แปล ภาษายิดดิช เป็น เอสเปรันโต - นักแปลออนไลน์ฟรีและไวยากรณ์ที่ถูกต้อง | ฝรั่งเศสแปล

די קונסט פֿון איבערזעצונג צווישן ייִדיש און עספּעראַנטאָ איז אַן איינציקאַרטיקער קאַפּיטל אין דער וועלט פֿון אינטערנאַציאָנאַלער לינגוויסטיק. די צוויי שפּראַכן, כאָטש זיי זײַנען געבויט אויף גאָר פֿאַרשיידענע יסודות — איין שפּראַך איז אַן אָרגאַנישע פֿאָלקס-שפּראַך מיט הונדערטער יאָרן פֿון מזרח-אייראָפּעיִשער ייִדישער געשיכטע, און די צווייטע איז אַ פּלאַנירטע וועלט-שפּראַך פֿאַר גלאָבאַלער קאָמוניקאַציע — האָבן טיפֿע אינערלעכע פֿאַרבינדונגען. דער דאָזיקער אַרטיקל פֿאָרשט די מעטאָדן, די אַרויספֿאָדערנונגען און די בעסטע פּראַקטיקעס פֿאַר איבערזעצער וואָס ווילן איבערגעבן די פֿולע שיינקייט און דעם עמאָציאָנעלן טעם פֿון ייִדיש אויף עספּעראַנטאָ.

פֿילאָסאָפֿישע יסודות און די ראָלע פֿון ל. ל. זאַמענהאָף

כּדי צו פֿאַרשטיין די מעגלעכקייט פֿון איבערזעצן פֿון ייִדיש אויף עספּעראַנטאָ, מוז מען ערשט קוקן אויף דער פֿיגור פֿון ד"ר לודוויג לאַזאַר זאַמענהאָף, דער שאַפֿער פֿון עספּעראַנטאָ. זאַמענהאָף איז אויסגעוואַקסן אין ביאַליסטאָק, אַ שטעטל וווּ ייִדיש איז געווען די מאַמע-לשון פֿון רובֿ תּושבֿים. ער אַליין האָט געקענט ייִדיש אויף אַזאַ הויכן ניוואָ אַז ער האָט אָנגעשריבן אַ פֿולע גראַמאַטיק פֿאַר דער שפּראַך אויף רוסיש אין סוף 19טן יאָרהונדערט. די סאָציאָ-קולטורעלע ווירקונג פֿון ייִדיש ווי אַ שפּראַך פֿון אַ פֿאָלק אָן אַ שטאַט, וואָס דינט ווי אַ מיטל פֿאַר קאָמוניקאַציע און אחדות צווישן מענטשן פֿון פֿאַרשיידענע לענדער, האָט געדינט ווי דער פּראָטאָטיפּ פֿאַר עספּעראַנטאָ. די "אינערלעכע אידעע" פֿון עספּעראַנטאָ (interna ideo) — די שטרעבונג צו שלום און גלײַכקייט — איז טיפֿערהייט פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער הומאַניסטישער וועלט-אָנשוירונג פֿון יענער צײַט.

די לינגוויסטישע סטרוקטורן: גראַמאַטיק, סינטאַקס און וואָרט-שאַפֿונג

פֿון אַ גראַמאַטיקאַלן קוקווינקל זײַנען פֿאַראַן גאָר אינטערעסאַנטע פֿאַרבינדונגען צווישן די שפּראַכן, וואָס יעדער איבערזעצער דאַרף קענען אויסנוצן:

• וואָרט-אָרדענונג (סינטאַקס): ייִדיש געהערט צו די גערמאַנישע שפּראַכן מיט אַ V2 סינטאַקס (דער ווערב מוז שטענדיק שטיין אויפֿן צווייטן אָרט פֿון דעם זאַץ). דאָס קען מאַכן די אָרגאַניזאַציע פֿון אַ זאַץ גאַנץ פֿעסט. אין פֿאַרגלײַך מיט דעם, פֿאַרמאָגט עספּעראַנטאָ אַ גאָר פֿרײַע וואָרט-אָרדענונג צוליב דעם באַנוץ פֿון דעם אַקוזאַטיוו-סופֿיקס "-n". דער איבערזעצער קען ניצן די דאָזיקע פֿרײַקייט צו שאַפֿן דעם זעלבן ריטם, דרוק אָדער עמפֿאַז וואָס געפֿינט זיך אינעם ייִדישן אָריגינעלן טעקסט.
• מאָרפֿאָלאָגישע אַגלוטינאַציע: ייִדיש, אונטער דער השפּעה פֿון סלאַווישע שפּראַכן, ניצט אַ רײַכן סיסטעם פֿון פּרעפֿיקסן כּדי צו שאַפֿן אַספּעקטן פֿון ווערבן (למשל: "שרײַבן" - skribi, "אָנשרײַבן" - verki / alskribi, "פֿאַרשרײַבן" - registri, "צעשרײַבן זיך" - ekskribi entuziame). עספּעראַנטאָ איז געבויט אויף דער זעלבער לאָגיק פֿון צוגעבן פּרעפֿיקסן און סופֿיקסן צו אַ קלאָרן וואָרצל. דאָס גיט דעם איבערזעצער די מעגלעכקייט צו שאַפֿן זער פּינקטלעכע און פֿאַרביקע ווערטער וואָס קאָרעספּאָנדירן כּמעט פּערפֿעקט מיט די ייִדישע ווערב-פֿאָרמעס.
• דימינוטיוון (קאָזשענער ווערטער): ייִדיש איז באַקאַנט פֿאַר אירע דימינוטיוון (מיידל -> מיידעלע -> מיידעלעך). עספּעראַנטאָ האָט אָפּגעשפּיגלט דעם דאָזיקן עמאָציאָנעלן טאָן דורך די סופֿיקסן "-et-" און דעם ספּעציפֿישן וואַרעמען סופֿיקס פֿאַר נעמען (ווי "-ĉj" און "-nj"). אַזוי קען "מאַמעשי" ווערן "patrinjo" אָדער "maminjo", און "ייִדעלע" קען ווערן "judeto".

דער לשון-קודש קאָמפּאָנענט: די גרעסטע אַרויספֿאָדערנונג

די שווערסטע אַרבעט פֿאַר אַן איבערזעצער פֿון ייִדיש אויף עספּעראַנטאָ איז דער לשון-קודש (העברעיִש-אַראַמישער) קאָמפּאָנענט. ייִדישע ווערטער ווי "נשמה", "סכּנה", "בר-מצוה", "מצוה", "ייִחוס" אָדער "צדקה" טראָגן אין זיך הונדערטער יאָרן פֿון רעליגיעזער קולטור און ספּעציפֿישע סאָציאַלע אָנשויאונגען. עספּעראַנטאָ, ווי אַ שפּראַך וואָס שעפּט אירע וואָרצלען מערסטנס פֿון אייראָפּעיִשע שפּראַכן, פֿאַרמאָגט ניט קיין דירעקטע עקוויוואַלענטן פֿאַר די דאָזיקע באַגריפֿן.

פֿאַר אַזעלכע ווערטער עקזיסטירן דרײַ הויפּט איבערזעצונג-סטראַטעגיעס:

1. סעמאַנטישע אַרומשריפֿט: איבערזעצן די אידעע דורך צוגעפּאַסטע עספּעראַנטאָ-ווערטער. למשל, "צדקה" קען ווערן איבערגעזעצט ווי "bonfaro" אָדער "karitato" (כאָטש דאָס לעצטע פֿאַרלירט דעם ייִדישן עטישן יסוד פֿון יוסטיץ און פֿליכט). "ייִחוס" קען ווערן איבערגעזעצט ווי "nobla deveno" אָדער "prestiga genealogio".
2. נעאָלאָגיזמען אָדער דירעקטע טראַנסקריפּציע: באַנוצן זיך מיט די ייִדישע ווערטער אין אַן עספּעראַנטאָ-פֿאָרם (נעמען דעם וואָרצל און צוגעבן דעם געהעריקן סופֿיקס). פֿארשיידענע איבערזעצער שרײַבן שוין ווערטער ווי "micvo" פֿאַר מצוה, "koŝera" פֿאַר כשר, און "daveni" פֿאַר דאַוונען. דאָס זײַנען לעקסיקאַלע באַרײַכערונגען פֿאַר עספּעראַנטאָ וואָס קומען דירעקט פֿון ייִדיש.
3. דערקלערונגען אין די פֿוסנאָטעס: אויב דער טעקסט איז ליטעראַריש און טיפֿערהייט ייִדיש קולטורעל, איז אָפֿט בעסער צו לאָזן דאָס אָריגינעלע וואָרט אין טראַנסקריפּציע און צוגעבן אַ קורצע פֿוסנאָטע אונטן, כּדי אָפּצוהיטן דעם קולטורעלן אידענטיטעט פֿון דעם טעקסט.

די גערמאַנישע און סלאַווישע וואָרצלען: די סעמאַנטישע בריק

דער גערמאַנישער און סלאַווישער קאָמפּאָנענט פֿון ייִדיש איז גאָר נאָענט צו די וואָרצלען וואָס זאַמענהאָף האָט אויסגעקליבן פֿאַר עספּעראַנטאָ. אָט זײַנען עטלעכע בײַשפּילן פֿון ווערטער וואָס האָבן כּמעט די זעלבע פֿאָנעטישע און סעמאַנטישע סטרוקטור אין ביידע שפּראַכן:

• ייִדיש: זון — עספּעראַנטאָ: suno
• ייִדיש: הונט — עספּעראַנטאָ: hundo
• ייִדיש: פֿינגער — עספּעראַנטאָ: fingro
• ייִדיש: גאַסט — עספּעראַנטאָ: gasto
• ייִדיש: זומער — עספּעראַנטאָ: somero

דער דאָזיקער פֿאַקט פֿארלײַכטערט די אַרבעט פֿון דעם איבערזעצער גאָר שטאַרק. דערצו, די סלאַווישע השפּעה אויף די מעטאַפֿאָרן פֿון ייִדיש פֿילט זיך אויך אין עספּעראַנטאָ. צום בײַשפּיל, די קאָנסטרוקציעס פֿון פּרעפּאָזיציעס אָפֿט מאָל אָפּשפּיגלען דעם סלאַווישן ריטם וואָס איז געווען נאַטירלעך פֿאַר די מזרח-אייראָפּעיִשע רעדנער. דער איבערזעצער קען זיך פֿאַרלאָזן אויף דעם דאָזיקן געמיינזאַמען הינטערגרונט צו שאַפֿן אַ פֿליסיקן און לעבעדיקן טעקסט.

פּראַקטישע עצות און סטראַטעגיעס פֿאַר איבערזעצער

ווען איר נעמט זיך אונטער איבערצוזעצן אַ טעקסט פֿון ייִדיש אויף עספּעראַנטאָ, האַלט אין זינען די פֿאָלגנדע פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן אָפּטימאַלן רעזולטאַט:

1. איבערגעבן די פֿאָלקס-חכמה און שפּריכווערטער: ייִדיש איז גאָר רײַך אין שפּריכווערטער און סאַרקאַסטישן הומאָר (למשל: "אַז מען דאַרף דעם גנבֿ, שנידט מען אים אָפּ פֿון דער תּליה"). פּרוווט ניט איבערצוזעצן אַזעלכע זאַצן וואָרט-בײַ-וואָרט. זוכט אין דעם עספּעראַנטאָ-ווערטערבוך פֿון שפּריכווערטער (Proverbaro Esperanta) פֿאַר ענלעכע מעטאַפֿאָרן, אָדער שאַפֿט אַן איבערזעצונג וואָס היט אויף דער לאָגיק און דעם הומאָריסטישן טאָן פֿונעם אָריגינעלן זאַץ.
2. היטן זיך פֿאַר פֿאַלשע פֿרײַנד (Faux amis): אַזוי ווי ביידע שפּראַכן נוצן דײַטשע וואָרצלען, זײַנען פֿאַראַן ווערטער וואָס קוקן אויס ענלעך אָבער האָבן פֿאַרשיידענע באַדײַטונגען. היט זיך גוט אויף און קאָנטראָלירט יעדן וואָרט אינעם עספּעראַנטאָ-ווערטערבוך (ווי PIV - Plena Ilustrita Vortaro) כּדי צו פֿאַרמײַדן סעמאַנטישע טעותן.
3. דינאַמישע פֿונקציאָנעלע עקוויוואַלענטן: ייִדיש האָט אַ ספּעציעלע עמאָציאָנעלע אינטענסיווקייט. ניצט די גרויסע פֿרײַקייט פֿון עספּעראַנטאָ צו שאַפֿן נײַע ווערטער כּדי איבערצוגעבן די מאָמענטן פֿון כּעס, ליבע, איראָניע אָדער וואַרעמקייט.
4. אויסמײַדן איבערגעטריבענע דײַטשמעריזמען: אַזוי ווי פֿאַרשיידענע ייִדישע איבערזעצער זײַנען געוווינט צו שרײַבן אין אַ דײַטשערישן נוסח (שרײַבן ווערטער וואָס זײַנען נאָענט צו הויך-דײַטש), דאַרף מען אין עספּעראַנטאָ ניצן אַ באַלאַנסירטן וואָקאַבולאַר וואָס וועט זײַן קלאָר פֿאַר לעזער פֿון אַלע לענדער, ניט נאָר פֿון דײַטשלאַנד אָדער מזרח-אייראָפּע.

רעסורסן און די צוקונפֿט פֿון ייִדיש-עספּעראַנטאָ איבערזעצונג

די קהילה פֿון ייִדיש-רעדנער און עספּעראַנטיסטן טיילן אַ שטאַרקן היסטאָרישן אינטערעס. אָנהייבנדיק פֿון די ערשטע איבערזעצונגען פֿון ייִדישע שרײַבער ווי י. ל. פּרץ, שלום-עליכם און שלום אַש אויף עספּעראַנטאָ, ביז די הײַנטיקע דיגיטאַלע פּראָיעקטן, איז די איבערזעצונג-אַרבעט אָנגעגאַנגען אָן אָפּשטעל. הײַנט קען דער איבערזעצער ניצן דיגיטאַלע ווערטערביכער, ליטעראַרישע זשורנאַלן און קולטורעלע פֿאָרומס צו קאָנסולטירן זיך מיט קאָלעגן. דאָס קולטורעלע ירושה פֿון ביידע וועלטן לעבט ווײַטער דורך יעדן נײַעם זאַץ וואָס ווערט איבערגעזעצט, שאַפֿנדיק אַ וויכטיקע בריק פֿאַר גלאָבאַלן פֿאַרשטאַנד און ליטעראַרישער שיינקייט.