Ho fetolela mongolo ho tloha puong ea Sesotho ho ea ho ea Seslovene (Slovenian) ke mosebetsi o hlokang tsebo e tebileng ea lipuo tsena ka bobeli, hammoho le kutloisiso e batsi ea litso tsa linaha tse fapaneng. Sesotho ke puo ea Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho, ha Seslovene e le puo ea Se-Slavic e buuoang Europe Bohareng. Lipuo tsena tse peli li tsoa malapeng a fapaneng ka ho feletseng a lipuo, e leng se etsang hore ho fetolela lipakeng tsa tsona ho be le liphephetso tse ikhethang tsa sebopeho sa grama, mantsoe le setso. Sehlooho sena se hlahisa mekhoa, liphapang tsa bohlokoa, le malebela a ka thusang bafetoleli ho etsa mosebetsi oa bona ka boleng bo phahameng.
Phapang ea Sebopeho sa Puo le Liforomo tsa Grama
Phapang e kholo ka ho fetisisa lipakeng tsa Sesotho le Seslovene e itšetlehile ka sebopeho sa tsona sa grama. Bafetoleli ba tlameha ho utloisisa kamoo lipuo tsena li hlahisang mehopolo ka teng ho qoba liphoso tse ka amang moelelo oa mongolo o fetoleloang. Mona ke lintlha tsa bohlokoa tsa sebopeho sa grama tse hlokang hloko e khethehileng:
1. Lihlopha tsa Mabitso khahlanong le Bong ba Thuto (Grammatical Gender)
Sesotho se sebelisa tsamaiso ea lihlopha tsa mabitso (noun classes) ho arola mabitso, moo sehlopha se seng le se seng se nang le lianameli (prefixes) tse laolang tumellano ea lifapane le maetsi polelong. Ka lehlakoreng le leng, Seslovene se arola mabitso ho latela bong bo tharo: botona (masculine), botsehali (feminine), le bohareng (neuter). Ha ho fetoleloa ho tloha ka Sesotho, mofetoleli o tlameha ho tšela moralo ona ka ho sekaseka bong bo nepahetseng ba mabitso a Seslovene ho netefatsa hore lifapane le tumellano ea maetsi li behoa ka tsela e nepahetseng.
2. Tsamaiso ea Likase (Cases/Sklanjatev)
Seslovene se na le likase tse tšeletseng (imenovalnik, rodilnik, dajalnik, tožilnik, mestnik, orodnik) tse fetolang qetello ea mabitso, maemeli le litlhalosi ho latela mosebetsi oa tsona ka har'a polelo. Sesotho ha se na tsamaiso e joalo ea likase; ho e-na le hoo, se sebelisa likopanyi (prepositions), maetsi a fetotsoeng (verbal extensions), le tatellano ea mantsoe ho bontša likamano tsena. Sena se hloka hore mofetoleli a manolle moelelo oa leele la Sesotho ka hloko pele a le fetolela ka mefuta e nepahetseng ea likase tsa Seslovene.
3. Puo ea Batho ba Babeli (Dual Number/Dvojina)
Seslovene ke e 'ngoe ea lipuo tse fokolang lefatšeng tse sa ntseng li sebelisa sebopeho sa "dual" (dvojina) ho bua ka lintho kapa batho ba babeli ka ho khetheha, ho phaella ho bonngoe (singular) le bongata (plural). Kaha Sesotho se na le bonngoe le bongata feela, mofetoleli o tlameha ho ela hloko haholo maemo ao ho ona ho buuoang ka lintho tse peli ho Sesotho, e le hore a sebelise moralo oa dual ho Seslovene ka nepo, e leng ntho e etsang hore mongolo o utloahale e le oa tlhaho ho babali ba Seslovene.
4. Sebopeho sa Lilemo le Nako ea Maetsi (Verb Tenses and Aspect)
Sebopeho sa maetsi lipakeng tsa lipuo tsena tse peli se na le phapang e kholo. Sesotho se na le mefuta e fapaneng ea maetsi a bontšang nako e fetileng, e ntseng e tsoela pele le e tlang, 'me se sebelisa lianameli (prefixes) le liforomo tsa tumellano ho supa moetsi. Ho feta moo, Sesotho se na le maetsi a ikhethang a bontšang hore na ketso e etsoa joang (aspectual particles). Ka lehlakoreng le leng, Seslovene, joalo ka lipuo tse ling tsa Slavic, se itšetlehile haholo ka mokhoa oa "verbal aspect" o arolang maetsi ka mefuta e 'meli ea bohlokoa: "dovršni" (perfective - ketso e phethiloeng) le "nedovršni" (imperfective - ketso e tsoelang pele kapa e phetiloeng). Bafetoleli ba lokela ho utloisisa hore na ba ka fetola maetsi a Sesotho joang hore a tsamaisane le karolo ena e bohlokoa ea Seslovene, kaha ho se sebetse hantle ha karolo ena ho ka baka pherekano e kholo ho 'mali.
5. Tšebeliso ea Maemeli le Tumellano (Pronouns and Agreement)
Sesotho se na le maemeli a fapaneng a ipapisitseng le lihlopha tsa mabitso. Ha ho buuoang ka batho, ho na le maemeli a motho oa pele, oa bobeli le oa boraro, a nang le liforomo tsa bonngoe le bongata. Leha ho le joalo, Sesotho ha se khetholle botona kapa botsehali ho maemeli a motho oa boraro (mohlala, "o" kapa "e" e ka ba "he", "she" kapa "it"). Seslovene se fapane haholo, hobane se na le mefuta e fapaneng ea maemeli ho latela bong (on - masculine, ona - feminine, ono - neuter) hammoho le liforomo tsa bona tse fapaneng tsa likase. Kahoo, ha ho fetoleloa ho tloha ka Sesotho ho ea ka Seslovene, ho hlokahala hore mofetoleli a tsebe hantle bong ba motho kapa ntho e buuoang ka eona ho tsoa maemong a mongolo (context), hobane ho seng joalo ho ke ke ha khoneha ho khetha moemeli o nepahetseng ka Seslovene.
Mathata a Phetolelo ea Semelo le Setso
Ntle le phapang ea grama, ho na le liphapang tse kholo tsa setso lipakeng tsa batho ba buang Sesotho le ba buang Seslovene. Setso sa Basotho se ruile haholo ka maele, litšomo le mantsoe a amanang le tikoloho ea Afrika e ka Boroa, athe setso sa Seslovene se amahanngoa haholo le nalane le tikoloho ea Europe Bohareng le lithaba tsa Alps. Mehopolo e meng ea Sesotho, joalo ka "seriti", "botho", kapa mekhoa ea bophelo ea setso, e ka 'na ea se ke ea ba le mantsoe a tobileng ka Seslovene.
Bakeng sa ho fetolela mehopolo ena hantle, mofetoleli o tlameha ho sebelisa mekhoa e latelang:
- Kamohelo ea Setso (Cultural Adaptation): Ho e-na le ho fetolela lentsoe ka lentsoe, ho molemo ho fumana moelelo o lekanang oa setso ka Seslovene o ka utloisisang ke babali ba moo ntle le ho lahleheloa ke morero oa mongolo.
- Litlhaloso tsa Tlaleho (Footnotes) kapa Litlhaloso tsa Mongolo: Libakeng tseo mehopolo ea setso e leng bohlokoa haholo ebile e ke keng ea fetoleloa habonolo, mofetoleli a ka eketsa litlhaloso tse khutšoane ho thusa 'mali oa Seslovene ho utloisisa moelelo.
- Ho Tšepahala ho Mololi (Tone and Style): Mokhoa oo litaba li hlahisoang ka oona o tlameha ho tsamaisana le maemo a puo e fetoleloang. Mohlala, mekhoa ea tlhompho ea Sesotho e tlameha ho fetoleloa ka mefuta e nepahetseng ea tlhompho ea Seslovene (joalo ka ho sebelisa foromo ea "vi" bakeng sa ho hlompha batho ba baholo kapa ba maemo a holimo).
- Likamano tsa Malapa le Litlotla: Setso sa Basotho se na le mantsoe a mangata a tobileng haholo bakeng sa likamano tsa lelapa (mohlala, "rangwane", "malome", "mangoane", "rakgadi"). Mantsoe ana a supa eseng feela kamano ea mali, empa le boikarabelo le maemo a sechaba. Seslovene se na le mantsoe a tloaelehileng haholo bakeng sa likamano tsa lelapa (stric, teta), empa ha se na botebo ba tlhaloso ea maemo a tlhompho joalo ka Sesotho. Bafetoleli ba tlameha ho ba hlokolosi ha ba fetolela lipuo tsa malapa kapa litlotla tsa setso tsa Sesotho, ba etse bonnete ba hore tlhaloso e fanoang ka Seslovene e hlahisa mofuthu, tlhompho le boemo bo nepahetseng ba setso.
Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli
Ha u etsa phetolelo ho tloha ka Sesotho ho ea ka Seslovene, ho na le mekhoa e mefuta-futa e ka u thusang ho netefatsa boleng le bonnete ba mosebetsi oa hau:
- Utloisisa Taba ka Botlalo: Pele u qala ho fetolela, bala mongolo oohle oa Sesotho ho utloisisa morero le sepheo tsa mongoli. Sena se u fa setšoantšo se feletseng sa se hlokahalang pele u qala ho fetola mantsoe ka bomong.
- Sebelisa Litlhaloso tsa Lipuo (Contextual Dictionaries): Kaha ha ho na lidikshinari tse ngata tse tobileng lipakeng tsa Sesotho le Seslovene, ho bohlokoa ho sebelisa puo ea boraro (joalo ka Senyesemane) e le borokho, empa ho ntse ho hlokahala hloko e kholo ho qoba liphoso tsa phetisetso ea moelelo o fapaneng.
- Etsa Hlahlobo ka Bafesane ba Puo eo (Native Speakers): Hang ha u qetile phetolelo, e nehelane ka ho mofesane oa puo ea Seslovene ho netefatsa hore mongolo o baleha hantle ebile o utloahala e le oa tlhaho ho bona.
- Ela Hloko Mopeleto le Matšoao a Puo: Seslovene se sebelisa matšoao a khethehileng holim'a litlhaku tse ling (č, š, ž). Netefatsa hore a sebelisitsoe ka nepo kaha a ka fetola moelelo oa lentsoe ka ho feletseng (mohlala, phapang lipakeng tsa "svet" le "švet").
Lisebelisoa le Theknoloji ea ho Fetolela
Mehleng ena ea kajeno, theknoloji e bapala karolo e kholo mosebetsing oa phetolelo. Bafetoleli ba ka sebelisa lisebelisoa tsa CAT (Computer-Assisted Translation) ho boloka ho tšoana ha mantsoe le ho potlakisa mosebetsi. Leha ho le joalo, lisebelisoa tsa phetolelo ea mochini (machine translation) joalo ka Google Translate li ntse li na le mefokolo e meholo ha ho tluoa tabeng ea ho fetolela lipakeng tsa Sesotho le Seslovene ka lebaka la ho haella ha data ea lipuo tsena tse peli inthaneteng. Kahoo, ho hlokahala hore mofetoleli oa motho a hlahlobe le ho lokisa mongolo o mong le o mong o fetoleloang ke mochini ka hloko e kholo (post-editing).
Mekhoa ea ho Hloekisa le ho Netefatsa Phetolelo
Hore mosebetsi oa phetolelo o nkoe e le o tsoetseng pele ebile o le maemong a holimo, ho na le mekhoa e mengata eo bafetoleli ba lokelang ho e latela pele ba fanang ka mongolo oa qetello:
- Hlahlobo ea Bafetoleli ba Babeli (Four-Eyes Principle): Mokhoa ona o bolela hore mongolo o fetoleloang o lokela ho hlahlobjoa ke mofetoleli oa bobeli ea nang le phihlelo e tšoanang. Sena se thusa ho tšoara liphoso tse nyane tsa grama kapa tse amanang le mopeleto tseo mofetoleli oa pele a ka 'nang a se ke a li bona.
- Teko ea Kutloisiso ea Mongolo (Back-Translation): Ena ke mokhoa oo mongolo o fetoleloang o khutlisetsoang puong ea pele ke motho e mong ea sa tsebeng mongolo oa mantlha. Haeba moelelo o khutlang o tšoana le oa mantlha, sena se bontša hore phetolelo e nepahetse ebile e tšepahala.
- Hlahlobo ea Kakaretso ea Mololi le Sebopeho: Netefatsa hore meralo ea serapa, meralo ea lihlooho le matšoao a puo a tsamaisana hantle. Mongolo o fetoleloang o tlameha ho baleha habonolo joalo ka ha eka o ngotsoe ka puo ea Seslovene ho tloha qalong.
Ka bokhutsanyane, phetolelo ho tloha ka Sesotho ho ea ka Seslovene ke borokho ba bohlokoa bo kopanyang litso le linaha tse fapaneng. Ka ho utloisisa phapang ea sebopeho sa grama, ho nahanela setso, le ho sebelisa theknoloji ka mokhoa o nepahetseng, bafetoleli ba ka khona ho hlahisa mesebetsi ea boleng bo phahameng e tlisang kutloisiso e phethahetseng lipakeng tsa batho ba buang lipuo tsena tse peli.