Phetolelo ea lipuo ke e mong ea mekhoa ea bohlokoa ka ho fetisisa ea ho aha marokho a puisano le kutloisisano har'a lichaba tse fapaneng lefatšeng ka bophara. Har'a lipuo tsena, ho fetolela ho tloha ho Sesotho, e leng puo ea bohlokoa ea sehlopha sa lipuo tsa Bantu e buuoang haholo Lesotho le Afrika Boroa, ho ea ho Sepotoketsi (Português), e leng puo ea Leroma e buuoang ke batho ba fetang limilione tse makholo a mabeli le halofo lefatšeng (ho akarelletsa linaha tse kang Angola, Mozambique, le Brazil), ho hlahisa liphephetso tse ikhethang le menyetla e meholo ea litsebi tsa lipuo. Sengoliloeng sena se hlahloba ka botlalo mekhoa, liphapang tsa sebōpeho-puo, litsela tsa ho fetisa setso, le malebela a bohlokoa bakeng sa ho etsa phetolelo e nehetseng le e hloahloa.
Phapang ea Likarolo tsa Puo le Sebōpeho sa Lipolelo
Ntlha ea pele eo mofetoleli a lokelang ho e utloisisa ke phapang e kholo ea mahlale le sebōpeho pakeng tsa Sesotho le Sepotoketsi. Sesotho ke puo e itšetlehileng haholo ka lihlopha tsa mabitso (noun classes) le litumellano tsa mantsoe (concordial agreement). Ka lehlakoreng le lang, Sepotoketsi ke puo ea inflectional moo mabitso a aroloang ka bong (gender: masculine kapa feminine) mme maetsi a fetohang ho latela nako, motho, le bongata ka litsela tse ngata tse raba-rabelang.
Mohlala, ha ho tluoa ho sebōpeho sa polelo (syntax), le hoja lipuo ka bobeli li sebelisa mokhoa oa Subject-Verb-Object (SVO), tsela eo litumellano li sebetsang ka eona e fapane haholo. Ka Sesotho, re re: "Bana ba balang libuka ba bohlale". Mona, selelekela sa tumellano "ba" se pheta-phetoa ho netefatsa hore moelelo o ea hokahana. Ka Sepotoketsi, polelo ena e fetoleloa e le: "As crianças que leem livros são inteligentes". Mona, litumellano li itšetlehile ka bong ba basali ba mabitso (crianças ke lebitso la basali, kahoo ho sebelisoa sengoloa sa basali sa bongata "As"). Mofetoleli o lokela ho ba hlokolosi haholo hore a se ke a lahleheloa ke sebopeho sena se nehetseng sa phetolelo ea litumellano.
Lihlopha tsa Mabitso tsa Sesotho khahlanong le Bong ba Mabitso ka Sepotoketsi
Sena ke se seng sa liphephetso tse kholo ka ho fetisisa. Sesotho se na le lihlopha tse fetang leshome le metso e 'meli tsa mabitso (tse kang sehlopha sa batho: mo-/ba-, sehlopha sa lintho: se-/li-, joalo-joalo). Lihlopha tsena li laola hore na maetsi, matlhaoli, le limela-mabitso li tla ba le litlhompho kapa litumellano life. Ka Sepotoketsi, ha ho na lihlopha tsa mabitso tse kang tsena; ho na le feela bong ba monna (masculine) le ba mosali (feminine).
Ha u fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Sepotoketsi, litumellano tsena tsohle tsa lihlopha tsa mabitso li lokela ho fokotsoa kapa ho fetoleloa hore li sebetse ka bong bo hlalositsoeng ba Sepotoketsi. Sena se hloka hore mofetoleli a tsebe hantle bong ba mabitso a Sepotoketsi, kaha hangata ha bo tsamaisane ka ho otloloha le moelelo oa Sesotho. Mohlala, lebitso "sefate" (sehlopha sa se-/li-) ke la bong ba monna ka Sepotoketsi ("a árvore" ke la mosali, empa "o arbusto" ke la monna). Phapang ena e hloka tlhokomelo e phahameng ea mahlale a lipuo ho qoba liphoso tse ka senyang boleng ba sengoloa.
Phetolelo ea Setso le Lipoleloana tsa Kae kapa Kae (Transcreation)
Phetolelo ea sebele hase feela ho fetola mantsoe ho tloha puong e 'ngoe ho ea ho e' ngoe, empa ke ho fetisa molaetsa, maikutlo, le setso. Sesotho ke puo e ruileng haholo ka maele, litšomo le lipoleloana tse nang le botebo ba filosofi ea Basotho. Ka mokhoa o tšoanang, Sepotoketsi se na le lipolelo tse ruileng tse tsoang historing oa sona ea Europe, Amerika Boroa le Afrika.
Ha re nka mohlala oa maele a Sesotho a reng: "Khomo ha e nye boloko kaofela" (ho bolelang hore motho ha a fane ka tsohle tseo a nang le tsona kapa ho na le se salang). Ha u ka fetolela maele ana ka ho otloloha ho Sepotoketsi joaloka "A vaca não defeca todo o estrume", moelelo oa setso o tla lahleheloa ke botle ba oona mme babali ba ke ke ba o utloisisa. Ho e-na le hoo, mofetoleli o lokela ho sebelisa mokhoa oa transcreation (phetolelo e bōpang bocha) kapa ho fumana poleloana e tšoanang ea Sepotoketsi e fetisang moelelo o tšoanang oa bohlale kapa temoso, joaloka ho hlalosa hore kamehla motho o lokela ho boloka ho hong bakeng sa bokamoso.
Malebela a Setsebi bakeng sa Phetolelo e Hloahloa
Ho netefatsa hore phetolelo ea hau e tlohang ho Sesotho ho ea ho Sepotoketsi e fihlella maemo a holimo a botsebi, latela malebela ana a bohlokoa:
- Utloisisa Bamameli ba Hau: Sepotoketsi se buuoang Portugal (EP) se fapane le se buuoang Brazil (BP) kapa Angola le Mozambique (PALOP) mabapi le mantsoe le sebōpeho-puo. Netefatsa hore u tseba sebaka seo sengoloa se lebisitsoeng ho sona e le hore u sebelise mantsoe a loketseng sebaka seo.
- Sebelisa Lihlahlobo le Lihlopha tsa Mantsoe (Glossaries): Aha lenane la mantsoe a tloaelehileng a tekheniki le a setso lipakeng tsa Sesotho le Sepotoketsi. Sena se thusa ho boloka ho tsitsa ha mantsoe ho pholletsa le sengoloa se selelele.
- Qoba Phetolelo ea Lentsoe ka Lentsoe (Literal Translation): Kamehla sheba moelelo oa polelo e tletseng ho e-na le ho fetolela lentsoe le le leng ka nako. Sena se bohlokoa haholo lipakeng tsa lipuo tsena tse peli kaha litsela tsa tsona tsa ho rala mehopolo li fapane haholo.
- Hlahloba Tšebeliso ea Maetsi a Latelang: Sepotoketsi se na le mefuta e mengata ea maetsi a bontšang maikutlo (subjunctive mood) le linako tse fapaneng tse se nang balekane ba otlolohileng ka Sesotho. Netefatsa hore u ithuta ka botlalo mokhoa oa ho fetisetsa meelelo ena ka nepo.
- Etsa Hore Sengoloa se Hlahlojoe ke Setsebi se seng: Kamora ho qeta phetolelo, e romele ho mofetoleli e mong oa setsebi ea buang Sepotoketsi e le puo ea hae ea lapeng (native speaker) ho netefatsa hore puo e tsamaea hantle le hore ha ho na liphoso tsa puo kapa setso.
Bohlokoa ba Liphetolelo tsena mehleng ea kajeno
Ha likamano tsa moruo le setso lipakeng tsa linaha tsa Afrika Boroa (tse buang Sesotho le lipuo tse ling tsa Sotho-Tswana) le linaha tse buang Sepotoketsi tse kang Mozambique le Angola li ntse li hōla, tlhahiso ea litšebeletso tsa phetolelo e nehetseng e ntse e e-ba bohlokoa haholo. Hore na ke mererong ea khoebo, thuto, lingoliloeng kapa tsamaiso ea mmuso, phetolelo e nehetseng e thusa ho tlisa katleho le ho qoba likhohlano tse bakoang ke ho se utloisisane. Ka ho latela melao-motheo ea mahlale a lipuo le ho nahanela phapang ea setso, litsebi tsa phetolelo li ka etsa bonnete ba hore molaetsa o fihla o hloekile o bile o le matla joalokaha o ne o le mohloling oa oona oa Sesotho.