ການແປພາສາລະຫວ່າງສອງພາສາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນທາງດ້ານຕະກູນພາສາຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເຊັ່ນ: ພາສາລາວ (ເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄຕ-ກະໄດ) ແລະ ພາສາຈໍເຈຍ (ເຊິ່ງຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາຄາດເວລຽນ) ແມ່ນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ, ວັດທະນະທຳ ແລະ ບໍລິບົດຂອງທັງສອງພາສາ. ພາສາລາວເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ທີ່ມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກແບບ Subject-Verb-Object (SVO) ແລະ ບໍ່ມີການຜັນຄຳນາມ ຫຼື ຄຳກຳມະຕາມເພດ, ພົດ ຫຼື ກາລະ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຈໍເຈຍເປັນພາສາທີ່ມີການປະສົມຄຳ ແລະ ຜັນຄຳ (Agglutinative and Inflected Language) ທີ່ມີໂຄງສ້າງໄວຍາກອນທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ, ມີລະບົບການຜັນຄຳນາມຕາມໜ້າທີ່ໃນປະໂຫຍກ (Cases) ເຖິງ 7 ວິບັດ ແລະ ມີລະບົບຄຳກຳມະທີ່ມີການຕົກລົງຮ່ວມກັບຫຼາຍຕົວລະຄອນ (Polypersonal Agreement). ບົດຄວາມນີ້ຈະເຈາະເລິກເຖິງຂັ້ນຕອນ, ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໄວຍາກອນ, ສິ່ງທ້າທາຍທີ່ພົບເລື້ອຍ ແລະ ເຄັດລັບການແປເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດທີ່ສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຈໍເຈຍ
ເພື່ອໃຫ້ການແປມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ສື່ຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ, ນັກແປຈຳເປັນຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈກ່ຽວກັບໂຄງສ້າງພື້ນຖານຂອງທັງສອງພາສາດັ່ງນີ້:
- ລະບົບຄຳ ແລະ ການຜັນຄຳ (Morphology): ພາສາລາວບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳສັບ. ເມື່ອຕ້ອງການບອກກາລະ (Tense), ພົດ (Number) ຫຼື ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ, ພວກເຮົາຈະໃຊ້ຄຳກຳກັບ ຫຼື ຄຳບອກເວລາເພີ່ມເຂົ້າໃນປະໂຫຍກ. ແຕ່ພາສາຈໍເຈຍມີການເຕີມອຸປະສັກ (Prefixes) ແລະ ປັດໄຈ (Suffixes) ເຂົ້າໃສ່ຮາກຄຳຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເພື່ອສະແດງໜ້າທີ່ທາງໄວຍາກອນ.
- ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Word Order): ພາສາລາວມີໂຄງສ້າງຫຼັກແບບ SVO (ປະທານ-ກຳມະ-ກຳ) ທີ່ຂ້ອນຂ້າງຕາຍຕົວ. ສ່ວນພາສາຈໍເຈຍມີໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທີ່ຢືດຢຸ່ນຫຼາຍ ເນື່ອງຈາກມີລະບົບການຜັນຄຳນາມທີ່ບອກໜ້າທີ່ຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກຢ່າງຈະແຈ້ງແລ້ວ. ໂຄງສ້າງທີ່ນິຍົມໃຊ້ຫຼາຍທີ່ສຸດແມ່ນ SOV (ປະທານ-ກຳ-ກຳມະ) ຫຼື SVO ຂຶ້ນກັບບໍລິບົດ ແລະ ສິ່ງທີ່ຕ້ອງການເນັ້ນໜັກໃນປະໂຫຍກ.
- ລະບົບການຜັນຄຳນາມ (Case System): ພາສາຈໍເຈຍມີ 7 Cases ທີ່ສົ່ງຜົນຕໍ່ການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳນາມ ເຊັ່ນ: Nominative (ບອກປະທານ), Ergative (ບອກປະທານໃນກາລະອະດີດບາງປະເພດ), Dative (ບອກກຳຮອງ), Genitive (ບອກຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ), Instrumental (ບອກເຄື່ອງມື), Adverbial (ບອກສະຖານະ ຫຼື ທິດທາງ) ແລະ Vocative (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ສ່ວນພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບນີ້ເລີຍ, ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະຄວາມສຳພັນຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກລາວຢ່າງລະອຽດກ່ອນຈະແປເປັນພາສາຈໍເຈຍ.
ສິ່ງທ້າທາຍຫຼັກໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຈໍເຈຍ
物理ການປ່ຽນຖ່າຍຂໍ້ຄວາມຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາຈໍເຈຍມີຈຸດທີ່ຕ້ອງລະມັດລະວັງເປັນພິເສດ ເນື່ອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
1. ລະບົບຄຳກຳມະທີ່ຊັບຊ້ອນ (Polypersonal Verbs)
ນີ້ແມ່ນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດໃນການແປ. ໃນພາສາຈໍເຈຍ, ຄຳກຳມະໜຶ່ງຄຳສາມາດສະແດງຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບທັງຜູ້ກະທຳ (Subject), ຜູ້ຖືກກະທຳໂດຍກົງ (Direct Object) ແລະ ຜູ້ຖືກກະທຳທາງອ້ອມ (Indirect Object) ຜ່ານການເຕີມອຸປະສັກ ແລະ ປັດໄຈໃນຄຳດຽວກັນ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວ, ຄຳກຳມະຈະຄົງຮູບເດີມສະເໝີ ແລະ ຕ້ອງອາໄສຄຳສັບອື່ນໆມາປະກອບ. ຕົວຢ່າງ: ປະໂຫຍກລາວວ່າ "ຂ້ອຍໃຫ້ປຶ້ມແກ່ເຈົ້າ" ຈະຖືກແປເປັນຄຳກຳມະຈໍເຈຍທີ່ລວມເອົາທັງ "ຂ້ອຍ" (ຜູ້ໃຫ້), "ເຈົ້າ" (ຜູ້ຮັບ) ແລະ "ໃຫ້" ໄວ້ໃນຄຳດຽວກັນຢ່າງມີລະບົບ.
2. ການບໍ່ມີລະບົບເພດແຕ່ມີລະບົບການແບ່ງກຸ່ມຄຳນາມ
ເຖິງແມ່ນວ່າທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາຈໍເຈຍຈະບໍ່ມີລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນ (Grammatical Gender) ເຊັ່ນ: ເພດຊາຍ ຫຼື ເພດຍິງ ຄືກັບພາສາຝຣັ່ງ ຫຼື ພາສາເຢຍລະມັນ, ແຕ່ພາສາຈໍເຈຍມີການແບ່ງກຸ່ມຄຳນາມລະຫວ່າງ "ສິ່ງທີ່ມີຊີວິດ/ມະນຸດ" (Who-class) ແລະ "ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ/ສັດ/ວັດຖຸ" (What-class). ການແບ່ງກຸ່ມນີ້ສົ່ງຜົນຕໍ່ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບ ແລະ ການຜັນຄຳກຳມະ. ສ່ວນພາສາລາວຈະໃຊ້ຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers) ເພື່ອຈຳແນກປະເພດຂອງສິ່ງຂອງ ເຊັ່ນ: ໂຕ, ຫົວ, ຄົນ, ໃບ. ໃນການແປ, ຄຳລັກສະນະນາມເຫຼົ່ານີ້ຈະຖືກຕັດອອກ ແລະ ແທນທີ່ດ້ວຍໂຄງສ້າງການຜັນຄຳນາມຂອງຈໍເຈຍທີ່ເໝາະສົມ.
3. การສະແດງກາລະ ແລະ ລັກສະນະອາການ (Tense and Aspect)
ພາສາລາວໃຊ້ຄຳຊ່ວຍໜ້າຄຳກຳມະ ເຊັ່ນ: "ກຳລັງ", "ຈະ", "ໄດ້", "ແລ້ວ" ເພື່ອບອກເວລາ. ແຕ່ພາສາຈໍເຈຍໃຊ້ລະບົບຄຳກຳມະທີ່ມີການກຳນົດລັກສະນະອາການຢ່າງຊັດເຈນ ລະຫວ່າງການກະທຳທີ່ສຳເລັດແລ້ວ (Perfective Aspect) ແລະ ການກະທຳທີ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ (Imperfective Aspect). ນັກແປຕ້ອງເຂົ້າໃຈບໍລິບົດຂອງເຫດການໃນພາສາລາວຢ່າງເລິກເຊິ່ງ ເພື່ອຈະສາມາດເລືອກໃຊ້ຮູບແບບຄຳກຳມະຈໍເຈຍທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກາລະ ແລະ ອາການນັ້ນໆ.
ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບເພື່ອການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອສ້າງບົດແປທີ່ມີຄວາມລື່ນໄຫຼ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບວັດທະນະທຳຂອງເຈົ້າຂອງພາສາຈໍເຈຍ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງນີ້:
1. ວິເຄາະຄວາມສຳພັນຂອງຄຳໃນປະໂຫຍກຕົ້ນສະບັບຢ່າງຖີ່ຖ້ວນ
ເນື່ອງຈາກພາສາລາວບໍ່ມີການຜັນຄຳນາມ, ຕຳແໜ່ງຂອງຄຳ ແລະ ບໍລິບົດຈຶ່ງມີຄວາມສຳຄັນຫຼາຍ. ນັກແປຕ້ອງກວດສອບວ່າຄຳນາມໃດເຮັດໜ້າທີ່ເປັນປະທານ, ກຳຕົງ ຫຼື ກຳຮອງໃນປະໂຫຍກລາວ ເພື່ອທີ່ຈະສາມາດໃສ່ວິບັດ (Case Markers) ໃນພາສາຈໍເຈຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ. ການແປຜິດ Case ຈະເຮັດໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກປ່ຽນແປງໄປຢ່າງສິ້ນເຊີງ ຫຼື ເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກນັ້ນອ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈ.
2. ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Word-for-Word Translation)
การແປຄຳຕໍ່ຄຳຈາກພາສາລາວເປັນພາສາຈໍເຈຍເປັນສິ່ງທີ່ເປັນໄປບໍ່ໄດ້ ແລະ ຈະເຮັດໃຫ້ບົດແປອອກມາມີໂຄງສ້າງທີ່ຜິດເພ້ຍ. ນັກແປຕ້ອງເຮັດຄວາມເຂົ້າໃຈກັບແນວຄິດ (Concept) ຂອງປະໂຫຍກລາວທັງໝົດ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ໂດຍໃຊ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທີ່ເປັນທຳມະຊາດຂອງພາສາຈໍເຈຍ. ການປ່ຽນຈາກໂຄງສ້າງ SVO ຂອງລາວ ໄປເປັນ SOV ຂອງຈໍເຈຍໃນບໍລິບົດທີ່ເໝາະສົມ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວຈໍເຈຍເຂົ້າໃຈເນື້ອຫາໄດ້ງ່າຍຂຶ້ນ.
3. ການປັບປ່ຽນບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ (Cultural Localization)
ພາສາລາວມີຄຳສັບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບວັດທະນະທຳທາງພຸດທະສາສະໜາ, ຄວາມເຊື່ອ ແລະ ວິຖີຊີວິດແບບດັ້ງເດີມ ເຊັ່ນ: ການເຮັດບຸນ, ຄວາມເກງໃຈ, ຫຼື ລະບົບຄຳສຸພາບທີ່ແບ່ງຕາມລຳດັບອາວຸໂສ. ໃນທາງກັບກັນ, ປະເທດຈໍເຈຍມີວັດທະນະທຳຄຣິສຕຽນອໍໂທດອກ ແລະ ມີວິຖີຊີວິດແບບຄໍເຄຊຽນ. ເມື່ອພົບຄຳສັບທາງວັດທະນະທຳທີ່ບໍ່ມີຄຳແປໂດຍກົງ, ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບອະທິບາຍຄວາມໝາຍ (Paraphrasing) ຫຼື ຊອກຫາຄຳສັບຈໍເຈຍທີ່ມີຜົນກະທົບທາງຄວາມຮູ້ສຶກ ແລະ ບໍລິບົດທີ່ໃກ້ຄຽງກັນທີ່ສຸດ.
4. ການນຳໃຊ້ຕົວອັກສອນ ແລະ ລະບົບການຖອດອັກສອນ (Transliteration)
ພາສາຈໍເຈຍໃຊ້ຕົວອັກສອນສະເພາະຂອງຕົນເອງທີ່ເອີ້ນວ່າ "ມເຄດູລີ" (Mkhedruli) ເຊິ່ງມີ 33 ຕົວອັກສອນ. ເມື່ອຕ້ອງແປຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ: ຊື່ຄົນ, ຊື່ສະຖານທີ່ ຫຼື ຊື່ຍີ່ຫໍ້ຈາກພາສາລາວ, ນັກແປຕ້ອງໃຊ້ລະບົບການຖອດສຽງ (Phonetic Transliteration) ທີ່ຖືກຕ້ອງ ໂດຍອີງໃສ່ການອອກສຽງເປັນຫຼັກ ເພື່ອໃຫ້ຄົນຈໍເຈຍສາມາດອ່ານອອກສຽງໄດ້ໃກ້ຄຽງກັບຕົ້ນສະບັບລາວຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ສະຫຼຸບຄວາມສຳຄັນຂອງການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ
ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ໃນຂະບວນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຈໍເຈຍທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ຄືການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາຈໍເຈຍ (Native Speaker) ທີ່ມີຄວາມຮູ້ດ້ານການແປເປັນຜູ້ກວດທານ (Proofreading and Editing). ເນື່ອງຈາກຄວາມຊັບຊ້ອນຂອງຫຼັກໄວຍາກອນຈໍເຈຍ ໂດຍສະເພາະແມ່ນການຜັນຄຳກຳມະ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ Case ທີ່ເໝາະສົມກັບຄວາມຮູ້ສຶກຂອງທ້ອງຖິ່ນ, ການກວດທານໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານທີ່ເປັນເຈົ້າຂອງພາສາຈະຊ່ວຍກວດຈັບຂໍ້ຜິດພາດທີ່ເຄື່ອງມືແປພາສາອັດຕະໂນມັດ ຫຼື ນັກແປທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງພາສາອາດຈະເບິ່ງຂ້າມ ຮັບປະກັນວ່າບົດແປສຸດທ້າຍມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດໃນການສື່ສານ.