၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံနောက်ခံ ကွဲပြားခြားနားမှုများ
မြန်မာဘာသာစကားမှ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းလုပ်ငန်းသည် ရိုးရှင်းသော စာလုံးပြန်ဆိုခြင်းထက် ပိုမိုနက်ရှိုင်းပြီး ဘာသာစကားမိသားစုနှစ်ခု၏ တွေးခေါ်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ်ကို ပေါင်းကူးပေးရခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဗက်-မြန်မာ (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး အသံနေအသံထား (Tone) ကို အခြေခံသည့် အက္ခရာအသံထွက်စနစ်ရှိကာ စကားလုံးများကို နောက်ဆက်တွဲများဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းသော သီးခြားတည်ရှိသည့် (Analytic/Isolating) ဘာသာစကား အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားသည် အင်ဒို-ယူရိုပီယံ (Indo-European) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်ပြီး လက်တင်အခြေခံသော ရောမမျိုးနွယ်သုံး (Romance language) ဘာသာစကားဖြစ်ကာ စကားလုံးများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုသော (Inflected) ဘာသာစကား အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ ဤသို့ အခြေခံအဆောက်အအုံ လုံးဝကွဲပြားခြားနားမှုကြောင့် ဘာသာပြန်ရာတွင် စိန်ခေါ်မှုများစွာ ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်။
၂။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (Sentence Structure) နှင့် စကားလုံးအစဉ်အလာ ကွဲပြားမှု
ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ စနစ်ကွဲပြားမှုသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အဓိကအဟန့်အတားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အခြေခံပြီး ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အခြေခံသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားတွင် "ကျွန်တော်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်နေသည်" ဟု ရေးသားသော်လည်း ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် "Citesc o carte" (ဖတ်သည် စာအုပ်တစ်အုပ်) ဟု တည်ဆောက်သည်။ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် ကြိယာ၏ နောက်ဆက်တွဲပြောင်းလဲမှုက ကတ္တားကို ဖော်ပြပြီးဖြစ်သဖြင့် ကတ္တားနာမ်စားကို ထည့်သွင်းပြောဆိုရန် မလိုဘဲ ချန်လှပ်ထားလေ့ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျရှည်များကို ရိုမေးနီးယားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို လုံးဝပြောင်းပြန်လှန်ပြီး စာသားအစီအစဉ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ နာမ်များ၏ လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် (Grammatical Gender) နှင့် ကိန်းညွှန်းများ
မြန်မာဘာသာစကားတွင် သက်မဲ့ပစ္စည်းများနှင့် အရာဝတ္ထုများကို လိင် (Gender) ခွဲခြားသတ်မှတ်မှုမရှိသော်လည်း ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် နာမ်တိုင်း၌ အမျိုးသားလိင် (Masculine)၊ အမျိုးသမီးလိင် (Feminine) နှင့် ကြားလိင် (Neuter) ဟူ၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားထားသည်။
နာမ်၏ လိင်အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်ပြီး ၎င်းနှင့်တွဲဖက်သုံးရမည့် နာမဝိသေသနများ (Adjectives) နှင့် အညွှန်းစကားလုံးများ (Articles) သည်လည်း လိုက်လံပြောင်းလဲရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် "စာအုပ်" (Carte) သည် အမျိုးသမီးလိင်ဖြစ်ပြီး "စားပွဲ" (Masă) သည်လည်း အမျိုးသမီးလိင်ဖြစ်သည်။ "ကွန်ပျူတာ" (Calculator) သည် ကြားလိင်ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားမှ ပြန်ဆိုရာတွင် ဤလိင်ကွဲပြားမှုများကို တိကျစွာမသိရှိပါက သဒ္ဒါအမှားများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ ထို့ပြင် ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို အနည်းကိန်း (Singular) နှင့် အများကိန်း (Plural) အလိုက် သတ်မှတ်ပြောင်းလဲမှုပုံစံများကလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။
၄။ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲခြင်း (Verb Conjugation) နှင့် ကာလ (Tense) စိန်ခေါ်မှုများ
ရိုမေးနီးယားဘာသာစကား၏ ကြိယာစနစ်သည် အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး တွဲဖက်နာမ်စားအလိုက် (ပထမလူ၊ ဒုတိယလူ၊ တတိယလူ၊ အနည်းကိန်း၊ အများကိန်း) နှင့် ကာလအလိုက် (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်) ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်များစွာ ပြောင်းလဲသည်။ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် အတိတ်ကာလကို ဖော်ပြရန်ပင် Perfect compus, Imperfect, Mai-mult-ca-perfect စသည့် ပုံစံကွဲများစွာ ရှိသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာကို "သွားသည်"၊ "သွားခဲ့သည်"၊ "သွားမည်" စသည်ဖြင့် နောက်ပိတ်စကားလုံးများပေါင်းထည့်ရုံဖြင့် ပြီးမြောက်သော်လည်း ရိုမေးနီးယားတွင် ကြိယာကိုယ်တိုင်က ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းအပြင် အခြေအနေပြ (Subjunctive, Conditional) နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ပြ ကြိယာပုံစံများလည်း ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကား၏ သွယ်ဝိုက်သောပြောဆိုချက်များကို ရိုမေးနီးယားကြိယာစနစ်၏ မည်သည့်ကာလနှင့် အခြေအနေပုံစံသို့ ပြောင်းလဲရမည်ကို သေချာစွာ ဆုံးဖြတ်ရမည် ဖြစ်သည်။
၅။ ပစ္စည်းတွဲကိန်းများ (Classifiers) နှင့် အညွှန်းစကားလုံးများ (Articles) အသုံးပြုမှု
မြန်မာဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို ရေတွက်ရာတွင် "စာအုပ် သုံးအုပ်"၊ "လူ ငါးယောက်"၊ "ခွေး နှစ်ကောင်" စသည်ဖြင့် နာမ်အမျိုးအစားအလိုက် ပစ္စည်းတွဲကိန်းများ သို့မဟုတ် သင်္ချာပစ္စည်းများ (Classifiers) ကို အသုံးပြုရသည်။ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင်မူ ယင်းကဲ့သို့သော အမျိုးအစားခွဲခြားမှုများမရှိဘဲ တိုက်ရိုက်ကိန်းဂဏန်းနှင့် နာမ်ကို တွဲဖက်အသုံးပြုသည် (ဥပမာ - trei cărți, cinci oameni, doi câini)။
တစ်ဖက်တွင်လည်း ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင် နာမ်တစ်ခုသည် သတ်မှတ်ပြီး (Definite) သို့မဟုတ် မသတ်မှတ်ရသေး (Indefinite) ဖြစ်သည်ကို အညွှန်းစကားလုံး (Article) များအသုံးပြုကာ ဖော်ပြရသည်။ မြန်မာစကားရှိ "ထိုစာအုပ်" သို့မဟုတ် "စာအုပ်တစ်အုပ်" စသောအသုံးများကို ရိုမေးနီးယား၏ နာမ်နောက်ဆက်တွဲအညွှန်းများ (Definite Articles) သို့မဟုတ် ရှေ့တွဲအညွှန်းများ (Indefinite Articles) ဖြင့် သင့်တော်သလို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲပေးရန် လိုအပ်သည်။
၆။ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် နာမ်စားအသုံးပြုပုံများ
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုအရ စကားပြောဆိုသူ၏ အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရင်းနှီးမှုအပေါ်မူတည်ပြီး နာမ်စားများ (ကျွန်တော်၊ ကျွန်မ၊ မင်း၊ ဆရာ၊ အစ်ကို စသည်ဖြင့်) ကွဲပြားခြားနားစွာ သုံးနှုန်းကြသည်။ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားတွင်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရ အဆင့်ခွဲခြားမှုရှိပြီး ဒုတိယနာမ်စား "မင်း" ကို ရိုးရိုးရင်းနှီးသူများအတွက် "tu" ဟုသုံးပြီး၊ လူကြီးမိဘ၊ အထက်လူကြီး သို့မဟုတ် လူစိမ်းများကို ရိုသေစွာပြောဆိုရန်အတွက် "dumneavoastră" ကို အသုံးပြုသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပါရှိသော "ရှင်"၊ "ခင်ဗျာ" စသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြ နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများကို ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော ကြိယာအသုံးအနှုန်းနှင့် နာမ်စားပုံစံများအဖြစ် ဆီလျော်အောင် ဖန်တီးပေးရန် လိုအပ်သည်။ ထို့ကြောင့် မူရင်းပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို သေချာစွာသိရှိမှသာ ရိုမေးနီးယားဘာသာပြန်တွင် သင့်လျော်သော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြနိုင်မည် ဖြစ်သည်။
၇။ ဝေါဟာရနှင့် မွေးစားစကားလုံးများဆိုင်ရာ သတိပြုဖွယ်ရာများ
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ပါဠိ (Pali) နှင့် သက္ကတ (Sanskrit) ဘာသာစကားများမှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာရေး၊ တရားဝင်စာပေနှင့် ဒေသနဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများစွာ ရှိသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ရိုမေးနီးယားဘာသာစကားသည် လက်တင်ဘာသာစကားမှ အဓိကဆင်းသက်လာသော်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ စလားဗစ် (Slavic)၊ တူရကီ (Turkish)၊ ဂရိ (Greek) နှင့် ပြင်သစ် (French) ဘာသာစကားများမှ မွေးစားစကားလုံးများစွာ ပါဝင်နေသည်။ ဤအခြေအနေသည် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် စကားလုံးရွေးချယ်ရာတွင် အခက်အခဲဖြစ်စေနိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဓမ္မ၊ ကံ သို့မဟုတ် ဝိညာဉ် စသည့် ဘာသာရေးနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကားလုံးများကို ရိုမေးနီးယားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ၎င်းနှင့်အနီးစပ်ဆုံး လက်တင် သို့မဟုတ် စလားဗစ်အနွယ်ဝင် ရိုမေးနီးယားဝေါဟာရများကို ရွေးချယ်ပြီး ဆီလျော်အောင် ဘာသာပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
၈။ အောင်မြင်သော မြန်မာ-ရိုမေးနီးယား ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အသုံးချနည်းဗျူဟာများ
မြန်မာမှ ရိုမေးနီးယားသို့ အောင်မြင်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါလက်တွေ့ကျသော နည်းလမ်းကောင်းများကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည် -
- ဝါကျတိုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပါ: မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျတစ်ခုတည်း၌ အကြောင်းအရာများစွာကို နောက်ဆက်တွဲစကားလုံးများဖြင့် ရှည်လျားစွာ ရေးလေ့ရှိသည်။ ရိုမေးနီးယားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ၎င်းဝါကျရှည်များကို သဘာဝကျပြီး ဖတ်ရှုရလွယ်ကူသော ဝါကျတိုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းရေးသားခြင်းက ပိုမိုထိရောက်သည်။
- အဓိပ္ပာယ်ကိုသာ ဘာသာပြန်ပါ၊ စာလုံးချင်းမပြန်ပါနှင့်: ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ သဒ္ဒါစနစ် ကွဲပြားလွန်းသဖြင့် စာလုံးချင်းတိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက အဓိပ္ပာယ်လွဲချော်မှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ စာရေးသူ ပြောလိုသော အဓိကဆိုလိုရင်းကို သဘောပေါက်ပြီးမှ ရိုမေးနီးယားဘာသာစကား၏ သဘာဝအသုံးအနှုန်းများဖြင့် အစားထိုး ပြန်ဆိုသင့်သည်။
- ကြားခံဘာသာစကားကို စနစ်တကျအသုံးပြုပါ: မြန်မာ-ရိုမေးနီးယား တိုက်ရိုက်အဘိဓာန်များ ရှားပါးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြုကာ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းက ပိုမိုတိကျစေသည်။ သို့သော် ကြားခံဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် မူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပျောက်ပျက်စေရန် အထူးသတိပြုရမည်။
- ဒေသခံများဖြင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ (Proofreading): နောက်ဆုံးထွက်ပေါ်လာသော ဘာသာပြန်စာသားကို ရိုမေးနီးယားမိခင်ဘာသာစကားပြောသူများ သို့မဟုတ် ဒေသခံပညာရှင်များဖြင့် ပြန်လည်ဖတ်ရှု စစ်ဆေးစေခြင်းဖြင့် သဘာဝမကျသော အသုံးအနှုန်းများနှင့် သဒ္ဒါအမှားများကို အကောင်းဆုံး ပြင်ဆင်နိုင်သည်။
မြန်မာစကား၏ နက်ရှိုင်းသောအဓိပ္ပာယ်များနှင့် ရိုမေးနီးယားစကား၏ တိကျလှပသော သဒ္ဒါပုံစံများကို စနစ်တကျ ပေါင်းစပ်နိုင်ခြင်းသည် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်ဆိုမှုတစ်ခုကို ဖန်တီးနိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီး စနစ်တကျ လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် ထူးချွန်သော ဘာသာပြန်ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာနိုင်မည် ဖြစ်သည်။