Fassara tsakanin harsuna biyu wadanda ba su da alaka ta kut-da-kut ta fuskar tarihi, yanki, ko dangi na harshe, aiki ne mai matukar sarkakiya da ke bukatar kwarewa ta musamman. Harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin manyan harsunan Afirka ta Yamma kuma memba a cikin dangin harsunan Afroasiatic (reshen Chadic), yana da tsari da al'adu daban-daban idan aka kwatanta shi da harshen Nepali, wanda yake harshen hukuma a kasar Nepal kuma memba a cikin dangin harsunan Indo-Aryan na Asiya ta Kudu. Wannan makala tana yin nazari na tsanaki kan hanyoyin fassara, kalubalen nahawu da na al'ada, da kuma shawarwari masu amfani ga masu fassara da ke son gudanar da aiki tsakanin wadannan harsuna biyu.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu da Tsarin Jumla
Daya daga cikin manyan kalubale ga mai fassara daga Hausa zuwa Nepali shi ne sauya tsarin ginin jumla. Tsarin nahawun kowane harshe yana da dokoki na musamman wadanda ke bukatar sake fasalin tunani kafin aiwatar da fassarar.
- Tsarin SVO da SOV: A harshen Hausa, tsarin jumla mafi yawanci shi ne Subject-Verb-Object (SVO), wato (Abin da ake magana a kai - Aikatau - Abin da aikin ya shafa). Misali: "Yaron ya sayi littafi." A harshen Nepali kuma, tsarin jumla shi ne Subject-Object-Verb (SOV), inda aikatau yake zuwa a karshen jumla. Fassarar wannan jumla a Nepali za ta kasance "Yaron littafi ya saya" (केटाले पुस्तक किन्यो - Keṭāle pustak kinyo).
- Rukunin Jinsi da Siffofi: A harshen Hausa, akwai jinsi na mace da namiji a fili wanda ke shafar sunaye da siffofi (misali: "babban gida" vs "babba yarinya"). A harshen Nepali kuma, kodayake akwai jinsi, tsarin nuna jinsi a cikin aikatau da siffofi yana da sarkakiya daban, musamman wajen nuna girmamawa ko matsayi a cikin al'umma.
- Wakilan Suna da Matakan Girmamawa: Harshen Nepali yana da matakai daban-daban na nuna ladabi da girmamawa a cikin wakilan suna na mutum na biyu da na uku (kamar tyo, wahaa). Mai fassara dole ne ya san matsayin mutumin da ake magana a kansa a cikin rubutun Hausa domin ya zabi kalmar Nepali da ta dace da matakin girmamawar.
Kalubalen Al'adu da Harshe
Harshe ba kawai kalmomi ba ne; shi ne madubin al'adar mutane. Hausawa suna da al'adu da suka samo asali daga rayuwar Afirka ta Yamma da kuma tasirin addinin Musulunci. A daya bangaren, al'adun Nepali suna da alaka ta kudu da addinin Hindu da na Buddha, gami da yanayin rayuwa na tsaunuka na Himalayas. Wadannan bambance-bambance suna haifar da kalubale kamar haka:
Na farko, akwai matsalar kalmomin da babu daidai da su (Lexical gaps). Misali, kalmomin da suka shafi abinci, tufafi, ko bukukuwan gargajiya. Kalmomi kamar "tuwon shinkafa" ko "fura da nono" ba su da takamaiman kalma a Nepali. Haka kuma, kalmomin Nepali kamar "Gundruk" (wani nau'in kayan lambu da aka sarrafa) ko "Dhaka Topi" (hular gargajiya) ba su da daidai a Hausa. A irin wannan yanayi, mai fassara dole ne ya yi amfani da dabarar kwatanci ko bayani a cikin baka (transliteration tare da bayani).
Na biyu, karin magana da salon magana (Idioms and Proverbs). Karin maganar Hausa kamar "Kowa ya ce da kaza barka, to danta yake so" ba za a iya fassara shi kalma-da-kalma zuwa Nepali ba. Dole ne mai fassara ya nemo karin magana na Nepali mai dauke da ma'ana iri daya ko kuma ya fassara ma'anar a fili don masu karatu su fahimta ba tare da rudewa ba.
Dabarun Fassara Masu Tasiri
Domin tabbatar da cewa fassarar ta kasance mai inganci, mai fassara yana bukatar ya bi wasu matakai na musamman da za su taimaka masa wajen kiyaye asalin ma'anar rubutun.
- Fahimtar Mahallin Rubutun (Contextual Analysis): Kafin a fara fassara kowace kalma, dole ne a karanta dukkan rubutun don fahimtar jigon maganar, manufar marubucin, da kuma irin masu sauraro ko karatu da ake fatan su karanta aikin.
- Fassarar Ma'ana (Dynamic Equivalence): Maimakon fassara kalma-da-kalma (literal translation), ya kamata mai fassara ya mayar da hankali wajen fassara ma'anar sakon. Wannan yana taimakawa wajen sa rubutun ya fito fili kuma ya kasance mai saukin karantawa ga mai amfani da harshen Nepali.
- Amfani da Kayan Aiki na Zamani: Kodayake na'urorin fassara na kwamfuta ba su kai matakin kammala ba don harsunan da ba a cika amfani da su wajen fassara tsakaninsu ba kamar Hausa da Nepali, amfani da kamus na intanet da kuma shafukan bincike na harshe zai iya taimakawa wajen tabbatar da daidaiton kalmomi.
Matakan Tabbatar da Ingancin Fassarar
Bayan an kammala fassarar farko, akwai bukatar gudanar da bita mai tsanaki don tabbatar da cewa babu kurakurai. Wannan tsari ya kunshi:
Bita ta Harshe (Editing): A wannan matakin, ana duba daidaiton nahawun Nepali, rubutun kalmomi, da kuma yadda jumlolin ke gudana. Ya kamata wani masani na harshen Nepali wanda ya kware a fannin fassara ya gudanar da wannan aiki.
Gwajin Fahimta (Localization Testing): Ana iya gabatar da rubutun da aka fassara ga mutanen da ke jin harshen Nepali a matsayin harshen uwa don jin ra'ayoyinsu game da yadda rubutun yake a bayyane da kuma yadda yake da dadi a kunne. Wannan yana taimakawa wajen gano duk wani salon magana da zai iya zama kamar ba na halitta ba.
Kammalawa da Shawarwari ga Masu Fassara
Fassara da harshen Hausa zuwa Nepali tafiya ce ta ilimi da ke bukatar hakuri da bincike mai zurfi. Ga duk mai son yin nasara a wannan fanni, ya kamata ya ci gaba da karanta littattafai da labarai a cikin harsunan biyu, yana nazarin yadda al'ummar kowane harshe ke bayyana ra'ayoyinsu da kuma amfani da kalmomi. Ta hanyar sadaukarwa da amfani da dabarun da aka bayyana a cikin wannan jagora, masu fassara za su iya gina gado mai inganci na sadarwa tsakanin al'ummar Hausawa da na Nepali.