Tsamaiso ya go fetolela ditext go tswa ka Setswana go ya go se-Yidishi e tsisa dikgogedi tse di kgethegileng tsa thutapuo le ngwao. Setswana, e le nngwe ya dipuo tsa Bantu mo Borwa jwa Aferika, se na le thulaganyo e e farologaneng gotlhelele le se-Yidishi, e leng puo ya Se-Geremane sa Botlhaba e e nang le ditshegofatso tsa Se-Hebere le Se-Slavic, mme gape e dirisa mokwalo wa Sehebere. Bofetoleli fa gare ga dipuo tseno tsoo-pedi bo tlhoka gore moranodi a bo a na le kitso e e tseneletseng ya thutapuo le go tlhaloganya ditso tse di farologaneng tseno ka botlalo.
1. Dipharologano tsa Popopuo: Dithopha tsa Maina kgatlhanong le Bong le Dikase
Ntlha ya ntlha e e raraaneng mo go fetoleleng go tswa ka Setswana go ya go se-Yidishi ke popopuo ya dipuo tseno. Setswana se itsege ka thulaganyo ya sone ya dithopha tsa maina (noun class system). Maina otlhe a Setswana a kgaogantswe ka dithopha tse di laolang ditshegetso tsa tumalano (concords) mo mafokong otlhe a a amanang le leina leo, go akaretsa ditlhaola, maemedi, le madiri. Se se raya gore moranodi o tshwanetse go ela tlhoko go tsamaisana ga mafoko ka fa tlase ga thulaganyo eno ya dithopha.
Popopuo ya Setswana e na le ditshegetso tse di raraaneng tsa dithopha tsa maina (Classes 1 go ya go 18). Nngwe le nngwe ya dithopha tseno e na le setlhagisi (prefix) se se farologaneng, mme se laola gore madiri, ditlhalosi, le ditlhaola di nna le dikgolagano tse di ntseng jang. Sekai, mo setlhopheng sa 1 (batho), re na le prefix 'mo-', e e fetogang 'ba-' mo bontsing. Se se laola go dirisiwa ga ditshegetso tsa tumalano jaaka 'yo' le 'ba'. Fa re fetolela mafoko a a jaaka 'motho yo o siameng' kgotsa 'batho ba ba siameng' go ya go se-Yidishi, moranodi ga a tlhoke go batla ditumalanong tse di jaaka tseno tsa dithopha. Mo boemong jwa moo, o tshwanetse go tsamaisana le ditshegetso tsa bong le kase ya se-Yidishi.
Ka fa letlakoreng le lengwe, se-Yidishi ga se na dithopha tsa maina tse di ntseng jalo. Se dirisa thulaganyo ya bong jwa popopuo (grammatical gender) e e arogantsweng ka bong jwa senna (masculine/der), bong jwa sesadi (feminine/die), le bong jwa neotara (neuter/dos). Mo godimo ga moo, se-Yidishi se na le dikase (cases) tse nne: nominative, accusative, dative, le genitive. Se se tlhokang tlhokomelo e kgolo ke gore fa o fetolela leina la Setswana le le supang selo se se sa tshelang (se se ka tsenang mo setlhopheng sa bo-9 kgotsa bo-7), moranodi o tshwanetse go lemoga gore bong jwa lone ka se-Yidishi bo ka farologana mme bo tla laola gore ke tlhagisi-maina (article) efe e e tla dirisiwang. Sekai, 'motho yo o siameng' e ka nna 'a guter mentsch' (אַ גוטער מענטש) ka se-Yidishi, mo e leng gore letlhaola 'guter' le tsamaelana le bong jwa senna jwa leina 'mentsch' mo kase ya nominative.
2. Thulaganyo ya Mafoko mo Polelong (Syntax le Word Order)
Thulaganyo ya mafoko mo polelong ke ntlha e nngwe e e tlhokang thulaganyo e e tlhokometsweng. Puo ya Setswana gantsi e latela thulaganyo ya Subject-Verb-Object (SVO). Le fa go ntse jalo, popopuo ya Setswana e letla go fetolwa ga thulaganyo eno ka go dirisa madiri a a nang le ditlhakore le ditshegetso tsa maemedi tse di kopantsweng le lediri. Mo dipolelong tse di jaaka 'Mosimane o bala buka', 'mosimane' ke subject, 'o bala' ke verb, mme 'buka' ke object.
Thulaganyo eno e tsamaelana ka tsela e e tlhamaletseng le dipolelo tse di tlwaelegileng tsa se-Yidishi, jaaka 'der jingl leyent a bukh' (דער ייִנגl לייענט אַ בוך). Fela, dintlha di nna thata fa re kopana le thulaganyo ya V2 (Verb-Second) mo puong ya se-Yidishi. Molao o o kgethegileng wa Verb-Second (V2) o laola gore lediri le nne mo bolemong jwa bobedi fa polelo e simologa ka letlhaola la nako kgotsa lefelo. Sekai, polelo ya Setswana ya 'Gompieno mosimane o bala buka' e ka tlhoka gore ka se-Yidishi re kgoelele lediri kwa bolemong jwa bobedi: 'Haynt leyent der jingl a bukh' (הײַנט לייעنت דער ייִנגל אַ בוך) e seng 'Haynt der jingl leyent a bukh'. Baranodi ba ba fetolelang go tswa ka Setswana ba tshwanetse go fetola kapei eno ya dipolelo gore di utlwale sentle ka se-Yidishi mme di se ka tsa latlhegelwa ke tlhaloso ya tsone ya mmatota.
3. Go Tlhaola le go Fetolela Ditlhaka le Mokwalo (Orthography)
Pharologano e nngwe e e bonolo go e bona mme e le thata go e tsamaisa ke mokwalo. Setswana se dirisa ditlhaka tsa Se-Latin (Latin alphabet) tse di nang le ditlhaka tse di kgethegileng jaaka 'š' kgotsa ditshegofatso tse dingwe go ya ka mokwalo wa se-Sotho-Tswana. Ka fa go farologaneng, se-Yidishi se dirisa ditlhaka tsa Sehebere (Hebrew alphabet) go kwala puo e e aroganyesang ditumammogo le ditumakgolo. Gape, mokwalo wa se-Yidishi o kwalelwa go tswa moja go ya molema (Right-to-Left), se se farologaneng gotlhelele le Setswana se se dirisang mekwalo ya se-Latin go tswa molema go ya moja (Left-to-Right).
Phapang eno e ya setegeniki e tlhoka gore baranodi ba dirise didirisiwa tsa software tse di tshegetsang mekwalo e e farologaneng (Bi-directional text layouts). Fa o fetolela maina a batho, mafelo, kgotsa mafoko a a kgethegileng a Setswana go ya go se-Yidishi, go tlhokega go dirisa mokgwa wa go thuthusa (transliteration) ka tsela e e nepagetseng. Baranodi ba tshwanetse go fetola medumo ya Setswana (jaaka 'tlh', 'tsh', 'kg', le 'ny') go ya ka mekwalo ya se-Yidishi e e emelang medumo eno. Sekai, modumo o o jaaka 'kg' (jaaka mo go 'kgomo') o ka emelwa ka tlhaka ya se-Yidishi ya 'chaf' (כ/ך) e e nang le modumo o o tseneletseng wa mometso. Modumo wa 'ny' (jaaka mo go 'nyala') o ka tlhoka gore moranodi a dirise tlhagiso ya ditlhaka tse di emelang modumo oo ka go latelana ga ditlhaka tsa se-Yidishi.
4. Ngwao le Transcreation: Maele le Mafoko a a Kgethegileng
Go fetolela ga se fela go fetola mafoko mo pampiring; ke go fetola ditso le ditsela tsa go akanya. Setswana ke puo e e metso e e tseneletseng mo ditumelong le ditsong tsa Aferika Borwa, fa se-Yidishi e le puo e e nang le ditshegofatso tse di amanang le ditumelo le botshelo jwa Se-Juda mo Yuropa. Dikhonsepte tsa setso sa Setswana jaaka 'lekgotla' di ka se fetolelwe ka go dirisa lentswe le le lengwe la se-Yidishi. Lekgotla ke lekgotla la motse kgotsa setshaba le le buang ka ga ditsheko le dintlha tsa motse. Moranodi o ka nna a dirisa leina le le tlhagisang tlhaloso jaaka 'a farzamlung fun di elteste' (a meeting of elders) kgotsa a dirisa lentswe la Setswana mme a le tlhalosa mo footnote.
Mano a transcreation (go fetolela ka go tlhamela ngwao e nngwe) a botlhokwa thata. Sekai, lentswe la 'botho' le ka fetolwa ka go dirisa lentswe la se-Yidishi la 'menschlichkeit', le le kayang setho, bomotho, le go nna le maitseo a a tlotlegang. Ka fa letlakoreng le lengwe, mekgwa ya botshelo ya Se-Juda le yone e na le mafoko a a kgethegileng ka se-Yidishi a a jaaka 'shabbat' kgotsa 'kosher' a a tlhokang go fetolelwa ka tsela e e utlwalang mo ditsong tsa Setswana. Mano a go fetolela ka go aga borogo jwa ditso (cultural translation) a netefatsa gore ditlhaloso ga di timele mme go nna le kutlwano e e lolameng fa gare ga babadi.
5. Dintlha tsa Setegeniki tsa Bofetoleli jwa Setswana go ya go se-Yidishi
Fa o le moranodi yo o dirang ka dipuo tseno tsoo-pedi, latela dintlha tseno go tokafatsa tiro ya gago:
- Ela tlhoko maemo a polelo (Context): O se ka wa fetolela lentswe ka lentswe. Batla tlhaloso e e tseneletseng ya dipolelo tsa Setswana pele o di fetolela ka se-Yidishi.
- Tshwaraganya Dikoroniki le Dikoranta tsa Ditso: Dirisa dikishinare tsa ditso tsoo-pedi go netefatsa gore mafoko a o a dirisang a tsamaelana le ditso.
- Tshegetsa Molao wa V2 wa se-Yidishi: Netefatsa gore thulaganyo ya gago ya mafoko ka se-Yidishi e tsamaelana le melao ya popopuo e e lolameng.
- Rulaganya ditlhaka tsa Sehebere ka nepagalo: Dira gore o bo o tlhaloganya bi-directional layout fa o dirisa software go kwala se-Yidishi le Setswana mmogo.
Ka kakaretso, tiro ya go fetolela magareng ga Setswana le se-Yidishi ke tiro e e tlhokang matsapa a magolo mme e le e e duelang thata. E aga borogo jo bo nonofileng fa gare ga batho ba Borwa jwa Aferika le ditshegofatso tsa setso sa Se-Juda sa kwa Yuropa Botlhaba, e tsosa poelo le kutlwano mo lefatsheng la dipuo.