ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາໂຊນາ (Shona) ເຊິ່ງເປັນພາສາທີ່ໃຊ້ເວົ້າຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນປະເທດຊິມບັບເວ ແລະ ບາງສ່ວນຂອງປະເທດໂມຊຳບິກ ເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ວັດທະນະທໍາ ແລະ ບໍລິບົດຂອງທັງສອງພາສາ. ບົດຄວາມນີ້ຈະນໍາສະເໜີການວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່າງ, ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ພົບເລື້ອຍ, ພ້ອມທັງເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ການແປມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ລື່ນໄຫຼເປັນທໍາມະຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດ.
1. ຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຊນາໃນຍຸກປັດຈຸບັນ
ໃນຍຸກທີ່ໂລກາພິວັດມີການຂະຫຍາຍຕົວ, ການສື່ສານ ແລະ ການຮ່ວມມືລະຫວ່າງປະເທດໃນທະວີບອາຊີ ແລະ ອາຟຣິກາໄດ້ເພີ່ມຂຶ້ນຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ. ພາສາໂຊນາເປັນພາສາບັນຕູ (Bantu) ທີ່ມີຜູ້ເວົ້າຫຼາຍກວ່າ 15 ລ້ານຄົນ. ການແປເອກະສານ, ຂໍ້ມູນຂ່າວສານ, ຫຼື ເນື້ອຫາທາງດ້ານການຄ້າຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາໂຊນາ ຈຶ່ງມີຄວາມສໍາຄັນໃນການສ້າງຂົວຕໍ່ທາງດ້ານເສດຖະກິດ, ການທູດ, ແລະ ການແລກປ່ຽນວັດທະນະທໍາ. ການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງຈະຊ່ວຍຫຼີກເວັ້ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດ ແລະ ເພີ່ມຄວາມໜ້າເຊື່ອຖືໃຫ້ກັບຂໍ້ມູນທີ່ຕ້ອງການສົ່ງອອກໄປຫາຜູ້ບໍລິໂພກ ຫຼື ພັນທະມິດທ້ອງຖິ່ນ.
2. ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ ແລະ ລະບົບພາສາ
ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດສໍາລັບນັກແປແມ່ນການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງຄວາມຄິດຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງ ເຊິ່ງທັງສອງພາສານີ້ມີຈຸດກໍາເນີດ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ:
- ພາສາລາວ (Analytic Language): ເປັນພາສາຄໍາໂດດ ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄໍາ (Inflection). ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ແລະ ໜ້າທີ່ຂອງຄໍາສັບແມ່ນຂຶ້ນກັບການຈັດລຽງລໍາດັບຄໍາໃນປະໂຫຍກ (Subject-Verb-Object) ແລະ ການນໍາໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍ ຫຼັງຈາກ ຫຼື ກ່ອນຄໍາກິລິຍາ ເພື່ອບອກການ (Tense) ຫຼື ບອກລັກສະນະຂອງການກະທໍາ ເຊັ່ນ: ກໍາລັງ, ໄດ້, ແລ້ວ.
- ພາສາໂຊນາ (Agglutinative Language): ເປັນພາສາທີ່ມີການປະສົມຄໍາ ໂດຍການຕື່ມອຸປະສັກ (Prefixes) ແລະ ປັດໄຈ (Suffixes) ໃສ່ຮາກຄໍາ. ຄໍາສັບໜຶ່ງຄໍາໃນພາສາໂຊນາອາດຈະມີຄວາມໝາຍເທົ່າກັບປະໂຫຍກທັງໝົດໃນພາສາລາວ ເພາະມັນໄດ້ລວມເອົາປະທານ, ກິລິຍາ, ກໍາ, ເວລາ, ແລະ ທິດທາງໄວ້ໃນຄໍາສັບດຽວ. ນັກແປຈໍາເປັນຕ້ອງແຍກສ່ວນປະກອບຂອງຄໍາເຫຼົ່ານີ້ອອກຢ່າງລະອຽດເພື່ອຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍໃຫ້ຄົບຖ້ວນ.
3. ລະບົບຊັ້ນນາມ (Noun Classes) ໃນພາສາໂຊນາ: ຈຸດທີ່ນັກແປຕ້ອງລະວັງ
ພາສາໂຊນາມີລະບົບຊັ້ນນາມ (Noun Classes) ທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນປະມານ 20 ຊັ້ນນາມ ໂດຍອີງໃສ່ປະເພດຂອງສິ່ງຂອງ ເຊັ່ນ: ຄົນ, ສັດ, ພືດ, ເຄື່ອງມື, ຫຼື ສິ່ງທີ່ເປັນນາມມະທໍາ. ແຕ່ລະຊັ້ນນາມຈະມີອຸປະສັກສະເພາະຂອງມັນເown. ທີ່ສໍາຄັນຄື ຄໍາຄຸນນາມ (Adjectives), ຄໍາແທນນາມ (Pronouns) ແລະ ຄໍາກິລິຍາ (Verbs) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄໍານາມນັ້ນໆ ຈະຕ້ອງມີການຜັນປ່ຽນໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຊັ້ນນາມ (Noun Concord). ນີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວ ເຊິ່ງນັກແປຈະຕ້ອງວິເຄາະຄວາມສໍາພັນຂອງຄໍາສັບໃນປະໂຫຍກຢ່າງລະອຽດເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດທາງໄວຍາກອນໃນພາສາປາຍທາງ.
4. ສຽງສູງຕ່ໍາ ແລະ ບໍລິບົດ (Tone and Context)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາໂຊນາ ຕ່າງກັນກໍເປັນພາສາທີ່ມີສຽງສູງຕ່ໍາ (Tonal Languages). ໃນພາສາລາວ, ວັນນະຍຸດມີບົດບາດສໍາຄັນໃນການກໍານົດຄວາມໝາຍຂອງຄໍາ (ເຊັ່ນ: ປາ, ປ່າ, ປ້າ). ສ່ວນພາສາໂຊນາກໍມີລະບົບສຽງສູງຕ່ໍາ (High and Low tones) ທີ່ມີຜົນຕໍ່ຄວາມໝາຍຂອງຄໍາສັບ ແລະ ໄວຍາກອນ ເຊັ່ນກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນການຂຽນພາສາໂຊນາປັດຈຸບັນຈະບໍ່ຄ່ອຍສະແດງເຄື່ອງໝາຍສຽງສູງຕ່ໍາໃນການຂຽນທົ່ວໄປ, ແຕ່ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈໃນການອອກສຽງ ແລະ ບໍລິບົດ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຄໍາສັບໃນການແປໃຫ້ຖືກຕ້ອງກັບຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ຮັບສານ ແລະ ຫຼີກເວັ້ນຄວາມກໍາກວມ.
5. ຄວາມທ້າທາຍໃນການແປສໍານວນ ແລະ ຄໍາສັບທາງວັດທະນະທໍາ
ວັດທະນະທໍາລາວ ແລະ ວັດທະນະທໍາໂຊນາ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ຄໍາສັບບາງຄໍາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມເຊື່ອ, ຮີດຄອງປະເພນີ, ອາຫານ, ແລະ ວິຖີຊີວິດໃນພາສາລາວ ອາດຈະບໍ່ມີຄໍາສັບທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາໂຊນາ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: ຄໍາສັບກ່ຽວກັບ "ບຸນປະເພນີ" ຫຼື "ເຄື່ອງດົນຕີພື້ນເມືອງລາວ" (ເຊັ່ນ: ແຄນ). ໃນກໍລະນີນີ້, ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບອະທິບາຍ (Descriptive Translation) ຫຼື ການທັບສັບ ພ້ອມທັງໃຫ້ຄໍາອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມໃນວົງເລັບ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວໂຊນາເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງໄດ້ໂດຍບໍ່ຮູ້ສຶກແປກແຍກ.
6. ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບສໍາລັບການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຊນາຢ່າງມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ເປັນມືອາຊີບ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄໍາແນະນໍາດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ເນັ້ນການແປເອົາຄວາມໝາຍ (Sense-for-Sense): ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Word-for-Word) ເພາະຈະເຮັດໃຫ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກໃນພາສາປາຍທາງມີຄວາມຜິດເພ້ຍ ແລະ ອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ. ໃຫ້ຈັບໃຈຄວາມສໍາຄັນຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວ ແລ້ວຮຽບຮຽງໃໝ່ໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນຂອງພາສາໂຊນາ ໂດຍຄໍານຶງເຖິງຄວາມເປັນທໍາມະຊາດຂອງພາສາ.
- ການສ້າງຄໍາສັບໃໝ່ ແລະ ການຢືມຄໍາ: ສໍາລັບຄໍາສັບທາງດ້ານເຕັກໂນໂລຊີ ຫຼື ວິທະຍາສາດທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາໂຊນາ, ນັກແປສາມາດໃຊ້ວິທີການຢືມຄໍາຈາກພາສາອັງກິດທີ່ໄດ້ຮັບການຍອມຮັບໃນພາສາໂຊນາ ຫຼື ໃຊ້ການອະທິບາຍໜ້າທີ່ ແລະ ຄຸນລັກສະນະຂອງສິ່ງນັ້ນໆ ເພື່ອສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ງ່າຍດາຍ.
- ການທົດສອບການອ່ານ (Read-Aloud Test): ຫຼັງຈາກແປສໍາເລັດ, ໃຫ້ລອງອ່ານອອກສຽງປະໂຫຍກພາສາໂຊນາ ເພື່ອເຊັກຄວາມລື່ນໄຫຼ ແລະ ຄວາມເປັນທໍາມະຊາດຂອງພາສາ. ພາສາໂຊນາເປັນພາສາທີ່ມີຄວາມກົມກືນທາງດ້ານສຽງສູງ, ການອ່ານອອກສຽງຈະຊ່ວຍໃຫ້ກວດພົບຈຸດທີ່ຂັດເຂີນ ຫຼື ປະໂຫຍກທີ່ບໍ່ເປັນທໍາມະຊາດໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.
- ການຮ່ວມມືກັບເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Collaboration): ວິທີທີ່ດີທີ່ສຸດໃນການຮັບປະກັນຄຸນນະພາບແມ່ນການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາໂຊນາ (Native Speaker) ເປັນຜູ້ກວດທານ (Proofreader) ເພື່ອປັບປຸງສໍານວນພາສາໃຫ້ເປັນທໍາມະຊາດ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກການນໍາໃຊ້ຕົວຈິງ ແລະ ເໝາະສົມກັບວັດທະນະທໍາທ້ອງຖິ່ນ.
7. ສະຫຼຸບສັງລວມສໍາລັບນັກແປ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຊນາ ເປັນວຽກງານສິລະປະທີ່ຕ້ອງອາໄສທັງສາດທາງດ້ານພາສາສາດ ແລະ ຄວາມອ່ອນໂຍນທາງດ້ານວັດທະນະທໍາ. ການເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາສາຄໍາໂດດ ແລະ ພາສາປະສົມຄໍາ, ການຈັດການກັບລະບົບຊັ້ນນາມຂອງພາສາໂຊນາຢ່າງລະມັດລະວັງ, ແລະ ການຖ່າຍທອດບໍລິບົດທາງວັດທະນະທໍາຢ່າງເໝາະສົມ ຖືເປັນຫົວໃຈສໍາຄັນທີ່ຈະນໍາໄປສູ່ຄວາມສໍາເລັດໃນການແປ. ດ້ວຍການຝຶກຝົນ, ການຄົ້ນຄວ້າຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ແລະ ການນໍາໃຊ້ເຕັກນິກທີ່ຖືກຕ້ອງ, ນັກແປຈະສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ, ສື່ສານໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິຜົນ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຫົວໃຈຂອງຜູ້ອ່ານໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.