ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (Lao) ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ແລະ ພາສາໂຊໂທ (Sotho ຫຼື Sesotho) ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນບານຕູ (Bantu) ທີ່ເວົ້າກັນຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນປະເທດເລໂຊໂທ ແລະ ອາຟຣິກາໃຕ້ ນັ້ນ ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງທັງໃນດ້ານໄວຍາກອນ, ວັດທະນະທຳ, ແລະ ບໍລິບົດການນຳໃຊ້. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານໄປເຈາະເລິກເຖິງຂະບວນການ, ຈຸດພິເສດທາງດ້ານພາສາສາດ, ແລະ ເຕັກນິກການແປທີ່ຈະຊ່ວຍໃຫ້ວຽກງານແປຂອງທ່ານມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທຳມະຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດ.
ຄວາມເຂົ້າໃຈພື້ນຖານກ່ຽວກັບພາສາລາວ ແລະ ພາສາໂຊໂທ
ພາສາລາວ ເປັນພາສາຄຳໂດດ (Analytic Language) ເຊິ່ງບໍ່ມີການຜັນຄຳ (Inflection) ຕາມເພດ, ພົດ, ຫຼື ກາລະ (Tense). ຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກສ່ວນໃຫຍ່ຂຶ້ນຢູ່ກັບການຈັດລຽງລຳດັບຄຳ ແລະ ການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ຄຳບອກເວລາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາໂຊໂທ ເປັນພາສາປະສານຄຳ (Agglutinative Language) ເຊິ່ງມີການສ້າງຄຳ ແລະ ປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງຂອງຄຳໂດຍການຕື່ມອຸປະສັກ (Prefixes) ແລະ ປັດໄຈ (Suffixes) ເຂົ້າກັບຮາກຄຳ. ສິ່ງນີ້ເຮັດໃຫ້ໂຄງສ້າງຂອງທັງສອງພາສາມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ ເຊິ່ງຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການຖອດຄວາມໝາຍ.
ຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ
ໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາໂຊໂທ, ຫນຶ່ງໃນສິ່ງທ້າທາຍທີ່ໃຫຍ່ທີ່ສຸດຄືການຈັດການກັບລະບົບໄວຍາກອນ. ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (SVO) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພາສາໂຊໂທ, ແຕ່ລາຍລະອຽດພາຍໃນປະໂຫຍກນັ້ນມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນດັ່ງນີ້:
- ລະບົບກຳນົດຄຳນາມ (Noun Classes): ພາສາໂຊໂທມີລະບົບຫ້ອງຄຳນາມ (Noun Classes) ທີ່ຊັບຊ້ອນຫຼາຍ ເຖິງ 18 ຫ້ອງ (ອີງຕາມການຈັດໝວດໝູ່ທາງພາສາສາດ). ຄຳນາມແຕ່ລະຫ້ອງຈະມີອຸປະສັກສະເພາະ ເຊິ່ງຈະສົ່ງຜົນຕໍ່ການຜັນຄຳຄຸນນາມ, ຄຳແທນນາມ, ແລະ ຄຳກິລິຍາໃນປະໂຫຍກໃຫ້ສອດຄ່ອງກັນ (Agreement). ສ່ວນພາສາລາວ ບໍ່ມີລະບົບນີ້ ແຕ່ຈະໃຊ້ "ຄຳລັກສະນະນາມ" (Classifiers) ໃນການນັບ ຫຼື ບອກລັກສະນະຂອງສິ່ງຂອງ ເຊິ່ງບໍ່ມີໃນພາສາໂຊໂທ.
- ການສະແດງກາລະ ແລະ ລັກສະນະ (Tense and Aspect): ພາສາລາວໃຊ້ຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ກຳລັງ", "ຈະ", "ແລ້ວ" ເພື່ອສະແດງເວລາ. ແຕ່ໃນພາສາໂຊໂທ, ກາລະຈະຖືກສະແດງໂດຍການປ່ຽນແປງອຸປະສັກຂອງຄຳກິລິຍາ ຫຼື ການຕື່ມປັດໄຈຢູ່ທ້າຍຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນ ການປ່ຽນຮູບຄຳກິລິຍາໃນອະດີດ (Perfective aspect).
- ຄຳກິລິຍາລຽງ (Serial Verbs): ພາສາລາວມັກໃຊ້ຄຳກິລິຍາຫຼາຍຕົວລຽງກັນໃນປະໂຫຍກດຽວ ເຊັ່ນ "ແລ່ນໄປເອົາປຶ້ມມາໃຫ້ຂ້ອຍ". ໃນພາສາໂຊໂທ, ການແປປະໂຫຍກລັກສະນະນີ້ຕ້ອງມີການປັບໂຄງສ້າງ ໂດຍການໃຊ້ຄຳເຊື່ອມ ຫຼື ຄຳກິລິຍາຊ່ວຍ ເພື່ອໃຫ້ປະໂຫຍກມີຄວາມໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ສັບສົນ.
- การສະແດງຮູບປະຕິເສດ (Negation): ໃນພາສາລາວ, ການເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກເປັນປະຕິເສດແມ່ນງ່າຍດາຍຫຼາຍ ພຽງແຕ່ຕື່ມຄຳວ່າ 'ບໍ່' ໃສ່ທາງໜ້າຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນ 'ຂ້ອຍບໍ່ກິນ'. ແຕ່ໃນພາສາໂຊໂທ, ການສ້າງປະໂຫຍກປະຕິເສດມີຄວາມຊັບຊ້ອນກວ່າ ເພາະຕ້ອງໃຊ້ຄຳນາມໜ້າປະຕິເສດ ເຊັ່ນ 'ha' ຮ່ວມກັບການຜັນປ່ຽນຕົວສະກົດ ຫຼື ສຽງທ້າຍຂອງຄຳກິລິຍາ ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄຳກິລິຍາ 'rata' (ຮັກ) ຈະປ່ຽນເປັນ 'ha ke rate' (ຂ້ອຍບໍ່ຮັກ) ເຊິ່ງມີການປ່ຽນສະຫຼະທ້າຍຈາກ -a ເປັນ -e. ຜູ້ແປຕ້ອງມີຄວາມຊຳນານໃນການຜັນຄຳກິລິຍາເຫຼົ່ານີ້ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນຄວາມຜິດພາດທາງໄວຍາກອນ.
ລະບົບສຽງ ແລະ ວັນນະຍຸດ (Tonal Systems)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາໂຊໂທ ຕ່າງກໍເປັນພາສາທີ່ມີວັນນະຍຸດ (Tonal Languages) ແຕ່ມີການນຳໃຊ້ທີ່ແຕກຕ່າງກັນ. ພາສາລາວມີລະບົບວັນນະຍຸດ 5-6 ສຽງ ທີ່ກຳນົດຄວາມໝາຍຂອງຄຳສັບຢ່າງຊັດເຈນໃນການຂຽນ ແລະ ການເວົ້າ. ສ່ວນພາສາໂຊໂທ ມີສອງລະດັບສຽງຫຼັກຄື ສຽງສູງ ແລະ ສຽງຕ່ຳ. ຢ່າງໃດກໍຕາມ, ໃນການຂຽນພາສາໂຊໂທເປັນທາງການ ຈະບໍ່ມີການສະແດງເຄື່ອງໝາຍວັນນະຍຸດ ເຮັດໃຫ້ຄຳສັບບາງຄຳທີ່ຂຽນຄືກັນອາດມີຄວາມໝາຍແຕກຕ່າງກັນຂຶ້ນກັບສຽງເວົ້າ. ຜູ້ແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມໝາຍຈາກບໍລິບົດອ້ອມຂ້າງຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດໃນການແປ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານວັດທະນະທຳ ແລະ ລະດັບພາສາ
ວັດທະນະທຳລາວມີຄວາມຜູກພັນກັບລະບົບອາວຸໂສ ແລະ ຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ ເຊິ່ງສະແດງອອກຜ່ານການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບ, ຄຳລົງທ້າຍ (ເຊັ່ນ: ເຈົ້າ, ໂດຍ, ຄະ, ຂ້າພະເຈົ້າ) ແລະ ຄຳແທນນາມທີ່ມີຫຼາຍລະດັບ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ວັດທະນະທຳຂອງຊາວໂຊໂທ (Basotho) ກໍໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບຄວາມເຄົາລົບນັບຖື ເຊິ່ງມີການສະແດງອອກຜ່ານຄຳສຸພາບ ແລະ ວິທີການທັກທາຍສະເພาະ. ການແປເອກະສານທີ່ມີຄວາມເປັນທາງການ ຫຼື ວັນນະຄະດີ ຈຶ່ງຕ້ອງມີການປັບລະດັບພາສາໃຫ້ເໝາະສົມ ເພື່ອຮັກສາຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກຂອງຕົ້ນສະບັບໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ.
ຄວາມທ້າທາຍໃນການແປສຳນວນ ແລະ ຄຳອຸປະມາ
ພາສາລາວມີສຳນວນ ແລະ ຄຳສຸພາສິດທີ່ອ້າງອີງເຖິງວິຖີຊີວິດ, ກະສິກຳ, ແລະ ສາສະໜາພຸດ ເຊັ່ນ 'ນ້ຳຂຶ້ນໃຫ້ຮີບຕັກ' ຫຼື 'ເຂົ້າໃໝ່ປາມັນ'. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາໂຊໂທກໍມີສຳນວນທີ່ສະທ້ອນເຖິງວິຖີຊີວິດການລ້ຽງສັດ ແລະ ວັດທະນະທຳທ້ອງຖິ່ນຂອງອາຟຣິກາໃຕ້. ການແປສຳນວນເຫຼົ່ານີ້ແບບກົງຕົວຈະບໍ່ສາມາດສື່ຄວາມໝາຍໄດ້. ຜູ້ແປຈຶ່ງຕ້ອງຊອກຫາສຳນວນໃນພາສາປາຍທາງທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ທຽບເທົ່າກັນ ເຊິ່ງຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ທາງດ້ານວັດທະນະທຳຢ່າງເລິກເຊິ່ງ.
ເຕັກນິກ ແລະ ຄຳແນະນຳເພື່ອການແປທີ່ມີປະສິດທິພາບ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດວັດທະນະທຳ, ຜູ້ແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງນີ້:
- ການວິເຄາະບໍລິບົດຢ່າງເລິກເຊິ່ງ: ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຄຳພ້ອງຮູບ ແລະ ຄຳທີ່ມີຄວາມໝາຍກວ້າງ, ການວິເຄາະປະໂຫຍກອ້ອມຂ້າງ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງເອກະສານຕົ້ນສະບັບຈຶ່ງມີຄວາມຈຳເປັນຢ່າງຍິ່ງ. ຢ່າແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation) ແຕ່ໃຫ້ເນັ້ນການແປແບບເອົາຄວາມໝາຍ (Semantic Translation).
- ການສ້າງຄຳສັບສະເພາະ (Terminology Management): ໃນກໍລະນີທີ່ຕ້ອງແປເອກະສານສະເພາະທາງ ເຊັ່ນ ເອກະສານທາງການແພດ, ກົດໝາຍ, ຫຼື ເຕັກໂນໂລຊີ, ຜູ້ແປຄວນສ້າງຖານຂໍ້ມູນຄຳສັບ (Glossary) ເພື່ອຮັບປະກັນຄວາມເປັນເອກະພາບຂອງຄຳສັບຕະຫຼອດທັງເອກະສານ.
- ການປັບປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ (Restructuring): ເມື່ອແປຈາກພາສາລາວໄປເປັນພາສາໂຊໂທ, ໃຫ້ພະຍາຍາມແຍກປະໂຫຍກລາວທີ່ມີຄວາມຍາວ ແລະ ໃຊ້ກິລິຍາລຽງ ໃຫ້ເປັນປະໂຫຍກຍ່ອຍທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍໃນພາສາໂຊໂທ ໂດຍການຜັນຄຳກິລິຍາໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບຫ້ອງຄຳນາມຂອງປະທານຢ່າງຖືກຕ້ອງ.
- ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ມີຄວາມສຳຄັນທີ່ສຸດຄືການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາໂຊໂທທີ່ມີຄວາມຮູ້ດ້ານພາສາສາດເປັນຜູ້ກວດກາຄືນ ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າພາສາທີ່ໃຊ້ມີຄວາມສະຫຼະສະລວຍ, ເປັນທຳມະຊາດ ແລະ ບໍ່ມີຄວາມໝາຍທີ່ອາດເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດໃນທາງວັດທະນະທຳ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວ ເປັນ ພາສາໂຊໂທ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແມ່ນການຂ້າມຜ່ານຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໂຄງສ້າງພາສາສາດ ແລະ ວັດທະນະທຳ. ການນຳໃຊ້ເຕັກນິກທີ່ເໝາະສົມ ແລະ ການເອົາໃຈໃສ່ໃນທຸກລາຍລະອຽດຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ຊົງຄຸນຄ່າ ແລະ ມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.