Fassara tsakanin harsuna biyu masu tarin tarihi da al'adu kamar Hausa da Somalanci wani aiki ne da ke bukatar zurfin sani, basira, da kuma kwarewa ta musamman. Harshen Hausa, wanda yake daya daga cikin harsunan Chadi (Chadic languages), da Harshen Somalanci (Somali), wanda yake karkashin harsunan Kush (Cushitic languages), dukansu suna cikin babban rukunin harsunan Afroasiatic. Duk da cewa suna da asali guda daya ta fuskar tarihi, akwai banbance-banbance masu yawa a tsarin nahawu, sautuka, da kuma al'adun da ke da tasiri ga yadda ake fassara kalamai daga wani harshe zuwa wani. Wannan kasida tana yin nazari na musamman kan tsarin fassara daga Hausa zuwa Somalanci, kalubalen da ke tattare da shi, da kuma shawarwari ga masu son kwarewa a fagen.
Bambance-Bambancen Tsarin Nahawu Da Tsarin Jimloli
Daya daga cikin muhimman abubuwan da mai fassara zai fara fuskanta shi ne tsarin ginin jimloli. A harshen Hausa, tsarin jimla mafi sauki yana bin tsarin "Subject-Verb-Object" (SVO), wato wanda ya yi aiki, aikin da aka yi, sannan abin da aikin ya shafa. Misali, jimlar "Yaro ya sayi littafi" tana bin wannan tsari daki-daki. Akasin haka, a harshen Somalanci, tsarin jimloli yana da sauki amma yafi karkata zuwa tsarin "Subject-Object-Verb" (SOV), kodayake yana iya sauyawa dangane da abin da ake son a jaddada a cikin jimlar ta hanyar amfani da kalmomin nuni na musamman kamar "baa", "ayaa", ko "waxaa". Wannan babban banbanci ne da ke bukatar kulawa domin jimlar da aka fassara ta kasance mai ma'ana da sauti mai dadi ga mai karatu.
Bugu da kari, harshen Somalanci yana da wani tsari na musamman da ake kira "focus particles". Idan mai fassara yana son fassara jimla daga Hausa zuwa Somalanci, dole ne ya san wane bangare na jimlar ne aka fi mayar da hankali akai. Idan an mayar da hankali kan wanda ya yi aiki, ko abin da aka yi wa aikin, ko kuma aikin kansa, wannan yana canza yadda za a tsara jimlar a Somalanci. Rashin fahimtar wannan tsari zai iya haifar da fassara mara dadi ko wadda ba za ta bayyana ainihin ma'anar da marubucin Hausa yake nufi ba. Saboda haka, sanin wadannan dabarun nahawu yana da matukar muhimmanci ga kowane kwararren mai fassara.
Jinsi Da Kuma Jam'i A Harsunan Biyu
Harshen Hausa da Somalanci dukansu suna da tsarin jinsi (Gender) na miji da mace. Amma akwai wani abu na musamman a Somalanci da ake kira "Gender Polarity". Wannan yana nufin cewa yawancin kalmomin da suke da jinsin miji a nufin guda daya (singular), suna komawa jinsin mace idan aka mayar da su jam'i (plural), kuma akasin haka. Wannan tsari bai shafi harshen Hausa ba, inda jam'i yawanci ba ya rarrabe tsakanin miji da mace ta hanyar kalmar aiki ko siffa a hanya guda kamar Somalanci. Wannan wani babban kalubale ne da ke bukatar zurfin bincike da kiyayewa.
Saboda haka, lokacin da ake fassara sunaye da siffofi daga Hausa zuwa Somalanci, dole ne mai fassara ya kasance mai lura da canjin jinsi da kuma yadda yake shafar sauran kalmomi a cikin jimlar. Wannan yana bukatar sanin ka'idojin nahawun Somalanci daki-daki domin kauce wa kurakurai na yau da kullum da ke iya rage ingancin fassarar. Babban burin kowane mai fassara shi ne isar da sako ba tare da canza tsarin harshen da ake fassarawa zuwa gare shi ba.
Kalubalen Al'adu Da Salon Magana (Idioms)
Al'adun mutanen da ke magana da wadannan harsuna suna da tasiri mai karfi a kan yadda suke amfani da kalmomi. Al'ummar Hausawa al'umma ce da ke zaune a yankunan noma da kasuwanci a Yammacin Afirka, yayin da al'ummar Somali mafi yawansu makiyaya ne da ke zaune a Gabashin Afirka. Wannan banbanci na rayuwa ya haifar da kalmomi da karin magana daban-daban da ke da wuyar fassarawa kai-tsaye.
Misali, karin maganar Hausa kamar "Kome nisan dare, gari zai waye" tana dauke da ma'ana ta fatan alheri da hakuri. Idan za a fassara wannan zuwa Somalanci, fassarar kalma-zuwa-kalma ba za ta bayar da ainihin ma'anar ba. Maimakon haka, dole ne mai fassara ya nemo karin maganar Somalanci da ke da ma'ana makamanciyar wannan, kamar amfani da salon magana na Somaliya da ke da alaka da saukin da ke zuwa bayan wahala. Wannan tsari na fassara al'adu (cultural translation) yana daya daga cikin mafi wahala amma shi ne ke sa fassara ta zama mai inganci da kuma ratsa zukatan masu karatu.
Tasirin Harshen Larabci A Cikin Hausa Da Somalanci
Kasancewar duka al'ummar Hausawa da na Somaliya mafi yawansu musulmi ne, harshen Larabci ya yi tasiri sosai a kan harsunansu biyu. Akwai dubban kalmomi na aro daga Larabci da ake amfani da su a yau da kullum a cikin duka harsunan. Wannan abu ne mai kyau ga mai fassara domin yana samar da wata gadar sadarwa ta musamman.
Koyaushe, mai fassara yana bukatar yin hankali saboda wadannan kalmomi na aro na iya samun sauyin ma'ana ko kuma yadda ake amfani da su a cikin kowane harshe. Misali, kalmomi kamar "lokaci" (ko "waqti" a Somalanci) da kuma "alkalami" (ko "qalin" a Somalanci) dukansu sun fito ne daga Larabci kuma suna da ma'ana guda, amma yadda ake amfani da su a cikin jimloli na iya banbanta. Sanin wadannan kamanceceniya da banbance-banbance yana taimakawa wajen saurin gano kalmomin da suka dace yayin aikin fassara tare da rage lokacin da ake amfani da shi wajen bincike.
Matakan Samun Fassara Mai Kyau Da Kuma Kwarewa
Domin tabbatar da cewa fassarar da aka yi daga Hausa zuwa Somalanci ta kai matakin kwararru, ya kamata a bi wadannan matakai masu zuwa:
- Fahimtar Ainihin Rubutu (Source Text Analysis): Kafin a fara fassara, dole ne a karanta rubutun Hausa gaba daya domin fahimtar ainihin sakon da marubucin yake son isarwa, yanayin rubutun (ko na ilimi ne, na labari, ko na kasuwanci), da kuma salon da aka yi amfani da shi.
- Bincike Kan Ma'anoni Da Yanayi: Idan aka ci karo da kalmomi masu wuyar fassara ko kuma wadanda ke da alaka da al'adu, ya kamata a yi bincike mai zurfi don gano yadda al'ummar Somali suke bayyana irin wannan ra'ayi ko abu.
- Zabar Kalmomin Da Suka Dace (Terminological Selection): A guji amfani da kalmomin da ba a cika amfani da su ba ko kuma wadanda za su iya rikita mai karatu. Somalanci yana da yaruka da dama (dialects), saboda haka yana da kyau a yi amfani da daidaitaccen harshe (Standard Somali) wanda kowa zai iya fahimta.
- Sake Dubawa Da Gyara (Proofreading and Editing): Bayan kammala fassarar, ya kamata wani kwararre na daban wanda harshensa na haihuwa shi ne Somalanci ya sake duba rubutun domin tabbatar da cewa yana tafiya daidai da dabi'ar harshen (natural flow).
Shawarwari Ga Masu Fassara
Hanyar mafi kyau ta zama kwararren mai fassara tsakanin wadannan harsuna biyu ita ce ci gaba da karatu da kuma rubutu a cikinsu. Yana da kyau mai fassara ya kasance yana bibiyar kafafen yada labarai na duka kasashen biyu, yana karanta adabi da wakokin Somaliya da na Hausa, kuma yana mu'amala da mutanen da ke magana da harsunan biyu. Ta hanyar yin haka, mai fassara zai iya fahimtar yadda harsunan ke sauyawa da kuma bunkasa a kullum.
Bugu da kari, amfani da kayayyakin aiki na zamani kamar kamus na intanet, manhajojin taimaka wa fassara (CAT tools), da kuma shiga cikin kungiyoyin masu fassara na iya taimakawa sosai wajen inganta sauri da kuma daidaiton aiki. A karshe, kiyaye ka'idojin aiki, gaskiya, da kuma rike amana a yayin fassara sune ginshikan nasarar kowane mai fassara a matakin kasa da kasa. Kyakykywar fassara ita ce wadda ba ta barin alamun cewa an fassara ta, wato tana sauti kamar an rubuta ta kai-tsaye a cikin harshen Somalanci.