
Liphephetso tsa Mantsoe a Khethehileng, Maele le Litemana tsa Semoea
Litemana tsa semoea, maele le lipolelo tsa setso li baka liphephetso tse kholo ha ho fetoleloa lipakeng tsa lipuo tsena tse peli. Ka mohlala, Sesotho se ruile haholo ka maele le lipolelo tse tsoang bophelong ba temo le thuto ea likhomo (mohlala: "Khonathe e tsoala leruo" kapa "Pinyane e thoba ka letlalo"). Mantsoe ana a ke ke a fetoleloa ka tsela ea sebele ho ea ho Semalay hobane Semalay se na le setso se itšetlehileng haholo ka leoatle, bo-radihapi, le bophelo ba merung (mohlala oa maele a Semalay: "Bagai aur dengan tebing" e bolelang ho sebelisana joaloka lehlaka le leropo la noka). Kahoo, mofetoleli o lokela ho batla maele a Semalay a nang le moralo kapa moelelo o tšoanang le oa Sesotho ho e-na le ho fetolela mantsoe ka ho otloloha. Sena se hloka tsebo e batsi ea lingoliloeng le litso tsa lipuo tseo ka bobeli.
Mantsoe a Likaliloeng le Mahlale a Macha ho Puo ea Sesotho le Semalay
Litabeng tsa mahlale le theknoloji, lipuo tsena ka bobeli li na le mekhoa e fapaneng ea ho amohela le ho fetola mantsoe a macha. Sesotho se na le tloaelo ea ho adima mantsoe ho tloha ho Sejeremane, Seafrikanse le Senyesemane, 'me se a ngole ka tsela ea Sesotho (mohlala: "computer" e fetoha "k'homphieutha"). Ka lehlakoreng le leng, Semalay se adimile mantsoe a mangata ho tloha ho Searabe, Sanskrit le Senyesemane (mohlala: "computer" e fetoha "komputer"). Ha ho fetoleloa lingoliloeng tsa mahlale kapa tsa khoebo, ho bohlokoa ho etsa lipatlisiso tse tebileng ho netefatsa hore na mantsoe a sebelisoang a amohetsoe ka molao ke mekhatlo ea lipuo, joaloka National University of Malaysia kapa Lekhotla la Puo la Sesotho. Sena se thibela mofetoleli ho sebelisa mantsoe a sa utloisisoheng kapa a tsoileng fesheneng.
Litsela le Mekhoa ea ho Fetolela e Atlehileng
Bakeng sa ho netefatsa hore phetolelo ea hau e nepahetse ebile e baleha hantle, mekhoa e latelang e lokela ke ho sebelisoa:
- Phetolelo ea Boqapi (Transcreation): Ha ho fetoleloa lingoliloeng tsa papatso, lithothokiso kapa lipale tsa meea, phetolelo ea lentsoe ka lentsoe ha e sebetse. Transcreation e lumella mofetoleli ho fetola molaetsa e le o mongolo e le hore o tsamaise maikutlo a tšoanang ho bamameli ba bacha a sebelisa litšupiso tsa setso sa Semalay. Sena se thibela polelo ho utloahala e le ntho e tsoang linaheng lisele ebile e sa utloahale.
- Ho bōpa le ho sebelisa lenane la mantsoe (Glossaries): Pele o qala morero leha e le ofe o moholo, ho bohlokoa ho theha lenane la mantsoe a bohlokoa a nang le meelelo e nepahetseng ka Sesotho le Semalay. Sena se netefatsa botsitso ba phetolelo ho pholletsa le tokomane eohle, haholo-holo mabapi le mantsoe a mahlale kapa a molao.
- Teko ea Tikoloho (Localization Testing): Ka mor'a ho fetolela, mongolo o lokela ho hlahlobjoa ke motho eo e leng puo ea hae ea matsoho (native speaker) ea lulang tikolohong ea Semalay. Sena se thusa ho tseba hore na mantsoe a khethiloeng a hlile a sebelisoa bophelong ba letsatsi le letsatsi kapa che.
Lisebelisoa tsa Mahlale bakeng sa Phetolelo ea Sesotho le Semalay
Lefatšeng la kajeno la mahlale a morao-rao, bafetoleli ba na le phihlello ea lisebelisoa tse fapaneng tse ka potlakisang le ho ntlafatsa mosebetsi oa bona. Lisebelisoa tsa CAT (Computer-Assisted Translation) li thusa ho boloka memori ea phetolelo, e leng se nolofatsang ho fetolela mantsoe kapa lipolelo tse iphetang. Bafetoleli ba lokela ho ba le lisebelisoa tse kang:
- Lidatabese tsa Lipuo: Ho sebelisa lidatabese le lidikshinare tse tšepahalang tsa marang-rang ho bohlokoa ho netefatsa moelelo oa mantsoe a sa tloaelehang.
- Lisebelisoa tsa Memory ea Phetolelo (TM): Sena se thusa ho boloka botsitso le ho fokotsa nako e sebelisoang ho fetolela likarolo tse tšoanang tsa mongolo.
- Lisebelisoa tsa ho hlahloba mongolo: Ho sebelisa lisebelisoa tse hlahlobang segerama le mopeleto ho thibela liphoso tse nyane tse ka senyang boleng ba mosebetsi.
Keletso ea ho qetela bakeng sa Bafetoleli ba Sesotho le Semalay
Ho fetolela ho tloha ka Sesotho ho ea ho Semalay ke mosebetsi o hlokang mamello le kutloisiso e batsi. Keletso e molemo ka ho fetisisa ke hore u se ke ua potlakela ho fetolela pele u sa utloisise moelelo oa kakaretso oa mongolo o qalang. Kamehla hopola hore sepheo sa hau ha se ho fetolela mantsoe feela, empa ke ho fetisa moelelo, maikutlo le sepheo sa mongoli oa pele ka tsela e hlakileng le e nang le tlhompho ho setso sa Semalay. Ka ho latela melao-motheo ena le ho lula u ithuta ka lipuo tsena tse peli tse ruileng, u tla khona ho fana ka liphetolelo tsa boleng bo holimo tse tla thabisa le ho ruta bamameli ba hau ba bacha.