Nā Kumu Kahua o nā ʻOhana ʻŌlelo
He hana paʻakikī akā he hana nani loa ka unuhi ʻana i ka manaʻo mai kekahi ʻōlelo kūlohelohe a i kekahi. Ke nānā aku kākou i ka hoʻoili ʻana i nā manaʻo mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi a i ka ʻŌlelo Suahili, ke hālāwai nei ʻelua ao moʻomeheu a me ʻelua ʻano piliolelo ʻokoʻa loa. ʻO ka ʻŌlelo Hawaiʻi, he lālā ia o ka ʻohana ʻōlelo ʻAukonekia, a he ʻōlelo Polenekia hoʻi ia i ʻike ʻia no kona maʻalahi o ka pūnaehana kani akā he hohonu loa kona mau kaona a me ke kūkulu manaʻo ʻana. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻŌlelo Suahili kekahi o nā ʻōlelo Panitū kaulana loa o ka ʻohana ʻōlelo Nika-Kono, kahi i hoʻohana nui ʻia ma ka Hikina o ʻApelika.
No ka mea unuhi, he mea nui ka hoʻomaopopo ʻana i kēia mau kumu kahua. ʻAʻole pili wale ka unuhi ʻana i ke koho wale ʻana i nā huaʻōlelo like mai loko mai o ka puke wehewehe ʻōlelo. Pono e wāwahi mua ʻia ke kumu o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi, e ʻimi i kona ʻano maoli ma lalo o nā kānāwai o ka piliolelo, a laila e kūkulu hou ai ma ke ʻano kūpono i loko o ka ʻŌlelo Suahili me ka mālama pū ʻana i ka leo a me ke ʻano o ka mea kākau kumu o ka palapala.
Ka Hoʻohālikelike ʻAna i ka Analula: Hana-Piko-Kiʻa a me Piko-Hana-Kiʻa
ʻO kekahi o nā keʻakeʻa nui loa ma kēia alaunuhi, ʻo ia ka ʻokoʻa o ka analula. Ua kaulana ka ʻŌlelo Hawaiʻi no kona analula Hana-Piko-Kiʻa. Ma kēia ʻano kāhulu, e kau mua ʻia ka haʻihana ma ka hoʻomaka ʻana o ka hopunaʻōlelo, a laila e hahai mai ai ka piko a me ke kiʻa. Eia kekahi kumu hoʻohālikelike: "Inu ka ʻīlio i ka wai." Ma ʻaneʻi, ʻo ka haʻihana ʻo "inu", ʻo ka piko ʻo "ka ʻīlio", a ʻo ke kiʻa ʻo "i ka wai".
Ma ka ʻŌlelo Suahili naʻe, ke hahai nei lākou i ka analula Piko-Hana-Kiʻa, e like me ka nui o nā ʻōlelo e kumu ana mai ka Pūnaehana ʻŌlelo o ka Honua. Inā unuhi ʻia ka hopunaʻōlelo ma luna ma ke kumu Suahili, e lilo ia i: "Mbwa anakunywa maji." ʻO "Mbwa" ka piko e kau mua ana, ʻo "anakunywa" ka haʻihana, a ʻo "maji" ke kiʻa. No laila, i ka unuhi ʻana, pono ka mea unuhi e hoʻohuli i ke kūlana o nā huaʻōlelo i kūpono me ka pepeiao o ke kānaka ʻōlelo Suahili.
Eia kekahi hoʻohihia hou: he ʻōlelo hoʻopili pū ka ʻŌlelo Suahili. Ma kahi o ka hoʻohana ʻana i nā kaʻi a me nā ʻōlelo hōʻailona kaʻawale e like me ka Hawaiʻi (e laʻana, "ua", "ke...nei", "e...ana"), hoʻopili pū ʻia nā hōʻailona piko, nā hōʻailona manawa, a me nā mea ʻē aʻe ma luna o ka mole o ka haʻihana ponoʻī. No ka laʻana, ma ka huaʻōlelo Suahili "anakunywa":
- ʻO ka pākuʻina mua a- ka mea e kuhikuhi ana i ka piko (ʻo ia).
- ʻO ka pākuʻina waena -na- ka hōʻailona o ka manawa e holo nei.
- ʻO ka mole -kunywa ka haʻihana ponoʻī (e inu).
Nā Papa Inoa Suahili a me nā Kaʻi Hawaiʻi
He mea koʻikoʻi ke aʻo ʻana i ka pūnaehana "Ngeli" o ka ʻŌlelo Suahili. He ʻumikumamāwalu mau papa inoa ʻokoʻa ko kēia ʻōlelo, a pili kēlā me kēia papa i kekahi ʻano mea kikoʻī (e laʻana, he papa no ke kānaka, he papa no nā mea ola ʻē aʻe, he papa no nā mea hana, a pēlā wale aku). Pono e launa pū nā ʻāpana a pau o ka hopunaʻōlelo, e like me nā haʻiinoa, nā haʻiʻano, a me nā haʻihana, me ka papa inoa o ka piko. Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi naʻe, hoʻohana wale ʻia nā kaʻi pākahi e like me "ka", "ke", "nā", a me "he" me nā ʻami e like me "i", "ma", "o", "a", a me "e" me ka loli ʻole o ka haʻihana.
Ke unuhi ka mea unuhi mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi, pono ia e hoʻoholo i ka papa inoa kūpono no ka inoa ma ka ʻŌlelo Suahili i mea e kūpono ai ka launa piliolelo ʻana. Inā hana hewa ʻia kēia hana, e lilo ana ka unuhi ʻana i mea maopopo ʻole a kūpono ʻole hoʻi i ke kānaka ʻōlelo Suahili kūlohelohe.
Ke Kaona a me ka Localization Moʻomeheu
He waiwai nui ke "kaona" i ka moʻomeheu Hawaiʻi. ʻO ia ka manaʻo hohonu i hūnā ʻia ma lalo o nā huaʻōlelo maʻamau. Loaʻa pū kekahi ʻano like i ka poʻe e ʻōlelo ana i ka ʻŌlelo Suahili ma o kā lākou hoʻohana ʻana i nā "methali" (ʻo ia hoʻi nā ʻōlelo noʻeau) a me nā palapala kūikawā ma luna o ka lole khanga. No ka laʻana, e nānā kākou i ka huaʻōlelo kaulana ʻo "aloha". Inā unuhi wale ʻia kēia he "upendo" ma ka Suahili, ke nalowale nei kekahi ʻāpana nui o kona ʻano hohonu e pili ana i ke kaʻana like ʻana i ka hā o ke ola a me ka pilina launa kanaka.
Ma kēia kūlana, pono ka mea unuhi e loiloi hohonu i ka pōʻaiapili o ka palapala:
- Inā he palapala kūhelu, he kūpono paha ka hoʻohana ʻana i ka huaʻōlelo Suahili "upendo" aiʻole "amani" (maluhia).
- Inā he moʻolelo aiʻole he mele moʻomeheu, he maikaʻi paha ke waiho ʻana i ka huaʻōlelo kumu "aloha" me ka wehewehe ʻana i kona manaʻo hohonu ma o nā memo wehewehe ma lalo o ka ʻaoʻao, aiʻole e hoʻohana i nā huaʻōlelo e like me "undugu" (pilina kaikuaʻana-kaikaina) aiʻole "ujamaa" (manaʻo ʻohana no ke kaiāulu) e hōʻike ana i ke ʻano kūpono o ka noho pū ʻana.
Nā Manaʻo Kōkua no ka Mea Unuhi Loea
No ka poʻe e makemake ana e unuhi mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi a i ka ʻŌlelo Suahili me ka pololei a me ka nani o ka ʻōlelo, eia kekahi mau manaʻo kōkua koʻikoʻi e hahai ai:
- E pale i ka unuhi huaʻōlelo ma ke kumu: ʻO ka unuhi huaʻōlelo pololei ma ke kumu me ka noʻonoʻo ʻole i ke kānāwai o ka ʻōlelo hopena, he ala ia e hana ai i nā hopunaʻōlelo kūpono ʻole. E noʻonoʻo mau i ka hopena holoʻokoʻa o ka manaʻo o ka paukū i kūpono ka heluhelu ʻana.
- E aʻo i nā pilina me ke kaiapuni: He mau ʻāina kahakai a me nā mokupuni kahi i ulu ai kēia mau ʻōlelo ʻelua. He nui nā huaʻōlelo like e pili ana i ka holo kai, ka lawaiʻa, a me nā meakanu o ke kaiapuni mehana. E hoʻohana i kēia mau like ʻana no ka loaʻa ʻana o nā inoa kūpono loa no nā meakanu a me nā holoholona o ka moana.
- E loiloi me kekahi poʻe akamai o nā ʻōlelo ʻelua: Ma hope o ka unuhi ʻana, he mea koʻikoʻi ka hōʻike ʻana i kāu hana i kekahi mea ʻōlelo makuahine Suahili e hōʻoia ai i ka holo mālie o ka heluhelu ʻana, a me kekahi kanaka Hawaiʻi e hōʻoia i ka nalowale ʻole o ke kaona kumu.
- E mālama pono i ka ʻokina a me ke kahakō: Ma ka ʻŌlelo Hawaiʻi, he mea nui ka ʻokina a me ke kahakō. Inā e waiho hewa ʻia kēia mau kaha koʻikoʻi, e loli loa ke ʻano o ka huaʻōlelo. E mālama pono i kēia mau kaha i mea e pale ai i ka hāʻawi hewa ʻana i ka manaʻo o ka palapala kumu.
I ka hopena o kēia noiʻi ʻana, ʻike maopopo ʻia he alahaka koʻikoʻi ka unuhi ʻana mawaena o nā lāhui like ʻole o ka honua. ʻOiai he mamao loa ka ʻŌlelo Hawaiʻi a me ka ʻŌlelo Suahili ma ka palapala ʻāina, ma o ka hana unuhi kūpono a me ka hoʻolalelale ʻana i ka localization, hiki iā kākou ke hoʻohui i ko kākou mau manaʻo makuahine me ka mahalo a me ka hanohano.