Ìbáṣepọ̀ kárí-ayé láàárín àwọn orílẹ̀-èdè ilẹ̀ Adúláwọ̀, pàápàá jù lọ ilẹ̀ Nàìjíríà, àti orílẹ̀-èdè Ṣáínà (China) ti yí padà sí ohun pàtàkì nínú ètò ọrọ̀-ajé, àṣà, àti ìmọ̀-ẹ̀rọ nínú ọ̀rúndún kọkànlélógún yìí. Èdè Yorùbá, gẹ́gẹ́ bí ọ̀kan lára èdè títóbi jù lọ ní ilẹ̀ Adúláwọ̀ tó ní olùbánisọ̀rọ̀ tó ju ogójì mílíọ̀nù lọ, àti èdè Ṣáínà (pàápàá èdè Hánù tàbí Mandarin), tó jẹ́ èdè tó ní olùbánisọ̀rọ̀ abínibí tó pọ̀ jù lọ lágbàáyé, ti di kókó nínú ètò ìyípadà èdè fún àwọn oníṣòwò, akẹ́kọ̀ọ́, àti àwọn olùṣèwádìí. Ìtumọ̀ láti èdè Yorùbá sí èdè Ṣáínà kọja kí a kàn máa yí ọ̀rọ̀ padà lẹ́yọ-kọ̀ọ̀kan; ó jẹ́ iṣẹ́ ọnà tó gba òye tó jinlẹ̀ nípa àṣà, ètò gbólóhùn, àti ohùn orin tí èdè méjèèjì gbé kà.
Lati ṣe ìyípadà èdè tó múnádóko láti Yorùbá sí Ṣáínà, ó ṣe pàtàkì láti ní òye kíkún nípa àwọn ohun kókó tí ó sọ èdè kọ̀ọ̀kan di àkànṣe. Bí a ṣe ń ṣe èyí yóò rọ̀gbà lórí bí a ṣe loye ìṣètò gbólóhùn, lílo àmì ohùn, àti bí àṣà ṣe ń tọ́ka sí ìtumọ̀ nínú èdè kọ̀ọ̀kan. Ìtọ́sọ́nà yìí yóò ṣàlàyé gbogbo àwọn kókó ọ̀rọ̀ wọ̀nyí fún ànfààní àwọn olùṣe ìtumọ̀.
Ìṣètò Èdè àti Ètò Gbólóhùn: Yorùbá àti Ṣáínà
Láti bẹ̀rẹ̀, ní ti ètò gbólóhùn, èdè Yorùbá àti èdè Ṣáínà ní àjọṣepọ̀ kan tó rọrùn nípa pé èdè méjèèjì ń lo ètò gbólóhùn Olùṣe-Ṣe-Ohun (Subject-Verb-Object - SVO). Fún àpẹẹrẹ, nínú èdè Yorùbá, a lè sọ pé: "Olu jẹun". Ní èdè Ṣáínà, ètò gbólóhùn náà rí bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ (Olú jẹun - 小明吃饭). Síbẹ̀síbẹ̀, àwọn ìyàtọ̀ ńlá wà nígbà tí gbólóhùn bá di dídíjú. Nínú èdè Yorùbá, a máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ àsopọ̀, àwọn ọ̀rọ̀ àpólà-arọ́pò-orúkọ, àti àwọn ọ̀rọ̀-ìṣe lẹ́sẹẹsẹ láti ṣàpèjúwe ìṣe kan. Sábàgbà, èdè Ṣáínà máa ń lo àwọn modifier tàbí àkànṣe ọ̀rọ̀ àpèjúwe tí wọ́n máa ń gbé síwájú orúkọ tí wọ́n ń ṣàpèjúwe, èyí sì lè dọ̀tọ̀ sí bí a ṣe ń ṣètò ọ̀rọ̀ nínú èdè Yorùbá.
Ìpèníjà mìíràn nínú ètò gbólóhùn ni bí a ṣe ń lo àwọn ọ̀rọ̀ tí ń tọ́ka sí àkókò (tense markers). Èdè Yorùbá máa ń lo àwọn ọ̀rọ̀ bii "ń", "ti", "yóò" láti fi àkókò hàn (lọ́wọ́lọ́wọ́, nínú ìtàn, tàbí lọ́jọ́ iwájú). Èdè Ṣáínà kò ní àwọn ọ̀rọ̀-ìṣe tó ń yí padà fún àkókò bíi ti èdè ilẹ̀ Yúróòpù, ṣùgbọ́n ó máa ń lo àwọn patikulu (particles) bíi "了" (le), "过" (guo), àti "着" (zhe) láti fi hàn bóyá ìṣe kan ti parí tàbí ó ń lọ lọ́wọ́. Olùtumọ̀ gbọ́dọ̀ mọ bí a ṣe ń sọ àwọn nǹkan wọ̀nyí di ohun tó yé ara wọn láìsọ ìtumọ̀ àkókò nù nínú èdè tí a ń túmọ̀ sí.
Àyíká Àwọn Àmì Ohùn àti Ìtumọ̀
Èdè Yorùbá jẹ́ èdè tí ohùn rẹ̀ ṣe pàtàkì (tonal language). Ó ní àmì ohùn mẹ́ta pàtàkì: ohùn òkè (´), ohùn àárín (tí a kì í sábà kọ àmì sí), àti ohùn ìsàlẹ̀ (`). Àmì ohùn yìí máa ń yí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ padà pátápátá. Fún àpẹẹrẹ, ọ̀rọ̀ náà "igba" (two hundred), "igbá" (calabash), "ìgbà" (time), àti "ìgba" (climbing rope) ní ìsọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ìtumọ̀ nítorí àmì ohùn. Lọ́nà kan náà, èdè Ṣáínà (Mandarin) jẹ́ èdè oníhùn-orin tí ó ní ohùn mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ pẹ̀lú ohùn kan tó jẹ́ dídákẹ́ (neutral tone). Ọ̀rọ̀ náà "ma" lè túmọ̀ sí ìyá (mā), ewéko kan (má), ẹṣin (mǎ), tàbí láti bú ènìyàn (mà) ní àpapọ̀ pẹ̀lú ọ̀rọ̀ ìbéèrè (ma).
Nígbà tí a bá ń túmọ̀ láti Yorùbá sí Ṣáínà, olùtumọ̀ kò lè kàn gbé ọ̀rọ̀ kà lórí bébà láìní òye bí ohùn ṣe ń ṣiṣẹ́. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìyípadà èdè lórí bébà kò nílò kí a sọ ọ̀rọ̀ jáde, olùtumọ̀ gbọ́dọ̀ ní òye kíkún nípa àwọn àmì ohùn Yorùbá láti yẹra fún ìtumọ̀ tí kò tọ́ tí ó lè ṣẹlẹ̀ láti ara àìkọ àmì ohùn sí ọ̀rọ̀ tó yẹ. Ìtumọ̀ tí kò tọ́ nínú èdè Yorùbá nítorí àìní àmì ohùn lè fa ìdàrúdàpọ̀ ńlá nígbà tí a bá ń yí i padà sí èdè Ṣáínà tó náà nílò ìyàtọ̀ tó ṣe kedere nínú àwọn ohùn tàbí àwọn lẹ́tà Pinyin rẹ̀.
Àwọn Ìpèníjà Àṣà àti Ìṣe nínú Ìtumọ̀
Àṣà Yorùbá àti àṣà Ṣáínà jẹ́ àṣà tó ní ìtàn tó jinlẹ̀, tí wọ́n sì kún fún ọ̀wọ̀, àgbà, àti ẹgbẹ́-ará. Nínú èdè Yorùbá, ọ̀wọ̀ ṣíṣe fún àgbà jẹ́ ohun tí a kò lè yẹra fún, èyí sì máa ń hàn nínú lílo ọ̀rọ̀-arọ́pò-orúkọ bíi "Ẹ n lọ" (lílo "ẹ" fún ẹni kan láti fi ọ̀wọ̀ hàn). Ní èdè Ṣáínà, èyí náà wà nípasẹ̀ lílo ọ̀rọ̀ "您" (nín) dipò "你" (nǐ) láti fi ọ̀wọ̀ hàn fún àgbà tàbí ẹni tí ipò rẹ̀ ga. Ṣùgbọ́n, àwọn àkànṣe ọ̀rọ̀-ìkíni Yorùbá bíi "ẹ kú àbọ̀", "ẹ kú iṣẹ́", "ẹ kú ọjọ́ méjì" kò ní ìtumọ̀ taara nínú èdè Ṣáínà. Olùtumọ̀ gbọ́dọ̀ wá àwọn ọ̀rọ̀ tó ní ìtumọ̀ àṣà tó jọra (cultural equivalents) dipò kí ó ṣe ìtumọ̀ ọ̀rọ̀-kọ̀ọ̀kan.
Bákan náà, àwọn òwe Yorùbá tó jẹ́ kókó nínú ìjòjòòtó ọ̀rọ̀ sísọ máa ń gba pé kí olùtumọ̀ mọ àwọn Chengyu (idioms alẹ́tà mẹ́rin) ti èdè Ṣáínà tó bá a mu. Fún àpẹẹrẹ, bí a bá fẹ́ túmọ̀ òwe Yorùbá tó sọ pé: "Kíkà tí a bá ka eyín ẹni, a kì í fi kún eyín ẹni" (counting someone's teeth doesn't add to them), olùtumọ̀ gbọ́dọ̀ wá Chengyu kan tí ó ń sọ̀rọ̀ nípa wíwo nǹkan bí ó ṣe rí láìle yí i padà, tàbí kó ṣàlàyé ìtumọ̀ náà lọ́nà tí yóò yé ará Ṣáínà láìṣe àdánù ẹwà orin àti ọgbọ́n inú ọ̀rọ̀ náà.
Àwọn Ìmọ̀ràn Pàtàkì fún Àwọn Olùtumọ̀ Èdè Yorùbá sí Ṣáínà
Láti ṣe iṣẹ́ ìtumọ̀ tó dára tí ó sì múnádóko, àwọn olùtumọ̀ gbọ́dọ̀ tẹ̀lé àwọn ìmọ̀ràn wọ̀nyí ti wọ́n wá láti ẹnu àwọn ọ̀jọ̀gbọ́n tí wọ́n ti ní ìrírí púpọ̀ nínú iṣẹ́ náà:
- Mọ Àṣà Ènìyàn dáradára: O kò lè túmọ̀ èdè Yorùbá sí Ṣáínà dáradára láìní òye àṣà méjèèjì. Èyí gbà pé kí o kà nípa ìṣe, ìgbàgbọ́, àti ìṣètò ẹgbẹ́-ará láàárín àwọn ará ilẹ̀ Yorùbá àti àwọn ará Ṣáínà láti ní ọgbọ́n ìtumọ̀ tó yèko.
- Yẹra fún Ìtumọ̀ Ọ̀rọ̀-kọ̀ọ̀kan (Literal Translation): Lílo ọ̀rọ̀-kọ̀ọ̀kan láti túmọ̀ gbólóhùn dídíjú máa ń yọrí sí àṣìṣe tó le kọjá àròjinlẹ̀. Gbìyànjú láti loye àkóónú gbólóhùn pátápátá kí o tó yí i padà sí èdè kejì.
- Ní Òye Nípa Àwọn Chengyu àti Òwe: Èdè Ṣáínà kún fún àwọn Chengyu tí wọ́n ní ìtàn lẹ́yìn wọn. Olùtumọ̀ tó dára gbọ́dọ̀ ní ìwé-atúmọ̀-èdè tó tọ́ka sí àwọn Chengyu àti bí wọ́n ṣe lè bará mu pẹ̀lú àwọn òwe Yorùbá láti mú kí iṣẹ́ náà gbayì.
- Lílo Àkọtọ́ tó Múnádóko ní Èdè Yorùbá: Nínú èdè Yorùbá, lilo àwọn àmì ohùn (dò, re, mi) àti àmì abẹ́-lẹ́tà (bíi ẹ, ọ, ṣ) ṣe pàtàkì púpọ̀. Rí i dájú pé gbogbo àkọsílẹ̀ Yorùbá tí o fẹ́ túmọ̀ ní gbogbo àmì wọ̀nyí lọ́nà tó yanjú kí o tó bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ ìtumọ̀ rẹ̀ sí èdè Ṣáínà.
- Fífi Òkúta Dánwò pẹ̀lú Oníbàárà tàbí Onílé (Native Review): Lẹ́yìn tí o bá ti ṣe ìtumọ̀ tán, jẹ́ kí olùbánisọ̀rọ̀ abínibí ti èdè tí o túmọ̀ sí (Ṣáínà tàbí Yorùbá) yẹ iṣẹ́ rẹ̀ wò láti rí i dájú pé gbogbo ọ̀rọ̀ lò lọ́nà tó mọ́ tónítóní tí ó sì dún mọ́ràn-mọ́ran nínú etí oníwèé.
Ìjẹ́pàtàkì Ìtumọ̀ Tó Ye Koro fún Ètò Ọrọ̀-Ajé àti Ìbáṣepọ̀
Bí a ṣe ń wo ọjọ́ iwájú, ìyípadà èdè láti Yorùbá sí Ṣáínà yóò túbọ̀ máa gbilẹ̀ sí i nítorí àjọṣepọ̀ tó ń lágbára sí i láàárín àwọn orílẹ̀-èdè méjèèjì. Àwọn iléeṣẹ́ Ṣáínà tí wọ́n ń ṣiṣẹ́ ní ilẹ̀ Nàìjíríà nílò àwọn ìwé àdéhùn, àwọn ìwé-ìròyìn ọjà, àti àwọn ìtọ́sọ́nà lórí ìmọ̀-ẹ̀rọ tí a túmọ̀ dáradára sí èdè Yorùbá láti lè bá àwọn ènìyàn ládùúgbò sọ̀rọ̀ lọ́nà tó tọ́. Bákan náà, àwọn oníṣòwò ilẹ̀ Yorùbá tí wọ́n ń lọ sí orílẹ̀-èdè Ṣáínà nílò láti túmọ̀ àwọn ìwé àdéhùn wọn sí èdè Ṣáínà lọ́nà tó ṣe kedere láìsí àṣìṣe kankan. Nípa títẹ̀lé àwọn ìgbésẹ̀ wọ̀nyí, a lè rí i dájú pé afárá ìbánisọ̀rọ̀ láàárín Yorùbá àti Ṣáínà di èyí tó lágbára, tó sì ń mú àṣeyọrí wá fún gbogbo ènìyàn.