ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေး ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် တာကစ် (Turkic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော တာ့ခ်မင်ဘာသာစကား (Turkmen) တို့အကြား ပြန်ဆိုရသည့် ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းသည် ထူးခြားဆန်းသစ်သော ဘာသာစကားဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာမှုတစ်ခု ဖြစ်လာပါသည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် မိသားစုကွဲပြားသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် တူညီသော သဒ္ဒါဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် ထူးခြားစွာကွဲပြားသော ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများ ရှိကြသည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ တာ့ခ်မင်ဘာသာသို့ တိကျမှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သော အခြေခံသဘောတရားများ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် နည်းဗျူဟာများကို အသေးစိတ် ဆွေးနွေးတင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Subject-Object-Verb Structural Alignment)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားတို့၏ အဓိကတူညီချက်တစ်ခုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် ဖြစ်သည်။ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် Subject-Object-Verb (SOV) သို့မဟုတ် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်တော် ထမင်းစားသည်" ဟု ရေးသားသကဲ့သို့ တာ့ခ်မင်ဘာသာတွင်လည်း "Men nan iýýärin" (ကျွန်တော် - မုန့်/ထမင်း - စားသည်) ဟု ကတ္တား၊ ကံ၊ ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း တည်ဆောက်သည်။
ဤတူညီချက်သည် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် များစွာအဆင်ပြေစေပြီး စကားလုံးအစီအစဉ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကဲ့သို့ (SVO) အစီအစဉ်သို့ အတင်းအဓမ္မ ပြောင်းလဲရန် မလိုဘဲ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုနိုင်သည့် အားသာချက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း ဝါကျရှည်များ၊ နာမဝိသေသနများနှင့် ကံအဖြည့်ပုဒ်များ ပါဝင်လာပါက ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ၏ အတွင်းပိုင်းအစီအစဉ် ကွဲပြားမှုများကို သတိပြုရမည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် နာမဝိသေသနများနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုပြပုဒ်များသည် နာမ်များ၏ အရှေ့တွင် ကျရောက်ခြင်းဟူသော ဝိသေသလက္ခဏာသည်လည်း ဘာသာစကားနှစ်ခုစလုံးတွင် တူညီကြသည်။ သို့သော် ဝါကျတွင်းရှိ စကားစုများ ချိတ်ဆက်ပုံနှင့် ဆက်စပ်မှုပြပစ္စည်းများတွင် ကွဲပြားခြားနားမှုများ ရှိသဖြင့် စေ့စပ်သေချာသော လေ့လာမှု လိုအပ်ပါသည်။
၂။ စကားလုံးနောက်ဆက်တွဲများနှင့် အက္ခရာဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုများ (Morphology and Particle Systems)
မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား၊ ကံ သို့မဟုတ် ဆက်စပ်ပုဒ်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ဝိဘတ်များ (Particles) ကို စကားလုံးများ၏ နောက်တွင် သီးခြားခွဲ၍ အသုံးပြုသည်။ ဥပမာ- "ကို"၊ "သို့"၊ "မှ"၊ "တွင်" စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားသည် Agglutinative Language (စကားလုံးနောက်ဆက်တွဲများကို ဆက်တိုက်ကပ်၍ သုံးသောဘာသာစကား) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် နာမ်တစ်ခုတည်းကိုပင် ဧကဝုစ်/ဗဟုဝုစ်၊ ပိုင်ဆိုင်မှုအညွှန်းနှင့် ကာရကဝိဘတ် (Noun Cases) များကို စကားလုံးနောက်တွင် စုပြုံကပ်နှိပ်၍ ဖော်ပြသည်။
တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားတွင် အဓိက ကာရကဝိဘတ် (၆) မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့ကို နာမ်၏ နောက်ဆက်တွဲအဖြစ် ထည့်သွင်းရသည်။ မြန်မာဝိဘတ်များကို တာ့ခ်မင်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် အောက်ပါအချက်များကို အထူးဂရုပြုရမည်။
- Nominative (အမည်ပြကာရက): အညွှန်းနောက်ဆက်တွဲမပါရှိဘဲ ကတ္တားအဖြစ် သုံးသည်။
- Accusative (ကံပြကာရက): မြန်မာဘာသာစကား၏ "ကို" နှင့်တူပြီး တာ့ခ်မင်ဘာသာတွင် "-y/-i/-u/-ü" သို့မဟုတ် သရနှင့်ဆုံးပါက "-ny/-ni" စသည့် နောက်ဆက်တွဲများ သုံးသည်။
- Dative (ရှေးရှုပြကာရက): မြန်မာဘာသာစကား၏ "သို့/ထံသို့" နှင့်တူပြီး "-a/-e" သို့မဟုတ် "-ka/-kä" နောက်ဆက်တွဲများ သုံးသည်။
- Locative (နေရာပြကာရက): မြန်မာဘာသာစကား၏ "တွင်/၌" နှင့်တူပြီး "-da/-de" နောက်ဆက်တွဲများ သုံးသည်။
- Ablative (ထွက်ခွာပြကာရက): မြန်မာဘာသာစကား၏ "မှ/ကတည်းက" နှင့်တူပြီး "-dan/-den" နောက်ဆက်တွဲများ သုံးသည်။
- Genitive (ပိုင်ဆိုင်ခြင်းပြကာရက): မြန်မာဘာသာစကား၏ "၏/ရဲ့" နှင့်တူပြီး "-yň/-iň/-uň/-üň" စသည့် နောက်ဆက်တွဲများ သုံးသည်။
ဤကဲ့သို့ နောက်ဆက်တွဲများကို ပေါင်းစပ်ရာတွင် တာ့ခ်မင်ဘာသာစကား၏ အရေးကြီးဆုံးသော သဒ္ဒါစည်းမျဉ်းဖြစ်သည့် သရသဟဇာတဖြစ်မှုစနစ် (Vowel Harmony) ကို လိုက်နာရမည်။ ရှေ့က စကားလုံး၏ သရသံသည် ပြင်းသံ (Hard Vowel) ဖြစ်ပါက နောက်ဆက်တွဲသည်လည်း ပြင်းသံဖြစ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပျော့သံ (Soft Vowel) ဖြစ်ပါက နောက်ဆက်တွဲသည်လည်း ပျော့သံ ဖြစ်ရမည်။ ၎င်းစနစ်သည် မြန်မာဘာသာစကားတွင် မရှိသဖြင့် မြန်မာဘာသာပြန်ဆိုသူများအနေဖြင့် တာ့ခ်မင်ဘာသာစကား၏ သရစည်းမျဉ်းကို ကျွမ်းကျင်စွာ နားလည်ထားရန် လိုအပ်သည်။
၃။ ကြိယာဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ကာလပြောင်းလဲမှုများ (Verb Conjugation and Aspectual Nuances)
မြန်မာဘာသာစကားရှိ ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) သို့မဟုတ် ကိန်း (ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်) အပေါ် မူတည်၍ ပုံသဏ္ဌာန် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပါ။ ကြိယာ၏ အဆုံးတွင် ကာလပြပစ္စည်းများဖြစ်သော "သည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "မည်" စသည်တို့ကိုသာ ဖြည့်စွက်ရုံသာ ရှိသည်။
သို့သော် တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် အလွန်ရှုပ်ထွေးသော ပြောင်းလဲမှုများ (Conjugations) ရှိသည်။ ကြိယာတစ်ခုတည်းတွင်ပင် ကာလ (Tense)၊ ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ကိန်းတို့အပေါ် မူတည်၍ နောက်ဆက်တွဲအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ငါသွားသည်" ကို "Men gidýärin" ဟု ဆိုပြီး၊ "သူသွားသည်" ကို "Ol gidýär" ဟု ဆိုကာ၊ "ကျွန်ုပ်တို့ သွားကြသည်" ကို "Biz gidýäris" ဟု ပြောင်းလဲသုံးစွဲရသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကားစပ်မှ ကတ္တားကို သေချာစွာ စိစစ်ပြီးမှသာ တာ့ခ်မင်ကြိယာနောက်ဆက်တွဲကို မှန်ကန်စွာ ရွေးချယ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ငြင်းပယ်ဝါကျများ တည်ဆောက်ပုံသည်လည်း ကွဲပြားသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် "မ" နှင့် "ဘူး" ကို ကြိယာ၏ ရှေ့နောက်ညှပ်၍ သုံးသော်လည်း (ဥပမာ- မသွားဘူး)၊ တာ့ခ်မင်ဘာသာတွင် ကြိယာ၏ ပင်စည်နောက်၌ "-me" သို့မဟုတ် "-ma" ဟူသော နောက်ဆက်တွဲကို ကပ်နှိပ်၍ ငြင်းပယ်ခြင်းကို ဖော်ပြသည် (ဥပမာ- gitme-k = မသွားရန်)။ ဤကဲ့သို့သော ငြင်းပယ်မှု ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ဂရုပြုရမည့် အချက်ဖြစ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သုံးနှုန်းပုံကွာခြားချက်များ (Cultural Lexicon and Honorifics)
မြန်မာလူမျိုးများသည် ပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် အသက်အရွယ်၊ ရာထူးဌာနန္တရနှင့် လူမှုရေးအဆင့်အတန်းအပေါ် မူတည်၍ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် အလေးအမြတ်ပြုစကားများ (Honorifics) ကို အလွန်အမင်း ဂရုစိုက်ကြသည်။ မြန်မာစကားရှိ "ပါ"၊ "တော်မူ" သို့မဟုတ် နာမ်စားအမျိုးမျိုး (ကျွန်တော်၊ ကျွန်မ၊ မင်း၊ ဆရာ၊ အစ်ကို စသည်) ကို တာ့ခ်မင်ဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုရန် အလွန်ခက်ခဲသည်။
တာ့ခ်မင်ယဉ်ကျေးမှုတွင်လည်း လူကြီးသူမများကို ရိုသေခြင်းဆိုင်ရာ စကားလုံးများနှင့် ဒုတိယလူနာမ်စားကို သုံးနှုန်းရာတွင် အလွတ်သဘော (Sen) နှင့် အလေးအမြတ်ပြုပုံစံ (Siz) ဟု ခွဲခြားထားသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းမြန်မာစာသား၏ လေသံ၊ အကြောင်းအရာနှင့် ပြောဆိုသူတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို အကဲဖြတ်ပြီး တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားရှိ သင့်လျော်သော နာမ်စားနှင့် ကြိယာပုံစံများကို ရွေးချယ်အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။
တစ်ဆက်တည်းတွင်ပင် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ ဝေါဟာရရင်းမြစ်များ ကွဲပြားပုံကိုလည်း နားလည်ထားရမည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ပါဠိ၊ သက္ကတနှင့် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး အများအပြား ဝင်ရောက်နေပြီး၊ တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားတွင်မူ အာရပ်၊ ပါရှန်းနှင့် ရုရှားစကားလုံးများ အများအပြား ပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်။ ထို့ကြောင့် ခေတ်သစ်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများကို ပြန်ဆိုရာတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားများ၏ မွေးစားစကားလုံး သုံးနှုန်းပုံစံများကို ဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
၅။ အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် လက်တွေ့ကျသောအကြံပြုချက်များ (Practical Translation Tips)
- သရသဟဇာတဖြစ်မှုကို စနစ်တကျလေ့လာပါ- တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားတွင် ရေးသားရာ၌ သရသံများဖြစ်သော (a, o, u, y) နှင့် (ä, e, ö, ü, i) တို့၏ တွဲဖက်ပုံကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်ထားရန် လိုအပ်သည်။ ၎င်းသည် ရေးထုံးအမှားများကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ကူညီပေးမည်။
- ဝါကျတိုများဖြင့် စတင်တည်ဆောက်ပါ- ရှုပ်ထွေးပြီး ရှည်လျားလှသော မြန်မာဝါကျများကို တာ့ခ်မင်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါအမှားများ မဖြစ်စေရန်အတွက် ဝါကျများကို ပိုမိုတိုတောင်းပြီး ရှင်းလင်းသော ဝါကျစုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပြန်ဆိုခြင်းက ပိုမိုထိရောက်သည်။
- ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နာမ်စားအညွှန်းများကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးပါ- မြန်မာစာသားတွင် ကတ္တားနာမ်စားကို မြှုပ်ချန်ထားလေ့ရှိသောကြောင့်၊ တာ့ခ်မင်ဘာသာပြန်ရာတွင် ကြိယာနောက်ဆက်တွဲများ မှန်ကန်စေရန် ရှေ့နောက်စကားစပ်မှ ကတ္တားကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရမည်။
- ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို ဆီလျော်အောင်ပြန်ဆိုပါ- စကားပုံများ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် လူမှုရေးနှုတ်ခွန်းဆက်စကားများကို စကားလုံးချင်းတိုက်ရိုက်မပြန်ဘဲ၊ တာ့ခ်မင်လူမျိုးများ၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် ကိုက်ညီသော စကားလုံးများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုပါ။
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာစကားမှ တာ့ခ်မင်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အပေါ်ယံတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တူညီသော်လည်း၊ အတွင်းပိုင်းသဒ္ဒါစနစ်နှင့် ပုံသဏ္ဌာန်ဗေဒဆိုင်ရာ အစိတ်အပိုင်းများတွင် များစွာ ကွဲပြားခြားနားလျက်ရှိသည်။ စနစ်တကျ လေ့လာဆန်းစစ်မှုနှင့် အနုစိတ်အကဲဆတ်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုများမှတစ်ဆင့် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အဓိပ္ပာယ်ပြည့်စုံသော ဘာသာပြန်စာသားများကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။