မြန်မာဘာသာစကားမှ ယစ်ဒစ်ရှ် (Yiddish) ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဆန်းပြားဆုံးနှင့် အခက်ခဲဆုံးသော ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများထဲတွင် ပါဝင်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးနှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး စာရေးစနစ်၊ သဒ္ဒါပုံစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများ လုံးဝကွဲပြားခြားနားနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သတိပြုရမည့် အဓိကအချက်များ၊ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ၊ စာရေးစနစ်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှု ဖြစ်စေရန် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် တင်ပြသွားပါမည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် နောက်ခံ ကွဲပြားမှု
မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ယစ်ဒစ်ရှ် (Yiddish) ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစု၏ ဂျာမန်နစ် (Germanic) ဘာသာစကားနွယ်ဝင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် အရှေ့ဥရောပနှင့် အလယ်ဥရောပရှိ ဂျူးလူမျိုးများအကြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ဟေဗြဲ (Hebrew)၊ ဆလားဗစ် (Slavic) နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစကားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရောနှောပါဝင်နေသည်။ ဤသို့ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် နောက်ခံယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားခြားနားလွန်းခြင်းကြောင့် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုရန် မဖြစ်နိုင်ဘဲ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲဘာသာပြန်ဆိုသည့် နည်းဗျူဟာများ လိုအပ်သည်။
၂။ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံနှင့် ဝါကျအစီအစဉ် ခြားနားချက်များ
ဘာသာပြန်သူတစ်ဦး ကြုံတွေ့ရမည့် အကြီးမားဆုံး အဟန့်အတားမှာ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားချက်ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုတွင် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေသည်။
က။ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (SOV) နှင့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (SVO)
မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာသည် ဝါကျ၏အဆုံးတွင် တည်ရှိသည်။ ဥပမာ- "ဆရာမသည် ကျောင်းသားကို စာသင်ပေးသည်။" ဤဝါကျတွင် "စာသင်ပေးသည်" ဟူသော ကြိယာသည် နောက်ဆုံးတွင် ရှိသည်။
သို့သော် ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ထို့ပြင် ၎င်းတွင် ဂျာမန်ဘာသာစကား၏ ကြိယာဒုတိယနေရာယူမှု (Verb-Second - V2) သဘောတရားကို လိုက်နာသဖြင့် ဝါကျ၏ ဒုတိယမြောက် စကားစုတွင် ကြိယာကို ထားရှိရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျကို ယစ်ဒစ်ရှ်သို့ ဘာသာပြန်သည့်အခါ ကြိယာကို ဝါကျအလယ်သို့ ဆွဲထုတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး သင့်တော်သော အထားအသိုကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်သည်။
ခ။ ဝိဘတ်များ၏ အခန်းကဏ္ဍ (Postpositions vs Prepositions)
မြန်မာစကားတွင် စကားလုံးများ၏ အချင်းချင်း ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြရန် နာမ်များ၏နောက်၌ "က"၊ "ကို"၊ "သို့"၊ "မှ"၊ "တွင်" စသည့် နောက်ဆက်တွဲဝိဘတ်များ (Postpositions) ကို ကပ်၍သုံးသည်။ ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာတွင်မူ ၎င်းတို့၏ ရှေ့၌ထားရသော ဝိဘတ်များ (Prepositions) ကို အသုံးပြုသည်။ ၎င်းအပြင် ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင် နာမ်များ၌ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး၊ အလတ် ဟူ၍ လိင်သတ်မှတ်ချက် (Gender) ရှိပြီး ယင်းလိင်အမျိုးအစားအလိုက် ရှေ့ကလိုက်ရမည့် သရပြောင်းလဲမှုစနစ် (Grammatical Cases) များ ရှိသည်။ ဘာသာပြန်သူသည် ဤသဒ္ဒါအပြောင်းအလဲများကို တိကျစွာ မသိရှိပါက သဒ္ဒါအမှားများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
ဂ။ အသံထွက်စနစ်နှင့် သံပြောင်းသံစောက် ကွာခြားချက်များ
မြန်မာဘာသာစကားသည် အသံအနိမ့်အမြင့် (Tonal Language) ပေါ်တွင် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားဖြစ်သည်။ ဥပမာ- "ကာ"၊ "ကား"၊ "က" စသည့် စကားလုံးများသည် အသံထွက်ပြောင်းလဲမှုပေါ် မူတည်ပြီး အဓိပ္ပာယ် လုံးဝကွဲပြားသွားသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားသည် အသံအနိမ့်အမြင့်ပေါ်တွင် အခြေခံသော ဘာသာစကား မဟုတ်ဘဲ ဝါကျ၏ အဓိကအလေးပေးလိုသော နေရာများကို လေသံမြှင့်ခြင်း (Intonation) ဖြင့်သာ ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ဤကွဲပြားမှုသည် စာသားပြန်ဆိုမှုတွင် တိုက်ရိုက်မသက်ရောက်သော်လည်း အသံထွက်ဖြင့် ပြန်ဆိုရသော လုပ်ငန်းစဉ်များ သို့မဟုတ် ရုပ်ရှင်ပြဇာတ်များ၏ စာတန်းထိုး (Subtitling) လုပ်ငန်းများတွင် ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် လေသံနှင့် စိတ်ခံစားမှုကို မှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်နိုင်ရန် အထူးသတိပြုရမည့် အချက်ဖြစ်သည်။
၃။ စာရေးစနစ်နှင့် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ
မြန်မာစာရေးစနစ်သည် ဘယ်မှညာသို့ (Left-to-Right) ရေးသားရပြီး ယူနီကုတ် (Unicode) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားကို ဟေဗြဲအက္ခရာများဖြင့် ရေးသားပြီး ညာမှဘယ်သို့ (Right-to-Left - RTL) ရေးသားရသည်။
ဤကဲ့သို့ ကွဲပြားခြားနားသော စာရေးစနစ်နှစ်ခုကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် စာသားများ နေရာလွဲမှားခြင်း၊ စာလုံးပုံပျက်ခြင်းနှင့် ကွင်းပိတ်၊ သင်္ကေတများ မညီမညာဖြစ်ခြင်း စသည့် စာစီစာရိုက် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ (Formatting and Localization) ပြဿနာများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အထူးသဖြင့် ဘာသာပြန်ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ (CAT Tools) နှင့် ဝဘ်ဆိုဒ်များတွင် bidirectional text (BiDi) စနစ်ကို ကောင်းမွန်စွာ နားမလည်ပါက စာဖတ်သူအတွက် အဆင်မပြေသော စာမျက်နှာများ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံနှင့် အသုံးအနှုန်းဆိုင်ရာ ကွာဟချက်များ
ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် စကားလုံးချင်း လဲလှယ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် အရှေ့တိုင်းဆန်သော ယဉ်ကျေးမှုများအပေါ် အခြေခံသည့် အသုံးအနှုန်းများ (ဥပမာ- ကမ္မဋ္ဌာန်း၊ ဝဋ်ကြွေး၊ မေတ္တာ၊ အားနာခြင်း) စသည်တို့ အများအပြား ရှိသည်။ ယင်းစကားလုံးများကို ဥရောပဂျူးယဉ်ကျေးမှုမှ ပေါက်ဖွားလာသော ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။
အလားတူပင် ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ဂျူးဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာများမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ၊ ဥပမာ- "Mensch" (လူသားဆန်မှု အပြည့်ရှိသော၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသောလူ)၊ "Chutzpah" (အရှက်မရှိ ရဲတင်းသော သဘော) သို့မဟုတ် ရိုးရာအစားအစာများနှင့် ဆက်စပ်သော ဝေါဟာရများ ရှိသည်။ ဤအသုံးအနှုန်းများကို ဘာသာပြန်ရာတွင် စာဖတ်သူများ နားလည်နိုင်စေရန်အတွက် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းထက် ထပ်ဆင့်ရှင်းလင်းချက်များ ထည့်သွင်းခြင်း သို့မဟုတ် သွယ်ဝိုက်သောအသုံးအနှုန်းများဖြင့် ဖော်ပြခြင်းတို့ကို အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။
ဃ။ တင်စားချက်များနှင့် စကားပုံများ (Idioms and Proverbs)
ဘာသာစကားတိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်တင်စားချက်များနှင့် စကားပုံများ ရှိကြသည်။ မြန်မာစကားပုံများဖြစ်သော "ဆင်ပြောင်ကြီး အပ်နှင့်ထိုး" သို့မဟုတ် "ရေမြုပ်လျှင် ကျောက်ခဲပေါ်သည်" စသည့် စကားပုံများကို ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားသို့ တိုက်ရိုက် စကားလုံးချင်း ပြန်ဆိုပါက ဖတ်ရှုသူများအနေဖြင့် နားလည်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ။ ထို့အတူပင် ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားတွင်လည်း ဥရောပတိုက်၏ ဆောင်းရာသီ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဂျူးတို့၏ သမိုင်းကြောင်းများမှ ဆင်းသက်လာသော စကားပုံများ ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်မပြန်ဆိုဘဲ ယင်းစကားပုံ၏ ဆိုလိုရင်း အနှစ်သာရကို ဖော်ညွှန်းနိုင်မည့် အနီးစပ်ဆုံး ယစ်ဒစ်ရှ်စကားပုံများ သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းချက်များကို ရှာဖွေအသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။
၅။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာဘာသာမှ ယစ်ဒစ်ရှ်သို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို အလေးထားဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် အရည်အသွေးမြင့် စာသားများကို ရရှိနိုင်ပါသည်။
- ဝါကျများကို စနစ်တကျ ပြန်လည်တည်ဆောက်ပါ- မြန်မာဝါကျ၏ နောက်ဆုံးရှိ ကြိယာကို ယစ်ဒစ်ရှ်ဝါကျ၏ ဒုတိယနေရာ သို့မဟုတ် သင့်တော်ရာနေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ဝါကျတစ်ခုလုံးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပါ။
- ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆီလျော်မှုရှိအောင် ပြုပြင်ပါ (Localization)- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး စာဖတ်သူ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုက်ညီမည့် အဓိပ္ပာယ်ကို ရှာဖွေဖော်ပြပါ။
- စကားလုံးသိုလှောင်မှု (Glossary) ဖန်တီးပါ- အခက်အခဲရှိသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စကားလုံးများ၊ အထူးပြုဝေါဟာရများအတွက် ကိုယ်ပိုင်အဘိဓာန် သို့မဟုတ် Glossary ကို ကြိုတင်ပြုစုထားပါ။
- မိခင်ဘာသာစကားပြောသူများဖြင့် စစ်ဆေးပါ (Proofreading)- ဘာသာပြန်ပြီးသော စာသားများကို ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကား မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအား ပြန်လည်စစ်ဆေးခိုင်းခြင်းဖြင့် လွဲမှားမှုများကို လျှော့ချနိုင်သည်။
၆။ ခေတ်သစ်နည်းပညာနှင့် ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းသုံး ကိရိယာများ၏ အခန်းကဏ္ဍ
ခေတ်သစ်ဘာသာပြန်လောကတွင် နည်းပညာအသုံးပြုမှုသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ မြန်မာမှ ယစ်ဒစ်ရှ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သုံးနိုင်သည့် ကိရိယာအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
- ကွန်ပျူတာအထောက်အကူပြု ဘာသာပြန်စနစ် (CAT Tools): SDL Trados, MemoQ သို့မဟုတ် Memsource စသည့် ဆော့ဖ်ဝဲလ်များသည် ဘာသာပြန်ထားသော စာသားများကို မှတ်သားထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် တူညီသော စာသားများပါဝင်လာပါက အလိုအလျောက် အကြံပြုပေးနိုင်သည်။ ဤစနစ်သည် ဘာသာပြန်ဆိုမှု အရည်အသွေးကို တစ်သမတ်တည်း ဖြစ်စေရန် အထောက်အကူပြုသည်။
- စက်ဘာသာပြန်စနစ် (Machine Translation): Google Translate ကဲ့သို့သော စနစ်များသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အကြမ်းဖျင်းနားလည်ရန် ကူညီပေးနိုင်သော်လည်း မြန်မာနှင့် ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားတို့၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါပုံစံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို တိကျစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ခြင်း မရှိသေးပါ။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူ၏ လူကိုယ်တိုင် ပြန်လည်တည်းဖြတ်မှု (Post-Editing) သည် အမြဲတမ်း လိုအပ်လျက်ရှိသည်။
- ဝေါဟာရထိန်းချုပ်မှုစနစ် (Terminology Management): ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးတွင် သတ်မှတ်ထားသော စကားလုံးများကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှုတစ်လျှောက် ရှုပ်ထွေးမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
နိဂုံး
မြန်မာဘာသာစကားမှ ယစ်ဒစ်ရှ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နက်နဲမှုများကို အလေးထားရသော သိပ္ပံနှင့် အနုပညာ ပေါင်းစပ်ထားသည့် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း စနစ်တကျ ပြင်ဆင်လေ့လာပြီး နည်းဗျူဟာကျကျ ဘာသာပြန်ဆိုမည်ဆိုပါက အရည်အသွေးပြည့်ဝပြီး တိကျကောင်းမွန်သော ဘာသာပြန်စာပေများကို ဖန်တီးထုတ်လုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။