ဘာသာစကားချင်း မတူညီသော နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ဆုံစည်းမှု
ဘာသာစကားတစ်ခုမှ အခြားဘာသာစကားတစ်ခုသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော ဝေါဟာရချင်း လဲလှယ်ခြင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသည်။ အထူးသဖြင့် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ယူရယ်လစ် (Uralic) သို့မဟုတ် ဖင်နို-အူဂရစ် (Finno-Ugric) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော ဖင်လန်ဘာသာစကားတို့အကြား ပြန်ဆိုရာတွင် ကြီးမားသော ခြားနားချက်များနှင့် စိန်ခေါ်မှုများ ရှိနေသည်။ ဘာသာစကားတစ်ခုချင်းစီ၏ သမိုင်းကြောင်း၊ လူမှုယဉ်ကျေးမှုနှင့် အတွေးအခေါ်ပုံစံများသည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာစကား၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် စကားလုံးရွေးချယ်မှုအပေါ် များစွာ သက်ရောက်မှုရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ဖင်လန်ဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာ၌ သတိပြုရမည့် အဓိက သဒ္ဒါစိန်ခေါ်မှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုကွာဟချက်များနှင့် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုဖြစ်စေရန် လိုက်နာရမည့် အရေးကြီးလမ်းညွှန်ချက်များကို တင်ပြသွားပါမည်။
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် (Syntax) ကွဲပြားခြားနားမှုကို ကိုင်တွယ်ခြင်း
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဖင်လန်ဘာသာစကားတို့၏ အခြေခံအကျဆုံး ကွဲပြားခြားနားချက်တစ်ခုမှာ ဝါကျများအတွင်း စကားလုံးအစီအစဉ်ပုံစံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အခြေခံပြီး ကြိယာသည် အမြဲတမ်း ဝါကျ၏ အဆုံးသတ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "သူသည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟူသော ဝါကျတွင် 'ဖတ်သည်' ဟူသော ကြိယာသည် နောက်ဆုံးတွင် ရှိသည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ဖင်လန်ဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ- "Hän lukee kirjaa" (သူသည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်) ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဖင်လန်ဘာသာစကားတွင် စကားလုံးနောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များ (Cases) စနစ် အလွန်အားကောင်းသဖြင့် ဝါကျအတွင်း စကားလုံးများ၏ နေရာပြောင်းလဲမှုသည် အလွန်လွတ်လပ်သည်။ "Kirjaa lukee hän" ဟု ပြောင်းလဲရေးသားသော်လည်း သဒ္ဒါအရ မှန်ကန်နေဆဲဖြစ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ စာအုပ်ကို သူကဖတ်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟူ၍ ကံပုဒ်ကို ပိုမိုအလေးပေးဖော်ပြလိုသော သဘောကို သက်ရောက်စေသည်။ ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် ဤအနုစိတ်အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားမှုများကို ကောင်းစွာသဘောပေါက်ပြီး မြန်မာဝါကျ၏ အဓိကဦးတည်ချက်နှင့်အညီ ဖင်လန်ဘာသာသို့ စနစ်တကျ ပြန်လည်အစီအစဉ်ချ ရေးသားရမည် ဖြစ်သည်။
ကပ်ငြိဘာသာစကား (Agglutinative Language) ၏ သဘောသဘာဝ
မြန်မာဘာသာစကားသည် ခွဲခြားဘာသာစကား (Analytic Language) ဖြစ်ပြီး စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို ဝိဘတ် သို့မဟုတ် ပစ္စည်းများ သီးခြားတွဲဖက်၍ သဒ္ဒါသဘောကို ညွှန်ပြသည်။ သို့သော် ဖင်လန်ဘာသာစကားသည် ကပ်ငြိဘာသာစကား (Agglutinative Language) ဖြစ်သဖြင့် စကားလုံးအမြစ်တစ်ခု၏ နောက်တွင် နောက်ဆက်တွဲပစ္စည်းများ (Suffixes) ကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဆက်တိုက်ကပ်ငြိပြီး ဝါကျ၏ သဒ္ဒါသဘောကို ဖော်ဆောင်သည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်ုပ်၏အိမ်များထဲတွင်" ဟု စကားလုံး ၄ လုံးဖြင့် ဖော်ပြရသော စကားစုကို ဖင်လန်ဘာသာတွင် စကားလုံးတစ်လုံးတည်းဖြင့် ဤသို့ ရေးသားနိုင်သည်-
- talo - အိမ် (စကားလုံးအမြစ်)
- talot - အိမ်များ (ဗဟုဝုစ်ကပ်ငြိခြင်း)
- taloissa - အိမ်များထဲတွင် (အတွင်းတည်ပြဝိဘတ်ကပ်ငြိခြင်း)
- taloissani - ကျွန်ုပ်၏အိမ်များထဲတွင် (ပိုင်ဆိုင်မှုပြနောက်ဆက်တွဲ ကပ်ငြိခြင်း)
ဤကဲ့သို့ ကပ်ငြိခြင်းစနစ်သည် စကားလုံးတစ်လုံးတည်းတွင် အဓိပ္ပာယ်အမြောက်အမြား ပေါင်းစည်းပါဝင်နေစေသဖြင့် ဘာသာပြန်သူများအတွက် စကားလုံးခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု အထူးလိုအပ်လှသည်။
ဖင်လန်ဘာသာ၏ နာမ်ဝိဘတ် ၁၅ မျိုးနှင့် မြန်မာပြန်ဆိုမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်
ဖင်လန်ဘာသာစကားတွင် နာမ်ဝိဘတ် (Cases) ၁၅ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့သည် မြန်မာဘာသာ၏ ဝိဘတ်များနှင့် ကိရိယာဝိဘတ်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အောက်ပါဇယားသည် အဓိကဝိဘတ်အချို့နှင့် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုမှု နှိုင်းယှဉ်ချက် ဖြစ်သည်-
| ဖင်လန်ဝိဘတ်အမည် (Case) | ဥပမာပုံစံ (talossa - talo) | မြန်မာဘာသာပြန် အဓိပ္ပာယ် | အသုံးပြုပုံ ရှင်းလင်းချက် |
|---|---|---|---|
| Nominative | talo | အိမ် | ဝါကျ၏ ကတ္တား သို့မဟုတ် နာမ်အခြေခံပုံစံ |
| Genitive | talon | အိမ်၏ | ပိုင်ဆိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆက်စပ်ခြင်းကို ပြသည် |
| Partitive | taloa | အိမ်ကို (တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း) | မပြီးဆုံးသေးသော အပြုအမူ၊ အရေအတွက်ပြပြီးနောက် နာမ်များ |
| Inessive | talossa | အိမ်ထဲတွင် | တစ်စုံတစ်ခု၏ အတွင်းဘက်၌ ရှိနေခြင်း |
| Elative | talosta | အိမ်ထဲမှ / အိမ်အကြောင်း | အတွင်းမှ ထွက်ခွာခြင်း သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာပြခြင်း |
| Illative | taloon | အိမ်ထဲသို့ | အတွင်းပိုင်းသို့ ရွေ့လျားဝင်ရောက်ခြင်း |
| Adessive | talolla | အိမ်ပေါ်တွင် / အိမ်အနီးတွင် | မျက်နှာပြင်ပေါ် သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်အနီးအနားတွင် ရှိခြင်း |
ဤဝိဘတ်များကို လွဲမှားစွာအသုံးပြုပါက ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းမှာ လုံးဝပြောင်းလဲသွားနိုင်သဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဤအချက်ကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
ကြိယာပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (Verb Conjugation) စိန်ခေါ်မှုများ
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (Personal Pronoun) အပေါ် မူတည်၍ ပုံစံပြောင်းလဲလေ့မရှိပါ။ ဥပမာ - "ငါပြောတယ်"၊ "သူပြောတယ်"၊ "သူတို့ပြောတယ်" စသည်ဖြင့် ကတ္တားပြောင်းလဲသော်လည်း "ပြောတယ်" ဟူသော ကြိယာမှာ ပုံစံမပြောင်းလဲဘဲ မူရင်းအတိုင်း ရှိနေသည်။
သို့သော် ဖင်လန်ဘာသာတွင်မူ ကြိယာ၏ အဆုံးသတ်များသည် ကတ္တားအမျိုးအစားအလိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "puhua" (စကားပြောသည်) ကြိယာအတွက် ဤသို့ ပြောင်းလဲသည်-
- Minä puhun - ကျွန်ုပ်ပြောသည် (အဆုံးသတ် -n)
- Sinä puhut - မင်းပြောသည် (အဆုံးသတ် -t)
- Hän puhuu - သူပြောသည် (သရသံဆွဲခြင်း)
- Me puhumme - ငါတို့ပြောသည် (အဆုံးသတ် -mme)
- Te puhutte - သင်တို့ပြောသည် (အဆုံးသတ် -tte)
- He puhuvat - သူတို့ပြောသည် (အဆုံးသတ် -vat / -vät)
ဤကဲ့သို့သော ကြိယာပုံစံပြောင်းလဲမှုစနစ်သည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် သတိမမူပါက မှားယွင်းလွယ်သော အချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကတ္တားနှင့် ကြိယာတို့၏ သဟဇာတဖြစ်မှုကို အမြဲတမ်း စစ်ဆေးရပါမည်။
ယဉ်ကျေးမှု ကွဲပြားမှုများနှင့် နာမ်စားရွေးချယ်မှု
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုသည် ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းအပေါ် အလွန်အလေးထားသော ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ စကားပြောဆိုသူ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်ပြီး နာမ်စားများနှင့် ဝါကျအဆုံးသတ် ပစ္စည်းများ (ပါ၊ ခင်ဗျာ၊ ရှင့်) တို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဖင်လန်ဘာသာစကားတွင်မူ ယင်းကဲ့သို့ ရှုပ်ထွေးသော ဂုဏ်ရည်ပြ နာမ်စားစနစ်မျိုး မရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ ဖင်လန်လူမျိုးများသည် လွတ်လပ်ပြီး တန်းတူညီမျှမှုကို အလေးထားသဖြင့် လူတိုင်းကို တစ်ပြေးညီ ဆက်ဆံပြောဆိုလေ့ရှိသည်။ တတိယလူနာမ်စားအတွက်လည်း ကျား-မ ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ "hän" ဟူသော စကားလုံးတစ်လုံးတည်းကိုသာ အသုံးပြုသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ လေးစားသမှုပြသော စကားလုံးများ၊ အသုံးအနှုန်းများကို ဖင်လန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော ဖော်ပြချက်ပုံစံ သို့မဟုတ် စာသား၏ အခြေအနေ (Tone and Style) ကို အသုံးချ၍ ပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။
ဝေါဟာရပိုင်းဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ဆက်စပ်ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း
ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ရာသီဥတု မတူညီခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား ဝေါဟာရကွာဟမှုကို ဖြစ်စေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပူပြင်းစိုစွတ်သော ရာသီဥတုရှိသဖြင့် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ အပူပိုင်းအပင်များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များ ကြွယ်ဝသကဲ့သို့ ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ဆီးနှင်း (Snow) နှင့် ရေခဲ (Ice) ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများ၊ ဆောင်းရာသီပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သစ်တောဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများစွာ ရှိသည်။ ဥပမာ- "hanki" (ထူထပ်သော နှင်းလွှာ)၊ "loska" (အရည်ပျော်နေသော နှင်းညွန်)၊ "tykkylumi" (သစ်ကိုင်းများပေါ်တွင် ခဲနေသော နှင်းထု) စသည်တို့ကို မြန်မာဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရန် ခက်ခဲလှသည်။
ထို့အတူ မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံစကားလုံးများဖြစ်သော "ကုသိုလ်" (Kuthala/Merit)၊ "ဝဋ်နာကံနာ" (Karma/Destiny) စသည်တို့ကို ဖင်လန်လူမျိုးများ နားလည်နိုင်စေရန် ယဉ်ကျေးမှုချင်း ညှိနှိုင်းပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ဖင်လန်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် လိုက်နာရမည့် အဓိက အကြံပြုချက် ၅ ချက်
- စာသားတစ်ခုလုံး၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဆုပ်ကိုင်ပါ - စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်အစားထိုးခြင်းထက် မူရင်းစာသား၏ ဦးတည်ချက်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို နားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးမှ ဖင်လန်ဘာသာစကား၏ သဘာဝအတိုင်း ပြန်လည်ရေးဖွဲ့ပါ။
- ဖင်လန်ဘာသာစကား၏ အသံသဟဇာတဖြစ်မှု (Vowel Harmony) ကို ဂရုပြုပါ - ဖင်လန်ဘာသာစကားတွင် သရသံများဖြစ်သည့် a, o, u နှင့် ä, ö, y တို့သည် ဝါကျတစ်ခုတည်းတွင် ပေါင်းစပ်ရာ၌ စည်းကမ်းချက်များရှိသည်။ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ မှန်ကန်စေရန် ဤအချက်ကို သတိပြုရပါမည်။
- ခေတ်ပေါ် အသုံးအနှုန်းများနှင့် ဒေသစကားများကို လေ့လာပါ - ဖင်လန်ဘာသာစကားသည် ကာလဒေသအလိုက် ပြောင်းလဲမှုမြန်ဆန်သော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ စာအုပ်ကြီးအတိုင်း သဒ္ဒါစနစ်များအပြင် ဒေသခံများ အမှန်တကယ်ပြောဆိုနေသော စကားပြောပုံစံ (Puhekieli) နှင့် တရားဝင်စာရေးသားပုံစံ (Kirjakieli) တို့၏ ခြားနားချက်ကို ကောင်းစွာခွဲခြားတတ်ရမည်။
- စိစစ်တည်းဖြတ်ခြင်း (Proofreading) ပြုလုပ်ပါ - ဘာသာပြန်ပြီးပါက ဖင်လန်ဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသော ပညာရှင်တစ်ဦးဦးအား သဒ္ဒါအမှားများ၊ အသုံးအနှုန်းမကျခြင်းများကို ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခိုင်းပါ။ ၎င်းသည် အမှားအယွင်းကင်းစင်သော အရည်အသွေးမြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှုကို ရရှိရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်း ဖြစ်သည်။
- နည်းပညာသုံး ကိရိယာများအကူအညီရယူပါ - Translation Memory နှင့် Glossary များပါဝင်သော CAT Tools များကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများကို တစ်သမတ်တည်း တိကျမှန်ကန်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်သည်။
နိဂုံးချုပ်အမြင်နှင့် အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်
မြန်မာဘာသာစကားမှ ဖင်လန်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အခက်အခဲနှင့် စိန်ခေါ်မှုများစွာ ရှိသော်လည်း စနစ်တကျ လေ့လာဆည်းပူးပါက အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော အနုပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံကို သီအိုရီအရသာမက ၎င်းတို့တည်ရှိရာ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများနှင့်ပါ ပေါင်းစပ်လေ့လာခြင်းဖြင့် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံး ဘာသာပြန်စာပေများကို ဖန်တီးထွက်ပေါ်လာစေနိုင်မည် ဖြစ်သည်။