နိဒါန်းပိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံအကြောင်းအရာ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ယူကရိန်းဘာသာစကားတို့သည် မူလဇစ်မြစ်အားဖြင့် ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးနှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်ပြီး ယူကရိန်းဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ဥရောပ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစု၏ ဆလပ်ဗစ် (Slavic) အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မိသားစုနောက်ခံ ကွဲပြားမှုများကြောင့် ဤဘာသာစကားနှစ်ခုကြား ပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဝေါဟာရအနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စကားလုံးသုံးနှုန်းမှုများ၌ ကြီးမားသော ခြားနားချက်များ ရှိနေပါသည်။ ဤဆောင်းပါးသည် မြန်မာဘာသာစကားမှ ယူကရိန်းဘာသာစကားသို့ တိကျမှန်ကန်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားစွာ ပြန်ဆိုနိုင်ရန်အတွက် သိရှိထားရမည့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ နယူးအန့်စ် (Nuances) များ၊ စိန်ခေါ်မှုများနှင့် လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မည့် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည်ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ တည်နေရာ ကွဲပြားခြားနားမှု (SOV နှင့် SVO)
ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးအတွက် အဓိကအကျဆုံးနှင့် အသိသာဆုံးသော စိန်ခေါ်မှုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်းဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုသော်လည်း ယူကရိန်းဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အခြေခံပါသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဝါကျတစ်ကြောင်းတွင် ကြိယာကို ဝါကျ၏အဆုံး၌သာ ထားရှိလေ့ရှိသော်လည်း ယူကရိန်းဝါကျများတွင် ကြိယာသည် ကတ္တား၏နောက်၌ ကပ်လျက်လိုက်ပါလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ယူကရိန်းဘာသာစကားသည် ဝိဘတ်စနစ် (Case System) အလွန်အားကောင်းသဖြင့် စကားလုံးများ၏ နေရာကို ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်း (Free Word Order) ရှိသော်လည်း စံသတ်မှတ်ချက်အရ SVO တည်ဆောက်ပုံသည် ပိုမိုသဘာဝကျပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျရှည်များကို ယူကရိန်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို လုံးဝပြောင်းလဲပြီး ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ သဘာဝကျသော စီးဆင်းမှုဖြစ်စေရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသားရမည် ဖြစ်သည်။
၂။ ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ ဝိဘတ်စနစ် (Case System) ခြောက်မျိုးနှင့် ၎င်း၏စိန်ခေါ်မှု
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်များ၏ နောက်၌ ဝိဘတ်များကို ကပ်၍အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဝါကျအတွင်း ၎င်းတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကို ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ သို့သော် ယူကရိန်းဘာသာစကားတွင် ဝိဘတ်စနစ် (Cases) သည် လွန်စွာရှုပ်ထွေးပြီး နာမ်များ၊ နာမ်စားများနှင့် နာမဝိသေသနများ၏ အဆုံးသတ်သံ (Word Endings) များကို လုံးဝပြောင်းလဲပစ်လေ့ရှိသည်။ ယူကရိန်းဘာသာစကားတွင် အဓိကအားဖြင့် ဝိဘတ်စနစ် ၇ မျိုး ရှိသည် -
- Nominative (ကတ္တားဝိဘတ်) - ဝါကျ၏ ကတ္တားနေရာကို ပြသည်။ မည်သူ သို့မဟုတ် မည်သည့်အရာက ပြုလုပ်သနည်းဟူသော မေးခွန်းကို ဖြေကြားသည်။
- Genitive (ပိုင်ဆိုင်ခြင်းဝိဘတ်) - အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု မရှိခြင်း သို့မဟုတ် ပိုင်ဆိုင်ခြင်းကို ပြသည်။ "တစ်စုံတစ်ခု၏" သို့မဟုတ် "မရှိခြင်း" ကို ပြသရာတွင် အသုံးပြုသည်။
- Dative (လက်ခံသူဝိဘတ်) - တစ်စုံတစ်ဦးထံသို့ ပေးပို့ခြင်း သို့မဟုတ် လှူဒါန်းခြင်းကို ပြသည်။
- Accusative (ကံဝိဘတ်) - တိုက်ရိုက်ခံရသော ကံနေရာကို ပြသည်။ မြန်မာဘာသာရှိ "ကို" နှင့် ဆင်တူသည်။
- Instrumental (နည်းလမ်းပြဝိဘတ်) - တစ်ခုခုကို အသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် အတူရှိနေခြင်းကို ပြသည်။ မြန်မာဘာသာရှိ "ဖြင့်/နှင့်အတူ" နှင့် ဆက်စပ်သည်။
- Locative (နေရာပြဝိဘတ်) - တည်နေရာ သို့မဟုတ် အချိန်ကို ပြသည်။ ၎င်းကို အမြဲတမ်း ရှခြေဆက်ဝိဘတ်များနှင့် တွဲဖက်သုံးစွဲရသည်။
- Vocative (ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဝိဘတ်) - တစ်စုံတစ်ဦးကို တိုက်ရိုက်လှမ်းခေါ်ရာတွင် သုံးသည်။ ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ အရေးကြီးသော ထူးခြားချက်ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာမှ ယူကရိန်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းမြန်မာစာ၌ပါသော ဝိဘတ်များ (ဥပမာ - သည်၊ က၊ ကို၊ သို့၊ တွင်၊ ဖြင့်) ကို ယူကရိန်းဘာသာရှိ သက်ဆိုင်ရာ ဝိဘတ်အဆုံးသတ်များနှင့် နာမ်အထီး/အမ/အလယ် (Gender) တို့အလိုက် ကိုက်ညီအောင် စနစ်တကျ ပြောင်းလဲပေးရမည်ဖြစ်သည်။ မကိုက်ညီပါက ဝါကျ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ လွဲမှားသွားနိုင်သည်။
၃။ နာမ်များ၏ လိင်သတ်မှတ်ချက် (Grammatical Gender) နှင့် ကိန်းဂဏန်းများ
ယူကရိန်းဘာသာစကားရှိ နာမ်တိုင်းတွင် လိင် (Gender) သတ်မှတ်ချက် ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ အထီး (Masculine)၊ အမ (Feminine) နှင့် အလယ် (Neuter) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ နာမ်တစ်ခု၏ လိင်အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ၎င်းနှင့်တွဲဖက်သုံးစွဲရမည့် နာမဝိသေသန (Adjectives) နှင့် ကြိယာ (Verbs) များ၏ ပုံစံများပါ လိုက်လံပြောင်းလဲရသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် လိင်ခွဲခြားမှုမှာ ဇီဝကမ္မဗေဒအရသာ ရှိပြီး သဒ္ဒါနည်းအရ မပြောင်းလဲတတ်ပေ။ ဥပမာ - "လှပသော ပန်းသီး" နှင့် "လှပသော ကောင်လေး" ဟူသော စကားစုများတွင် "လှပသော" ဟူသည့် နာမဝိသေသနသည် ပုံစံမပြောင်းလဲဘဲ မူလအတိုင်းရှိနေသော်လည်း ယူကရိန်းဘာသာစကားတွင် ပန်းသီး (Neuter/Feminine/Masculine စသည်ဖြင့်) ၏ လိင်ပေါ်မူတည်ပြီး "လှပသော" ဟူသော စကားလုံး၏ အဆုံးသတ်ကို ပြောင်းလဲပေးရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နာမ်တစ်ခု၏ အနည်းကိန်း (Singular) နှင့် အများကိန်း (Plural) တို့တွင်လည်း ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ ပြောင်းလဲပုံမှာ အလွန်စနစ်တကျရှိပြီး ရှုပ်ထွေးသဖြင့် အထူးသတိပြုရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ကြိယာပုံစံများ (Verb Aspect) နှင့် အချိန်ပြစနစ်များ
ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ ကြိယာစနစ်တွင် ဘာသာပြန်သူများအတွက် အခက်ခဲဆုံးအရာတစ်ခုမှာ ကြိယာပုံစံများ (Aspects) ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် ပြီးစီးခြင်းပြပုံစံ (Perfective Aspect) နှင့် မပြီးစီးသေးခြင်း သို့မဟုတ် ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်ခြင်းပြပုံစံ (Imperfective Aspect) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် အချိန်ပြစနစ် (Tense) သို့မဟုတ် ဖြစ်ရပ်ပြီးစီးမှုကို ပြသရန်အတွက် "ခဲ့သည်"၊ "နေသည်"၊ "တော့မည်"၊ "ဖူးသည်" စသည့် ညွှန်ပြချက် စကားလုံးများကို ကြိယာနောက်တွင် ကပ်၍ သုံးစွဲရုံသာဖြစ်သည်။ သို့သော် ယူကရိန်းဘာသာတွင် ကြိယာတစ်ခုတည်းကိုပင် စကားလုံးရှေ့ဆက် (Prefixes) သို့မဟုတ် စကားလုံးနောက်ဆက် (Suffixes) များ ပြောင်းလဲ၍ ပြီးစီးခြင်း ရှိ/မရှိကို ညွှန်ပြရသည်။ ဤခြားနားချက်ကြောင့် မူရင်းမြန်မာစာ၏ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်ရပ်သည် ပြီးစီးသွားခဲ့ပြီလား သို့မဟုတ် ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲလား ဟူသည်ကို သေချာစွာဆန်းစစ်ပြီးမှသာ မှန်ကန်သော ယူကရိန်းကြိယာပုံစံကို ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။
၅။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့် နာမ်စားများ သုံးနှုန်းခြင်း
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုသည် အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ဆက်ဆံရေးရင်းနှီးမှုအပေါ် အခြေခံ၍ နာမ်စားများနှင့် တပ်ခေါ်ပုံများ (ဥပမာ - ဦး၊ ဒေါ်၊ ကို၊ မ၊ မောင်၊ ဆရာ) အလွန်များပြားပြီး စနစ်တကျ သုံးစွဲရသည်။ ယူကရိန်းဘာသာစကားတွင် ရင်းနှီးသောပုံစံ (Ти - သင်) နှင့် ယဉ်ကျေးသောအသိုင်းအဝိုင်း သို့မဟုတ် လူကြီးသူမများအား သုံးနှုန်းသောပုံစံ (Ви - သင်တို့/လူကြီးမင်း) ဟူ၍ အဓိကနှစ်မျိုးသာ ခွဲခြားထားသည်။
မြန်မာဘာသာရှိ များပြားလှသော နာမ်စားများနှင့် လေးစားသမှုပြချက်များကို ယူကရိန်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော အသုံးအနှုန်းနှင့် လေသံ (Tone of Voice) ကို ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တရားဝင်စာပေးစာယူများတွင် ယူကရိန်းဘာသာ၏ "Ви" (အက္ခရာအကြီးဖြင့် ရေးသားလေ့ရှိသော ပုံစံ) ကို သုံးစွဲရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများတွင်သာ "ти" ကို သုံးသင့်သည်။
၆။ နည်းပညာနှင့် ဘာသာပြန်အထောက်အကူပြု ကိရိယာများ အသုံးပြုခြင်း
ခေတ်သစ်ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းစဉ်တွင် နည်းပညာ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် လွန်စွာအရေးပါသည်။ SDL Trados, MemoQ သို့မဟုတ် Memsource စသည့် ဘာသာပြန်အထောက်အကူပြု ဆော့ဖ်ဝဲလ်များ (CAT Tools) ကို မြန်မာ-ယူကရိန်း ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ယခင်က ပြန်ဆိုခဲ့ဖူးသော ဝါကျများနှင့် ဝေါဟာရများကို ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ပြီး (Translation Memory)၊ စာသားတစ်ခုလုံးရှိ အသုံးအနှုန်းများ တညီတညွတ်တည်း ဖြစ်စေရန် ကူညီပေးသည်။ သို့သော် မြန်မာဘာသာစကား၏ ရှုပ်ထွေးသော စာလုံးပေါင်းစနစ် (ယူနီကုဒ် နှင့် ဇော်ဂျီ ကွဲပြားမှုများ) နှင့် ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ ရှုပ်ထွေးသော ဝိဘတ်စနစ်များကြောင့် စက်ဘာသာပြန်စနစ် (Machine Translation) များကိုသာ အပြည့်အဝ အားကိုး၍မရနိုင်ဘဲ လူသားဘာသာပြန်သူ၏ တည်းဖြတ်မှု (Post-Editing) ကို စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်ရန် အထူးလိုအပ်သည်။
အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ခြင်းအတွက် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
မြန်မာမှ ယူကရိန်းဘာသာသို့ တိကျမှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် ဘာသာပြန်သူများအနေဖြင့် အောက်ပါဗျူဟာများကို လက်တွေ့ကျင့်သုံးသင့်သည် -
- စကားလုံးချင်းတိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ- ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံမှာ အခြေခံချင်း မတူညီသဖြင့် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ပါက ဖတ်ရခက်ခဲပြီး နားမလည်နိုင်သော ဝါကျများ ဖြစ်လာနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် အနက်အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ဦးတည်၍ ယူကရိန်းဘာသာစကား၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့်အညီ ပြန်လည်ပုံဖော်ရမည်။
- ကျွမ်းကျင်သော ယူကရိန်းဘာသာစကား မူရင်းပြောဆိုသူ (Native Speaker) နှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ပါ- ဝေါဟာရအသုံးအနှုန်းများ သဘာဝကျမကျကို စစ်ဆေးနိုင်ရန် ယူကရိန်းလူမျိုး အယ်ဒီတာတစ်ဦးနှင့် အတူတကွ ဖြတ်သန်းစစ်ဆေးခြင်းသည် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
- အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားနိုင်သော အသုံးအနှုန်းများကို အထူးသတိပြုပါ- မြန်မာစကားပြေများတွင် ပါဝင်လေ့ရှိသော သွယ်ဝိုက်သော အနက်များ၊ တင်စားချက်များကို ယူကရိန်းဘာသာစကားတွင် တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားနိုင်သဖြင့် ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ (Context) အလိုက် အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းစွာ ပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။
- ခေတ်မီ ဘာသာပြန်နည်းပညာများနှင့် အဘိဓာန်များကို အသုံးပြုပါ- အရည်အသွေးမြင့်မားသော အွန်လိုင်းအဘိဓာန်များ၊ သဒ္ဒါစစ်ဆေးသည့် ကိရိယာများနှင့် ကိုးကားချက်များကို စနစ်တကျ အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အမှားအယွင်းများကို အနည်းဆုံးအထိ လျှော့ချနိုင်သည်။
နိဂုံးချုပ်နှင့် သုံးသပ်ချက်
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာစကားမှ ယူကရိန်းဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသောအလုပ်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို စနစ်တကျ နားလည်သဘောပေါက်ထားရန် လိုအပ်သော အနုပညာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါခြားနားချက်များကို ဂရုပြုခြင်း၊ သဘာဝကျသော ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို ရွေးချယ်ခြင်းနှင့် အကြောင်းအရာအလိုက် သင့်လျော်စွာ Localization ပြုလုပ်ခြင်းတို့သည် အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးသော ဘာသာပြန်လက်ရာများကို ရရှိစေမည့် သော့ချက်များဖြစ်ပေသည်။