မြန်မာဘာသာစကားနှင့် အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကားတို့သည် မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးများမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ သဒ္ဒါစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံတို့တွင် အလွန်တရာ ကွာခြားမှုရှိကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) မိသားစုဝင် ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ခြားနားလွန်းသော ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်သည် ရိုးရှင်းသော စကားလုံးချင်း အစားထိုးခြင်းထက် ကျော်လွန်ပြီး နက်နဲသော သဒ္ဒါဗေဒ၊ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နားလည်သဘောပေါက်မှုများကို တောင်းဆိုပါသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် စိန်ခေါ်မှုများ၊ သဒ္ဒါစနစ်ခြားနားချက်များနှင့် အကောင်းဆုံးဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။
ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Sentence Structure Differences)
ဘာသာပြန်ရာတွင် အဓိကအကျဆုံးနှင့် အခြေခံအကျဆုံး စိန်ခေါ်မှုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ခြားနားခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ဝါကျစနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာကို ဝါကျ၏အဆုံးတွင် အမြဲထားရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) ဝါကျစနစ်ကို အခြေခံသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းကို အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးများ၏ နေရာအထားအသိုကို လုံးဝပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရမည်ဖြစ်သည်။
ဥပမာအားဖြင့်၊ မြန်မာဘာသာ၌ "ကျွန်တော်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟု ရေးသားသော်လည်း အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင် "ကျွန်တော် ဖတ်သည် စာအုပ်ကို" (Ég les bókina) ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်။ ထို့အပြင် မြန်မာစကားတွင် ကတ္တား သို့မဟုတ် ကံကို ပြောဆိုလိုသည့် အကြောင်းအရာအရ ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိသော်လည်း အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင် ဝါကျပြည့်စုံရန်အတွက် ကတ္တားနှင့် ကြိယာကို မဖြစ်မနေ ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။ ဤခြားနားချက်ကို သတိမမူပါက ဘာသာပြန်ထားသော စာသားသည် သဘာဝမကျဘဲ စက်ရုပ်ဆန်သွားနိုင်သည်။
အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကား၏ နာမ်ဝိဘတ်စနစ်နှင့် ကျား၊ မ သတ်မှတ်ချက်များ (Icelandic Noun Case System and Gender)
အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကားသည် ၎င်း၏ ရှေးကျပြီး ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ်ကြောင့် လူသိများသည်။ အိုက်စလန်ဒစ်နာမ်များတွင် ကျား (Masculine)၊ မ (Feminine)၊ အနက်ကင်း (Neuter) ဟူ၍ လိင်သုံးမျိုး ကွဲပြားရုံမက၊ ဝါကျအတွင်းရှိ ၎င်းတို့၏ တာဝန်အလိုက် ဝိဘတ် (Case) လေးမျိုး (Nominative - ကတ္တားဝိဘတ်၊ Accusative - တိုက်ရိုက်ကံဝိဘတ်၊ Dative - သွယ်ဝိုက်ကံဝိဘတ်၊ Genitive - ပိုင်ဆိုင်ခြင်းပြဝိဘတ်) သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဤအခြေအနေသည် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို လိင်ခွဲခြားခြင်းမရှိဘဲ ဝါကျအတွင်းရှိ နာမ်၏အခန်းကဏ္ဍကို "သည်/က"၊ "ကို"၊ "အား"၊ "၏" စသည့် နောက်ဆက်တွဲ ပစ္စည်းများ (Particles) အသုံးပြု၍ သတ်မှတ်သည်။ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင်မူ အောက်ပါအချက်များကို အထူးဂရုပြုရမည်။
- နာမ်နှင့် နာမဝိသေသန လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု- အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင် နာမ်ကို အထူးပြုသော နာမဝိသေသနများသည်လည်း နာမ်၏ လိင်၊ ကိန်း (အနည်း/အများ) နှင့် ဝိဘတ်တို့အပေါ် မူတည်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲရသည်။
- ရှေ့ဆွဲဝိဘတ်များ (Prepositions): အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကား၏ ရှေ့ဆွဲဝိဘတ်များသည် ၎င်းတို့နောက်ကလိုက်သော နာမ်၏ ဝိဘတ်ပုံစံ (Accusative သို့မဟုတ် Dative သို့မဟုတ် Genitive) ကို အလိုအလျောက် ဆုံးဖြတ်ပေးသောကြောင့် မှန်ကန်သော ဝိဘတ်တွဲဖက်မှုကို အလွတ်ကျက်မှတ်ထားရန် လိုအပ်သည်။
ကြိယာအသုံးပြုမှုနှင့် ကာလအပိုင်းအခြားများ (Verb Conjugation and Tenses)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကာလ (Tense) အလိုက် ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ "ခဲ့"၊ "နေ"၊ "မည်" စသည့် အချိန်ပြပစ္စည်းများကို ကြိယာနောက်တွင် ကပ်၍ အသုံးပြုသည်။ သို့သော် အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင်မူ ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား)၊ ကိန်း (အနည်း/အများ) နှင့် ကာလ (ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်) တို့အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန်များစွာ ပြောင်းလဲသွားသည်။
ထို့အပြင် အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကားတွင် အဖြည့်ခံကြိယာများ (Subjunctive mood) အသုံးပြုမှု အလွန်များပြားပြီး စိတ်ကူးယဉ်မှု၊ သံသယဖြစ်မှု သို့မဟုတ် တောင်းဆိုမှုများကို ဖော်ပြရန်အတွက် ကြိယာပုံစံများကို သီးခြားပြောင်းလဲရသည်။ မြန်မာဘာသာ၏ "နိုင်သည်"၊ "ကောင်းသည်"၊ "ပါစေ" စသည့် စကားလုံးများကို အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ လွှဲပြောင်းရာတွင် မှန်ကန်သော ကြိယာအသွင်ပြောင်းပုံစံများ (Conjugations) ကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။
ဘာသာစကားသန့်စင်မှုဝါဒနှင့် ဝေါဟာရအသစ်များ (Linguistic Purism and Vocabulary Challenges)
အိုက်စလန်နိုင်ငံသည် ၎င်းတို့၏ ဘာသာစကားကို မူလ ရှေးဟောင်းနော့စ် (Old Norse) ဘာသာစကားအတိုင်း မပျက်မယွင်း ထိန်းသိမ်းလိုသည့် ဘာသာစကားသန့်စင်မှုဝါဒ (Linguistic Purism) ကို တင်းကျပ်စွာ ကျင့်သုံးသည်။ ကွန်ပျူတာ၊ အင်တာနက်၊ နည်းပညာ စသည့် ခေတ်သစ်ဝေါဟာရများကို အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအတိုင်း မွေးစားခြင်းမပြုဘဲ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကား၏ အမြစ်တွယ်ရာ စကားလုံးဟောင်းများမှတစ်ဆင့် စကားလုံးအသစ်များ တီထွင်ဖန်တီးကြသည်။ (ဥပမာ- ကွန်ပျူတာကို tölva ဟုခေါ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ tal (နံပါတ်) နှင့် völva (ပရောဖက်ပြုသူ) ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်)။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နည်းပညာနှင့် ခေတ်သစ်စကားလုံးအများစုကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ အသံလှိုင်းတူစနစ်ဖြင့်ဖြစ်စေ (ဥပမာ- ကွန်ပျူတာ၊ ဖုန်း၊ အင်တာနက်) အသုံးပြုလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစာသားမှ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ နည်းပညာအခေါ်အဝေါ်များအတွက် တီထွင်ထားသော အိုက်စလန်ဒစ် စကားလုံးအစစ်အမှန်ကို ရှာဖွေအသုံးပြုရန် လိုအပ်ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်စာလုံးများကို အသံဖလှယ်ပြီး တိုက်ရိုက်မသုံးမိရန် အထူးသတိပြုရမည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြန်ဆိုခြင်း (Cultural Localization)
ဘာသာပြန်ခြင်းသည် စကားလုံးများကို ပြန်ဆိုရုံသာမက ယဉ်ကျေးမှုချင်း ပေါင်းကူးပေးခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရိုသေမှုတို့ကို ပြသသော နာမ်စားများနှင့် အသုံးအနှုန်းများ (ဥပမာ- ဦး၊ ဒေါ်၊ မောင်၊ မ၊ ဆရာ) အလွန်ပေါများသည်။ တစ်ဖက်တွင်မူ အိုက်စလန်ဒစ်လူမျိုးများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အဆင့်အတန်း ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ ရင်းနှီးပွင့်လင်းစွာ ဆက်ဆံတတ်ကြပြီး သမ္မတကိုပင် နာမည်တိုက်ရိုက်ခေါ်ဆိုသော ယဉ်ကျေးမှုရှိသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာစာသားပါ လေးစားသမှုပြ နာမ်စားများနှင့် စကားအသုံးအနှုန်းများကို အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ယဉ်ကျေးမှုအရ အဆင်ပြေစေမည့် ရိုးရှင်းသော အသုံးအနှုန်းများသို့ ဆီလျော်အောင် ပြောင်းလဲပေးရမည်။ သို့မဟုတ်ပါက အိုက်စလန်ဒစ်စာဖတ်သူများအတွက် နားလည်ရခက်ခဲသော သို့မဟုတ် မလိုအပ်ဘဲ ရှုပ်ထွေးနေသော ဝါကျများ ဖြစ်သွားနိုင်သည်။
မြန်မာ-အိုက်စလန်ဒစ် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ (Practical Translation Tips)
မြန်မာဘာသာမှ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ အောင်မြင်စွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်။
- ဝါကျများကို တိုတိုနှင့် ရှင်းရှင်းလင်းလင်း တည်ဆောက်ပါ- မြန်မာဘာသာတွင် ရှည်လျားပြီး ကော်မာများစွာပါသော ဝါကျရှည်များကို အသုံးပြုလေ့ရှိသော်လည်း၊ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင်မူ တိုတောင်းပြီး တိုက်ရိုက်ကျသော ဝါကျများက ပိုမိုဖတ်ရှုရလွယ်ကူစေသည်။
- စကားပုံနှင့် တင်စားချက်များကို တိုက်ရိုက်မပြန်ပါနှင့်- မြန်မာစကားပုံများကို အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားသွားနိုင်သည်။ ၎င်းအစား အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာတွင် အလားတူ ဆိုလိုရင်းရှိသည့် စကားပုံ သို့မဟုတ် သာမန်ရှင်းလင်းချက်များဖြင့် အစားထိုးပါ။
- အဘိဓာန်နှင့် ဘာသာဗေဒအရင်းအမြစ်များကို အသုံးပြုပါ- အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကား သန့်စင်မှုကော်မတီ၏ တရားဝင်ဝဘ်ဆိုက်များနှင့် ခေတ်သစ် အိုက်စလန်ဒစ်အဘိဓာန်များကို အမြဲကိုးကား၍ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများ မှန်ကန်မှုရှိမရှိ စစ်ဆေးပါ။
- မူရင်းအဓိပ္ပာယ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ဦးစားပေးပါ- သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) ထက် ဆိုလိုရင်းအနှစ်သာရကို အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော ရေးထုံးများဖြင့် ပြန်လည်ပုံဖော်ခြင်း (Paraphrasing) ကို ပိုမိုအသုံးပြုပါ။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာမှ အိုက်စလန်ဒစ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်စိန်ခေါ်မှုများသော လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သော်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါစနစ် ခြားနားချက်များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်ပါက ကောင်းမွန်မှန်ကန်သော ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။