Fampidirana: Ny Sehatry ny Fandikan-teny eo amin'ny Malagasy sy ny Arabo
Ny fandikan-teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Arabo dia asa iray mitaky fahalalana lalina sy fahaiza-manao manokana eo amin'ny sehatry ny haiteny. Na dia eo aza ny elanelana ara-jeografia eo amin'i Madagasikara sy ny tontolo Arabo, ny tantara dia mampiseho fa efa nisy fifandraisana tranainy be teo amin'ny firenena roa tonta. Io fifandraisana io dia namela taratra lehibe tao amin'ny voambolana malagasy, indrindra eo amin'ny anaran'ny andro (alahady, alatsinainy, talata...), ny tetiandro, ary ny voambolana momba ny fanandroana sy ny sikidy. Na izany aza, rehefa mandika teny amin'ny vanim-potoana ankehitriny, ny mpandika teny dia miatrika fahasamihafana goavana eo amin'ny rafitra ara-pitenenana, ny fitsipi-pitenenana, ary ny kolontsaina.
Ity lahatsoratra ity dia natao hanampiana ny mpandika teny sy ny mpianatra hahatakatra ny nuance, ny olana lehibe indrindra, ary ny teknika tsara indrindra amin'ny fandikana asa soratra avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Arabo, mba hahazoana vokatra matihanina sy mahomby amin'ny fikarohana sy ny serasera iraisam-pirenena.
1. Ny Fahasamihafana ara-Drafitra sy ny Fitsipi-pitenenana
Ny dingana voalohany amin'ny fandikan-teny mahomby dia ny fahatakarana ny rafitra fototra misy amin'ireo fiteny roa ireo. Ny teny Malagasy dia ao anatin'ny fianakaviam-piteny Aostroneziana, raha toa ka fiteny Semitika kosa ny teny Arabo. Noho izany, ny rafi-pehezanteny dia tsy mitovy mihitsy ary mitaky fahaiza-mandanjalanja lehibe.
Ny Fitodiky ny Pehezanteny (Syntaxe)
Ny teny Malagasy dia mampiasa ny rafitra VOS (Matoanteny - Fameno - Lazaina) amin'ny ankapobeny. Ohatra: "Mihinana vary ny zaza." Ny matoanteny ("mihinana") no loha-pehezanteny, arahin'ny fameno ("vary"), ary faranan'ny lazaina ("ny zaza"). Amin'ny teny Arabo kosa, ny rafitra mahazatra indrindra amin'ny pehezanteny matoanteny dia VSO (Verb-Subject-Object) na koa SVO (Subject-Verb-Object) amin'ny fehezanteny anarana. Noho izany, ny mpandika teny dia tsy maintsy mahay mandrafitra indray ny pehezanteny mba tsy hisian'ny fahadisoana ara-fitsipi-pitenenana amin'ny teny Arabo ary mba hahafahan'ny teratany arabo mamaky azy amin'ny fomba milamina.
Ny Matoanteny sy ny Fitodika
Ny teny Malagasy dia manana rafitra fitodika (voix) tena manan-karena: fitodika mpanao, fitodika atao, ary fitodika mpandray na mpampiasa (voix circonstancielle). Ny fanovana ny tovona sy ny tovana amin'ny matoanteny malagasy dia manova tanteraka ny hevitry ny fehezanteny sy ny toerana misy ny lazaina. Amin'ny teny Arabo, ny rafitra dia mifototra amin'ny "faka" (roots) misy renifeo telo na efatra (triliteral roots) izay ampiarahina amin'ny endrika manokana (patterns/awzan). Ny mpandika teny dia tsy maintsy mahita ny endrika matoanteny arabo mifanaraka tsara amin'ny fitodika malagasy mba hitazonana ny tian'ny mpanoratra holazaina sy ny fitsindriana tiany hatao.
2. Ny Olana ara-Kolontsaina sy ny Tontolo Iainana
Ny fandikan-teny dia tsy fifanakalozana voambolana fotsiny fa fifanakalozana ara-kolontsaina ihany koa. Ny tontolo ara-kolontsaina malagasy sy ny tontolo arabo dia manana fahasamihafana lehibe tokony hotandremana fatratra mba hisorohana ny fifandian-kevitra.
- Ny Finoana sy ny Fomba nentim-paharazana: Ny teny Malagasy dia feno voambolana mifandraika amin'ny fivavahan-drazana, ny fady, ny razana, ary ny fitodian-tany. Ny fandikana izany amin'ny teny Arabo dia mitaky fahamalinana mba tsy hampifangaro azy amin'ny hevitra ara-pivavahana silamo, raha tsy izany no tanjona. Ohatra, ny teny hoe "razana" dia tsy azo adika tsotra fotsiny hoe "أجداد" (ancestors) amin'ny toe-javatra sasany, fa mila fanazavana fanampiny momba ny lafiny ara-panahy ananany eo amin'ny fiainana sy ny fisian'ny Malagasy.
- Ny fomba fiteny sy ny ohabolana: Ny ohabolana malagasy dia matetika mampiasa sarin-teny avy amin'ny natiora, ny biby (toy ny omby), ary ny fambolena vary. Ny teny Arabo kosa dia manana ohabolana mifototra amin'ny fiainana any an-tany efitra, ny rameva, ary ny literatiora klasika. Tsy mety ny mandika teny ara-bakiteny ny ohabolana malagasy; fa kosa mila mitady ny ohabolana arabo manana hevitra na hafatra mitovy aminy (transcreation).
3. Fampiasana ny Voambolana Arabo efa ao amin'ny Teny Malagasy
Araka ny voalaza tetsy aloha, ny teny Malagasy dia efa nindrana teny maro avy amin'ny teny Arabo nandritra ny taonjato maro nifandraisana tamin'ireo mpivarotra arabo. Ity dia tombony lehibe ho an'ny mpandika teny satria misy teny sasany manana faka iraisana. Na izany aza, tokony ho mailo amin'ny antsoina hoe "namana sandoka" (false friends) na teny efa niova hevitra nandritra ny fotoana nahafesany teto Madagasikara.
Ohatra, ny teny malagasy hoe "alahady" dia avy amin'ny teny arabo hoe "الأحد" (al-Ahad). Ny teny hoe "sikidy" dia avy amin'ny "السحر" (al-sihr - ny ody) na "الشكل" (al-shakl - ny endrika). Ny teny hoe "aody" (fiarovana na fiarahabana rehefa miditra trano) dia avy amin'ny "عوذ" (’awdh - fialokalohana/fiarovana). Na dia fantatra aza ny fiaviany, ny fampiasana azy ireo amin'ny fandikan-teny ankehitriny dia mila fitandremana mba hifanaraka amin'ny fiteny Arabo ankehitriny (Modern Standard Arabic - Fusha), izay ampiasaina amin'ny gazety, boky, ary antontan-taratasy ofisialy fa tsy ny teny arabo tenenina andavanandro (dialect).
4. Soso-kevitra Hahafahana Mandika Teny An-tsakany sy Andavany
Mba hahazoana fandikan-teny tonga lafatra, madio, ary matihanina, ireto misy soso-kevitra azo ampiharina amin'ny asa andavanandro:
- Fakafakao ny tian-kolazain'ny lahatsoratra fototra: Vakio imbetsaka ny lahatsoratra malagasy mba hahazoana tsara ny hafatra. Aza maika handika teny isaky ny teny (word-for-word translation), fa tadidio ny hevitra ankapobeny sy ny tontolon'ny lahatsoratra.
- Tazony ny fahamendrehan'ny fiteny Arabo: Ny fiteny Arabo dia fiteny manankarena dia manankarena amin'ny voambolana. Ampiasao ny teny mifanaraka indrindra amin'ny karazana lahatsoratra (literatiora, lalàna, siansa, na serasera tsotra). Ny fampiasana dikan-teny diso toerana dia mety hanimba ny hatsaran'ny lahatsoratra arabo.
- Tandremo ny fitsipi-panoratana Arabo (Orthographe sy Ponctuation): Ny teny Arabo dia soratana avy amin'ny havanana miankavia. Mety hiteraka olana amin'ny rindrambaiko fanoratana izany rehefa miaraka amin'ny teny latina. Ataovy azo antoka fa voahaja ny fitsipika rehetra momba ny famantarana sy ny fanoratana ny litera arabo.
- Fanamarinana avy amin'ny teratany (Native Review): Rehefa vita ny fandikan-teny dia tsara foana ny mampamaky ny lahatsoratra amin'ny olona teratany arabo (native speaker) mba hanamarinana raha mikoriana tsara, voajanahary, ary tsy misy fihenjanana ny fiteny vokatra.
Famaranana: Ny Hery sy ny Hasin'ny Fampifandraisana ny Fiteny Roa
Ny fandikan-teny avy amin'ny teny Malagasy ho amin'ny teny Arabo dia tetezana mampifandray ny kolontsaina roa miavaka tsara nefa manana tantara iraisana. Na dia eo aza ireo olana ara-drafitra sy ara-kolontsaina maro, ny fahaiza-manao sy ny fampiharana ireo teknika voalaza etsy ambony dia miantoka ny fahombiazan'ny asa. Ny mpandika teny tsara dia tsy mpisolo teny fotsiny, fa masoivoho ara-kolontsaina mampita ny fanahy, ny fahendrena malagasy ary ny eritreritry ny firenena iray ho hitan'ny tontolo arabo midadasika.