Ym myd cyfieithu proffesiynol, mae pontio dwy iaith sydd â gwreiddiau hanesyddol a strwythuredig hollol wahanol yn gyfle cyffrous ac yn her sylweddol. Mae cyfieithu o'r Gymraeg (iaith Geltaidd sy'n defnyddio cystrawen Berf-Goddrych-Gwrthrych) i'r Sbaeneg (iaith Romanés sy'n dilyn patrwm Goddrych-Berf-Gwrthrych yn gyffredinol) yn gofyn am fwy na dim ond trosglwyddo geiriau o un geiriadur i'r llall. Mae angen dealltwriaeth ddofn o systemau gramadegol, diwylliant, a naws y ddwy iaith er mwyn sicrhau bod y neges yn cael ei throsglwyddo'n gywir ac yn naturiol. Nod y canllaw hwn yw dadansoddi'r broses hon, gan dynnu sylw at y prif wahaniaethau cystrawenol a chynnig awgrymiadau ymarferol i gyfieithwyr.
1. Gwahaniaethau Strwythurol a Chystrawenol
Un o'r heriau mwyaf wrth gyfieithu o'r Gymraeg i'r Sbaeneg yw strwythur y frawddeg. Mewn Cymraeg llafar a ffurfiol, mae'r ferf fel arfer yn dod ar ddechrau'r frawddeg (VSO). Er enghraifft, yn y frawddeg Gymraeg "Agorodd y dyn y drws", y ferf "Agorodd" sy'n dechrau, ac yna'r goddrych "y dyn" a'r gwrthrych "y drws". Yn y Sbaeneg, y strwythur nodweddiadol yw Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO), sef "El hombre abrió la puerta".
Fodd bynnag, mae'r Sbaeneg yn adnabyddus am ei hyblygrwydd cystrawenol, a gall y ferf weithiau ragflaenu'r goddrych er mwyn pwysleisio neu greu effaith farddonol (e.g., "Abrió el hombre la puerta"). Rhaid i'r cyfieithydd benderfynu pa strwythur sy'n swnio fwyaf naturiol yn y testun targed yn ôl y cyd-destun ac arddull y sgwennu.
2. Systemau Cenedl ac Cytundeb Gramadegol
Mae gan y Gymraeg a'r Sbaeneg ddwy genedl ramadegol: gwrywaidd a benywaidd. Serch hynny, nid yw cenedl enwau bob amser yn cyd-fynd rhyngddynt. Er enghraifft, mae "pont" yn fenywaidd yn y Gymraeg ("y bont"), ond mae "puente" yn wrywaidd yn y Sbaeneg ("el puente"). Ar y llaw arall, mae "haul" yn wrywaidd yn y Gymraeg ("yr haul"), ond mae "sol" yn wrywaidd yn y ddwy iaith. Rhaid i gyfieithwyr fod yn wyliadwrus wrth drosglwyddo enwau a sicrhau bod yr ansoddeiriau a'r rhannau eraill o'r ymadrodd yn cytuno â chenedl newydd y gair yn y Sbaeneg.
Yn ogystal, yn y Gymraeg, mae ansoddeiriau fel arfer yn dilyn yr enw ac yn treiglo ar ôl enw benywaidd unigol (e.g., "y gath ddu"). Yn y Sbaeneg, mae ansoddeiriau hefyd yn dilyn yr enw gan amlaf ac yn cytuno o ran cenedl a rhif (e.g., "el gato negro" / "la gata negra"). Mae'r tebygrwydd hwn yn helpu, ond mae rheolau treiglo'r Gymraeg yn ychwanegu haen o gymhlethdod sy'n gofyn am ddadansoddiad gofalus cyn cyfieithu.
3. Yr Her Treigladau wrth Ddarllen y Gymraeg
Nid oes gan y Sbaeneg ddim byd tebyg i dreigladau cytsain y Gymraeg (treiglad meddal, trwynol, llaes, a llaethog/cymysg). Wrth gyfieithu o'r Gymraeg, y cam cyntaf a phwysicaf yw adnabod ffurf wreiddiol (neu gysefin) y gair sydd wedi treiglo. Os yw teclyn cyfieithu awtomatig neu gyfieithydd newydd yn gweld y gair "bont" yn y testun, rhaid iddynt wybod mai "pont" yw'r gair i chwilio amdano yn y geiriadur. Gall methu ag adnabod treiglad arwain at gamgyfieithiadau dybryd neu fethiant i ddod o hyd i ystyron geiriau.
4. Defnyddio Arddodiaid ac Idiomau Enwol
Mae arddodiaid yn y ddwy iaith yn ymddwyn yn wahanol iawn. Mae arddodiaid y Gymraeg yn ymdoddi a phronouns i greu ffurfiau rhediadol (e.g., "arnaf", "arnat", "arno"). Yn y Sbaeneg, defnyddir arddodiaid ar wahân fel arfer (e.g., "sobre mí", "en ti").
Ymhellach, mae llawer o syniadau sylfaenol yn y ddwy iaith yn cael eu mynegi trwy strwythurau idiomatig gwahanol:
- Eisiau / Angen: Yn y Gymraeg, rydym yn dweud "Mae arnaf i eisiau llyfr" (yn llythrennol: "There is on me want of a book"). Yn y Sbaeneg, defnyddir y ferf drawsnewidiol "Quiero un libro" neu "Necesito un libro".
- Tristwch / Emosiwn: "Mae hiraeth arnaf i" yn trosi i "Siento nostalgia" neu "Tengo morriña" (sy'n gysyniad tebyg iawn yn Sbaeneg Galicia).
Nid yw cyfieithu llythrennol o'r strwythurau hyn yn gweithio. Rhaid i'r cyfieithydd chwilio am yr hyn sy'n cyfateb yn swyddogaethol ac yn ddiwylliannol yn y Sbaeneg.
5. Gwahaniaethau yn y System Ferfol
Mae gan y Gymraeg system ferfol gyfoethog sy'n dibynnu'n drwm ar berfau cynorthwyol (fel "bod") a rhanerfau (fel "yn", "wedi", "ar fin") i fynegi agwedd ac amser. Er enghraifft, mae "Rwyf i wedi darllen" yn nodi bod y gweithred wedi gorffen. Yn y Sbaeneg, mae cyfoeth o amseroedd berfol synthetig (un gair) a chyfansawdd. Byddai "Rwyf i wedi darllen" yn trosi i'r amser perffaith "He leído".
Yn ogystal, mae gwahaniaeth pwysig yn y Sbaeneg rhwng dwy ferf ar gyfer "to be": "ser" (ar gyfer nodweddion parhaol neu hanfodol) a "estar" (ar gyfer cyflyrau dros dro neu leoliad). Rhaid i gyfieithydd sy'n gweithio o'r Gymraeg (lle defnyddir y ferf "bod" ar gyfer y ddau gyd-destun) fod yn fanwl gywir wrth ddewis rhwng "ser" a "estar". Er enghraifft:
- "Mae'r afal yn wyrdd" (math o afal): "La manzana es verde".
- "Mae'r afal yn wyrdd" (heb aeddfedu eto): "La manzana está verde".
6. Cynghorion Allweddol ar gyfer Cyfieithu llwyddiannus
Er mwyn sicrhau ansawdd uchel wrth gyfieithu o'r Gymraeg i'r Sbaeneg, dilynwch yr awgrymiadau ymarferol hyn:
- Canolbwyntiwch ar yr ystyr, nid y geiriau: Osgoi trosglwyddo strwythurau brawddegau Cymraeg yn uniongyrchol. Rhaid ailstrwythuro'r frawddeg yn y Sbaeneg i ddilyn y llif naturiol.
- Talu sylw i lefel ffurfioldeb: Mae gan y Gymraeg wahaniaeth rhwng "ti" a "chi", ac yn yr un modd mae gan y Sbaeneg wahaniaeth rhwng "tú" ac "usted". Sicrhewch fod y dewis hwn yn gyson trwy gydol y testun.
- Lleoleiddio diwylliannol: Mae termau sy'n ymwneud â sefydliadau Cymreig (fel yr Eisteddfod neu Senedd Cymru) angen esboniad byr neu drosi addas er mwyn i ddarllenwyr Sbaeneg eu deall yn iawn (e.g., trosi "Eisteddfod" fel "festival cultural galés de música y literatura").
- Defnyddio adnoddau dibynadwy: Defnyddiwch eiriaduron ar-lein dwyieithog cydnabyddedig ac adnoddau fel Geiriadur Prifysgol Cymru i ddeall etymoleg a naws geiriau Cymraeg cyn eu trosi i Sbaeneg o safon uchel.
Yn y pen draw, mae cyfieithu o'r Gymraeg i'r Sbaeneg yn bont ddiwylliannol bwysig. Trwy roi sylw manwl i ramadeg, cystrawen, ac ysbryd y testun gwreiddiol, gall cyfieithwyr cyfrifol greu darnau o waith sydd nid yn unig yn gywir ond sydd hefyd yn parchu ac yn dathlu cyfoeth y ddwy iaith unigryw hyn.