ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ တိုးတက်ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစကားမိသားစုများမှ ဆင်းသက်လာကြသည့် ဘာသာစကားများအကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍသို့ ရောက်ရှိလာပါသည်။ ထိုအထဲတွင် ဆိုင်နို-တိဗက် (Sino-Tibetan) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သည့် မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) နှင့် အာဖရို-အေးရှားတစ် (Afroasiatic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သည့် ဆိုမာလီဘာသာစကား (Somali) အကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ထူးခြားပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာဘာသာမှ ဆိုမာလီဘာသာသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် သိရှိထားရမည့် အဆင့်ဆင့်လုပ်ဆောင်ပုံများ၊ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Nuances) နှင့် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုရရှိစေရန် အဖိုးတန်အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားခြားနားမှုများ
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဆိုမာလီဘာသာစကားတို့သည် ဇာစ်မြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပထဝီဝင်အနေအထားအရလည်းကောင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားကြသဖြင့် သဒ္ဒါနှင့် ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံများတွင် ကြီးမားစွာ ကွဲပြားခြားနားမှုကို တွေ့ရှိရသည်။ ဤခြားနားချက်များကို နားလည်ခြင်းသည် အောင်မြင်သော ဘာသာပြန်ဆိုမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် အခြေခံအကျဆုံးသော သော့ချက်ဖြစ်သည်။
- ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြင်း (Word Order): မြန်မာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး ကြိယာသည် ဝါကျ၏အဆုံးတွင် အမြဲရှိနေတတ်သည်။ ဆိုမာလီဘာသာစကားတွင်မူ အခြေခံအားဖြင့် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (SOV) ဖွဲ့စည်းပုံကို သုံးသော်လည်း၊ ကတ္တား၏ တည်နေရာနှင့် ကံ၏ အရေးပါမှုအပေါ် မူတည်၍ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသည် ပိုမိုပျော့ပြောင်းပြီး ကွဲပြားနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် စကားပြောဆိုရာတွင် အကြောင်းအရာကို အလေးပေးလိုသည့်စနစ် (Focus Markers - ဥပမာ baa, ayaa, waxာ) ပေါ်မူတည်၍ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ ပြောင်းလဲသွားတတ်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို မှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
- သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဂျင်ဒါ (Grammatical Gender): ဆိုမာလီဘာသာစကားတွင် နာမ်များကို မ (Feminine) နှင့် ထီး (Masculine) ဟူ၍ သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လိင်ခွဲခြားမှုရှိသည်။ ၎င်းခွဲခြားမှုသည် နာမ်စားများ၊ နာမဝိသေသနများနှင့် ကြိယာများ၏ ပုံစံပြောင်းလဲမှုကိုပါ လွှမ်းမိုးမှုရှိသည်။ သို့သော် မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဤကဲ့သို့သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ လိင်ခွဲခြားမှုစနစ် မရှိဘဲ၊ ပစ္စည်းနှင့် လူပုဂ္ဂိုလ်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် သင်္ချာပစ္စည်းများ (Classifiers) သို့မဟုတ် နာမ်ပစ္စည်းများကိုသာ အဓိကထား အသုံးပြုပါသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာမှ ဆိုမာလီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ ဂျင်ဒါသဘာဝကို အထူးသတိထားရမည်။
- အက္ခရာစနစ်နှင့် ရေးထုံးများ (Script Systems): မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗျည်းနှင့် သရတွဲစပ်ထားသော ကိုယ်ပိုင် မြန်မာအက္ခရာ (Burmese Script) ကို အသုံးပြုသော်လည်း၊ ဆိုမာလီဘာသာစကားသည် လက်တင်အက္ခရာ (Latin Alphabet) ကို အခြေခံထားသည့် ဆိုမာလီလက်တင်အက္ခရာကို အသုံးပြုပါသည်။ ထို့ကြောင့် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ၊ စာသားအသွင်ပြောင်းခြင်း (Transliteration) နှင့် ဖောင့် (Fonts) ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို စနစ်တကျ ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် လိုအပ်သည်။
မြန်မာ-ဆိုမာလီ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း အဆင့်ဆင့်လုပ်ဆောင်ပုံ
အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး အမှားအယွင်းကင်းသော ဘာသာပြန်ဆိုချက်တစ်ခု ရရှိနိုင်ရန်အတွက် စနစ်ကျသော လုပ်ငန်းစဉ်အဆင့်ဆင့်ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
၁။ မူရင်းစာသားကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (Source Text Analysis)
ပထမဦးဆုံးအဆင့်အနေဖြင့် ပြန်ဆိုရမည့် မြန်မာဘာသာ မူရင်းစာသားကို ဂရုတစိုက်ဖတ်ရှုပြီး ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ အကြောင်းအရာအမျိုးအစား (ဥပမာ- ဥပဒေ၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ စာပေ သို့မဟုတ် နည်းပညာ) နှင့် စာဖတ်သူ၏ အဆင့်အတန်းကို ဆန်းစစ်ရပါမည်။ မြန်မာဘာသာစကားတွင် ယဉ်ကျေးမှုအရ အလေးအမြတ်ပြုသုံးနှုန်းသော စကားလုံးများနှင့် ဝိဘတ်များ ပါဝင်နိုင်သဖြင့် ၎င်းတို့၏ ဆိုလိုရင်းကို သေချာစွာ နားလည်ရန် လိုအပ်သည်။
၂။ ဘာသာစကားချင်း နှိုင်းယှဉ်ပြန်ဆိုခြင်း (Drafting and Equivalency Search)
ဤအဆင့်တွင် မူရင်းမြန်မာဝါကျများ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဆိုမာလီဘာသာစကားသို့ စတင်ကူးပြောင်းရပါမည်။ ထိုသို့လုပ်ဆောင်ရာတွင် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်း (Literal Translation) ထက် အဓိပ္ပာယ်တူ စကားလုံးများ သို့မဟုတ် ဆီလျော်သော စကားစုများကို ရှာဖွေပြန်ဆိုရန် အရေးကြီးသည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာစကားပုံများ၊ အသုံးအနှုန်းများနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှုများကို ဆိုမာလီလူမျိုးများ နားလည်နိုင်မည့် သဘောတရားများနှင့် အစားထိုးပြန်ဆိုရပါမည်။
၃။ ဒေသအလိုက်ကိုက်ညီအောင် ညှိယူခြင်း (Localization and Cultural Adaptation)
ဆိုမာလီလူမျိုးများသည် များသောအားဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ဘာသာစကားအသုံးအနှုန်းများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာတရားနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေပါသည်။ မြန်မာဘာသာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနောက်ခံပြု အသုံးအနှုန်းများ သို့မဟုတ် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စကားလုံးများ ပါဝင်နေပါက၊ ဆိုမာလီစာဖတ်သူများ နားလည်လွယ်စေရန်နှင့် ဘာသာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုအရ ထိခိုက်မှုမရှိစေရန် သင့်လျော်စွာ Localization ပြုလုပ်ရပါမည်။
၄။ ပြန်လည်တည်းဖြတ်ခြင်းနှင့် အရည်အသွေးစစ်ဆေးခြင်း (Editing and Proofreading)
မူကြမ်းပြန်ဆိုပြီးနောက် ဆိုမာလီမိခင်ဘာသာစကားပြောသူ (Native Somali Speaker) သို့မဟုတ် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်တစ်ဦးက ပြန်လည်ဖတ်ရှုတည်းဖြတ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် သဒ္ဒါမှားယွင်းမှုများ၊ စာလုံးပေါင်းအမှားများ၊ ဝါကျစီးဆင်းမှု ပြေပြစ်မှု ရှိမရှိနှင့် အသုံးအနှုန်းများ သဘာဝကျမကျတို့ကို သေချာစွာ စစ်ဆေးအတည်ပြုရပါမည်။
ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရသည့် အဓိကစိန်ခေါ်မှုများနှင့် နားလည်ရမည့်အချက်များ
မြန်မာမှ ဆိုမာလီသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ဘာသာပြန်သူများ အထူးသတိထားရမည့် စိန်ခေါ်မှုများနှင့် နုနယ်သိမ်မွေ့သော သဘာဝများ ရှိပါသည်။
အနက်အဓိပ္ပာယ် ကွဲပြားခြားနားမှုများ (Semantic Nuances)
မြန်မာဘာသာစကားသည် အလွန်ကြွယ်ဝသော နာမဝိသေသနများနှင့် သံတူကြောင်းကွဲ စကားလုံးများ ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုမာလီဘာသာစကားတွင်လည်း အထူးသဖြင့် ကုလားအုပ်၊ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စကားလုံးများ အလွန်များပြားပြီး သီးခြားစီ ကွဲပြားသော ဝေါဟာရများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ မြန်မာဘာသာတွင် သာမန်အားဖြင့် အသုံးပြုသော စကားလုံးတစ်လုံးသည် ဆိုမာလီဘာသာသို့ ရောက်သောအခါ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံအရ စကားလုံးအမျိုးမျိုး ကွဲပြားသွားနိုင်သဖြင့် အခြေအနေအရ သင့်လျော်ဆုံး စကားလုံးကို ရွေးချယ်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။
အနုပညာဆန်သော စာသားများနှင့် စကားပုံများ (Idioms and Proverbs)
မြန်မာဘာသာတွင် ပါဝင်လေ့ရှိသည့် စကားပုံများနှင့် တင်စားပြောဆိုမှုများကို ဆိုမာလီဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက နားလည်ရန် အလွန်ခက်ခဲသွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သရုပ်ခွဲပြီး ဆိုမာလီယဉ်ကျေးမှုတွင် ရှိပြီးသားဖြစ်သော စကားပုံများ သို့မဟုတ် သဏ္ဌာန်တူ တင်စားချက်များဖြင့် အစားထိုးပြန်ဆိုရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာ "ဆားပုလင်း" သို့မဟုတ် "ကျောက်ခဲရေကျ" စသည့် အသုံးအနှုန်းမျိုးများကို ၎င်းတို့နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဆင်တူသော ဆိုမာလီလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းသုံး စကားစုများဖြင့် လှည့်ပတ်ဖော်ပြရမည်။
ထိရောက်သော မြန်မာ-ဆိုမာလီ ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အဖိုးတန်အကြံပြုချက်များ
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းကို ပိုမိုမြန်ဆန်ပြီး အရည်အသွေးမြင့်မားလာစေရန် အောက်ပါ အကြံပြုချက်များကို လိုက်နာဆောင်ရွက်နိုင်ပါသည်-
- Context (နောက်ခံအကြောင်းအရာ) ကို အမြဲအလေးထားပါ- စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို သီးခြားခွဲထုတ်၍ မပြန်ဆိုပါနှင့်။ စာသားတစ်ခုလုံး၏ Context ကို နားလည်အောင် အရင်ဖတ်ရှုပြီးမှသာ ပြန်ဆိုရန် စတင်ပါ။
- Glossary (ဝေါဟာရမှတ်တမ်း) ပြုစုပါ- အထူးသဖြင့် နည်းပညာ၊ စီးပွားရေးနှင့် ဥပဒေဆိုင်ရာ စာသားများကို ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာ-ဆိုမာလီ သီးသန့် ဝေါဟာရမှတ်တမ်းကို စနစ်တကျ ပြုစုထားခြင်းဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုမှုတစ်လျှောက် တစ်သမတ်တည်းဖြစ်မှုကို ထိန်းသိမ်းနိုင်မည်ဖြစ်သည်။
- ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို လေ့လာပါ- ဆိုမာလီလူမျိုးများ၏ လူမှုဘဝ၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံသမိုင်းကို နားလည်ထားခြင်းသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သော နားလည်မှုလွဲမှားမှုများကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်။
- ဘာသာပြန် အထောက်အကူပြု ကိရိယာများ (CAT Tools) ကို အသုံးပြုပါ- SDL Trados၊ MemoQ သို့မဟုတ် Memsource ကဲ့သို့သော ဘာသာပြန် ဆော့ဖ်ဝဲများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ယခင်က ပြန်ဆိုခဲ့ဖူးသော မှတ်ဉာဏ်များ (Translation Memory) ကို ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ပြီး အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်နိုင်ပါသည်။
နိဂုံး
အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရသော် မြန်မာဘာသာမှ ဆိုမာလီဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါဗေဒနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများကို သိရှိနားလည်မှသာ အောင်မြင်နိုင်မည့် လုပ်ငန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းညွှန်ချက်များနှင့် အဆင့်ဆင့်လုပ်ဆောင်ပုံများကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် စာဖတ်သူများအတွက် ဖတ်ရလွယ်ကူပြီး မူရင်းရည်ရွယ်ချက်ကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ပေါ်လွင်စေမည့် ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။